Наурызнама онкүндігінде белгіленгендей, алдағы 18 наурыз – Ұлттық киім күні. Бұл – қазақ халқының тарихы, мәдениеті мен салт-дәстүрінің айқын көрінісі.
Осы күні қазақстандықтар өздерінің бірегейлігін дәстүрлі киім арқылы көрсете отырып, мәдени мұраның құндылығын айшықтай түседі. Өйткені ол – қазақ халқының құндылықтарын, тұрмыс-тіршілігін, дүниетанымын көрсететін өткен дәуірдің бейнесі. Бүгінде ұлт мәдениетінің жарқын көрінісіне айналған ұлттық киім жаңа заманмен ұштасқан құнды мұраға айналды. Бүгінде үлкен сұраныста.
Кейінгі кездері көпшіліктің ұлттық нақышқа деген ықыласы қайта оянды. Дәстүрді заманауи сән трендтерімен үйлестірген этностиль танымалдылыққа ие болды. Қазақстандық сәнгерлер ұлттық нақыштағы элементтері бар киімдер тігіп, заманауи бағытта қайта жаңғыртты. Әсіресе, жастар арасында кеңінен таралуы олардың қызығушылығынан туындады. Олар әр өрнекте мән, әр бұйымда тарих, әр әшекейде қазақы болмыс барын айтады. Осылайша қазақ тіліндегі этникалық элементтері бар, күнделікті киюге арналған киімдерге – ою-өрнек, кесте, ұлттық нақыштар мен патриоттық бағыттағы ұрандар бейнеленген заманауи стильге сұраныс артты.
Қазақтың ұлттық киімдері мән-мағынасымен де ерекшеленді. Табиғи материалдар – былғары, үлбір, киіз және мата тек жайлылық үшін ғана емес, мәртебе мен байлықтың белгісі ретінде де қолданылған. Мәселен, сыйлы адамға шапан жабу құрметтің белгісі саналады.
Ұлттық киімді дәріптеп жүрген шеберлердің бірі Бағжан Шайхыслам – жүн мен киізден киім тігетін дизайнер. Бала күнінен қолөнерге қызығып, әсемдікке құштарлықты бойына сіңірген ол қазір киіз басу әдісімен әзірлейді. Заманауи үлгіде дайындалып, оюмен зерленген сәнді бешпент, шапан, көйлек, бас киім, сыртқа арналған аяқ киім мен байпақ жасайды. Табиғи таза өнімнен дайындалған сырт киімдерге тұтынушылардың қызығушылығы жоғары.
– Менің мақсатым – ұмытылып бара жатқан қолөнерді насихаттау, ұлттық киімді тұрмысымызға қайта енгізуге үлес қосу. Ата-бабамыз төрт түлік малды берекелі кәсіпке айналдыра білген. Қойдың жүнінен киіз басып, ұршық иіріп, тоқыма тоқығанды әжемізден көріп өстік. Сол себепті қолөнерге жақын болдым. Бұрын аналарымыз киген киімді заманауи үлгіде қайта жасадым. Киізден оюлы жакет, тақия, көйлек, шапан мен байпақ жасап, ондағы ою-өрнектерді аңыз, жырлардан, дастандар мен тарихи оқиғалардан іздедім. Қолымнан шыққан дүниелерім еліміздің түкпір-түкпіріне жөнелтілуде. Мәселен, жақында 45 сағатта тобықтан келетін киіз шапанды бітірдім.
Бұрын ұлттық киімдерді мейрамда ғана сұраса, қазір күнделікті тапсырыс түседі. Бұл – қуанарлық жағдай. Себебі, әр ұлттың өз киімі бар. Ал оны күнделікті кию бәрінен маңызды. Сол себепті біз ұлттық киімдерді бүгінгі күнге сай етіп жасаймыз. Жастар жағы киізден тігілген байпақ, жейде, белдікке қызығады. Өйткені, қыста жылы әрі тыныштандыратын қасиетке ие. Меринос қой жүні өте жұмсақ, денеге ыңғайлы. Аяқты суықтан қорғайды, терлетпей, бірқалыпты температураны ұстайды. Сондай-ақ иммунитет көтеруге де көмекші құрал. Үлкен кісілерде жиі кездесетін қан қысымы ауруына, ұйқыны қалыпқа келтіруге әсері мол. Киізден жасалған бұйымдарды мерзімдік, яғни тек қыста пайдаланады деген қате түсінік те бар. Жазда киетін жұқа маталардан тігілетін көйлектер мен жейделерге киізден әдемі ою жасап, жапсырса одан әрі сәнді болады, – дейді Бағжан Шайхыслам.
Наурыз мейрамы аясында елімізде сән фестивалі, байқаулар мен тақырыптық жәрмеңкелер өткізіледі. Ұлттық киім этно-шеруі, би флешмобы, «Кимешек fashion» сән көрсетілімі, сондай-ақ заманауи ұлттық киімдер көрсетілімі ұйымдастырылады.
Ұлттық құндылықтарымыз ұлықталған айтулы күні барша Сыр жұртшылығы қазақы нақыштағы киімдерді киеді. Облыс көлемінде түрлі мерекелік іс-шараларға ұласады.
Атап айтқанда, А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет үйінде облыстық «Бұрымды ару – 2026» атты дәстүрлі телевизиялық байқауы өтіп, қала көлемінде «Ұлттық нақыштағы заманауи образ» видеочелленджіне жалғасады. Бұл күні дүрия көйлек киген, беліне күміс белдік таққан, камшат бөрік басында, сылдырмақ шолпы тағынған, қызыл қамзол жамылған аналарымыз бен қыздарымыз және үкілі домбыра қолында, құндыз бөрік басында серілер, аталар мен жігіттер көзге түседі.
Сонымен қатар, қала және барлық ауданда Ұлттық киім күніне орай түрлі мерекелік іс-шаралар өтеді.
Сара АДАЙБАЕВА,
«Сыр бойы»
