Жасы кіші іні үшін аға дәрежесі қай кезде де биік. Алайда өмірде өзіңе жақын тартатын ағалар болады, оларды көргенде бойыңды жинап, сөзіңді түзеп, оны құрметтеуді қалайсың. Оған ұқсағың келеді, адами қасиеттері еріксіз еліктіріп тұрады.
«Жанында жарты сағат болғаның бір ғұмырлық өнеге» дейтін дәріптің кімге тиесілі екенін аңдайсың. Баймағанбетов Тұрмат аға тура осындай жаннан зият, ерекше бітім еді. «Сыпайының шаруасы сыбырмен бітеді» дегендей, әркімге жетісе бермейтін әр нәрсені байыбына барып, ақылға салу бұл кісіге тән. Қазақтың жақсы көретін мінезінің бірі осы, «жеті өлшеп бір кес» дейтіні де сол. Дәл осы дегдар қасиет адам тағдырын шешетін құзыретке ие сот қызметкеріне аса қажет-ақ.
…Сонау сексенінші жылдары Қармақшы аудандық сотына іс-тәжірибеден өтуге барған едім. Ол кезде оқуды бітірмеген баламын. Артқа қайыра тарап қоятын қайратты шашы қара мойылдай, жылы көңіл, ашаң жүзді ағаның сол сәттегі бейнесі әлі есте. Тұрмат аға сол кезде өндірістік тәжірибеден өтуге келген жас шәкірттің болашақ мамандығына деген сенімін арттырып, өзінің іскерлігін, ірілігін, ізеттілігін көрсете білді.
Тағдыр жазуы, талқанның бұйыруы деген осы шығар, көп жыл өткен соң Тұрмат ағамен тағы жолығыстым. Ол кісі Шиелі аудандық сот төрағалығынан зейнетке шығып жатты, жоғарғы басшылық мені сол орынға тағайындаған болатын. Тұрмат аға мені қуана қарсы алды. Аға арқылы ауданның қаншама игі жақсыларымен дәмдес, пікірлес болдым. Менің ешкімді жатырқамай, жақын араласуыма сол кісінің септігі тиді. Сот ұжымында наурызға, басқа да халықтық мерекелерге орай өткізілетін шараларға ағаны шақыратынбыз, қай кезде де қасымыздан табылды, ол кісінің орны – төр.
Шиелідегі төрт жыл қызметімде ағадан бір елі ажыраған жоқпын десем де артық емес. Үйіне шақырып, дәм татқызды, ақылын айтты, ағалық танытты. Ауданда екі сыйлы адам болса, бірі – осы кісі еді. Ешкім алдын кесе өтпей, қолын алу үшін күтіп тұрады. Бұл ағаның ат үстінде жүргенде әділ де, қарапайым жан болғанын паш етеді.
Өзінің Қармақшыда сот болып қызмет еткен кезеңін шын ықыласпен еске алып отыратын. «Қармақшының адамдары бір сөзді, уәдеге берік келеді» деп ризашылық сезімін айтуды да ұмытпайтын. Жалпы, сот жұмысы жақсымен де, жаманмен де араласуға тура келетін сала. Небір құлағым естімесін дейтін оқиғалар есігіңнің алдында жүреді. Соған қарамастан ағаның біреуді ғайбаттап, жамандағанын естіген емеспін. Бұл да ол кісінің жан дүние тазалығы, кеңқолтық, ақеден болмысынан деп білемін.
Әңгіменің ә дегенінде «ұқсағың келеді» дегенім де осы тұстан шығады. Жүрген жеріңде жақсы сөз қалдыру қандай ғанибет. «Адам боп туу – Алладан, адам боп қалу – кәлладан» дейді екен өзбектер. Мен білетін Тұрмат аға жайында тек жақсы сөздер айтылады, бұрын да, қазір де солай.
Ауданда қызметте жүрген кезде сот ғимаратында Мұстафа Шоқай атындағы мұражай аштық. Сол мұражайдың бір бұрышын Тұрмат ағаның өмірі мен қызметіне қатысты жәдігерлермен жабдықтадық. Өйткені, сөз жоқ, ағаның адал ісі, адами тұлғасы кейінгі жас мамандарға өрнекті өнеге. Аға кезінде (2019 жылы) аудандық билер кеңесінің төрағасы болды. Егер баяғы заман болса, нағыз төбе би ме, сүбе би ме, бір бидің орнын басатын адам болар еді деп ойлаймын. Ағаның «Үш би» төсбелгісімен марапатталуы да тегін емес. Сондай болмысы болғандықтан.
Тұрмат ағадан бұрын да Қыршақбай Асауов, Баян Рысмендиев, Қазыбек Өтемұратов, Өтеген Жарықбаев, Жұмабек Үсенов, Жарқынбек Ержанов секілді басшылар сот саласын жетілдіруге үлес қосып, ел-халықтың игілігі үшін жігерлі жұмыс жасай білді. Олар жөнінде де естіп-біліп жүргеніміз аз емес. Бұл кісілердің әрқайсысы бір-бір өлмес дастанға, ескерткіш тұрғызуға лайық болды.
Қазір мемлекеттік қызметшіге халықтың наразылығы туындап жататын кездер көп. Сол себепті де олардың моральдық-адамгершілік бейнесі және іскерлік қасиеттеріне ерекше талаптар қойыла бастады. Бұрынғы кездері мұндай талаптар арнайы қозғала қоймайтын. Себебі, адами биіктік өлшемі болар бұл талаптар ағаларымыздың бойында туабітті болатын. Сондықтан да олардың аты әрдайым құрметпен аталады.
Біз әңгімелеп отырған Тұрмат аға кәсіби қызметі жағынан да, тұлғалық даралық тұрғысынан да кейінгі буынның есінде сақталып қалуы тиіс. Ол ұрпақтың өзі үшін қажет. Осы талғам-таразысы бойынша айтсақ, бұл кітаптың жазылуы өте игілікті іс, өміршең бастама.
Тұрмат Сәбекұлы тірі болса, биыл сексен жасқа толар еді. Ағамыздың жарқын бейнесі ұрпақ санасына жарық беріп, жаны жұмақ төрінде болғай деп тілеймін.
Сағатбек СҮЛЕЙМЕН,
сот және прокуратура саласының ардагері, «Жаңару» сыбайлас жемқорлыққа қарсы жалпыұлттық қозғалысы»
РҚБ-ның облыс бойынша филиал төрағасы
