Биыл еңбек ардагері, қоғам қайраткері Шайхислам Серікбайұлының туғанына 100 жыл толып отыр. Қызылорданың аға және орта буын өкілдері бұл есімді жақсы таниды. Замандастарының айтуынша, ол қандай жағдай болса да тайсалмайтын, шындықты ашық айтудан тартынбайтын еді. Лауазымы жоғары тұлғалардың алдында да ойын жасырмай, пікірін тікелей білдіретін. Осы мінезінен болар, кейбір шенеуніктер оның ортасынан қашқақтайтын.
Ш.Серікбайұлы теміржолшы мамандығын облыстық «Путь Ленина» газетінде атқарған журналистік қызметімен шебер ұштастырды, бірнеше кітап жазды. Құрметті теміржолшы, белгілі жазушы, журналист әрі қоғам қайраткері ретінде тек облысқа ғана емес, одан тыс жерлерге де кеңінен танылған тұлға.
Жуырда И.Әбдікәрімов атындағы Қызылорда политехникалық жоғары колледжінде 100 жылдық мерейтойға арналған «Қоғам шындығын қаламмен жазған қайраткер» атты әдеби-танымдық кеш өтті. Шараны №12 қалалық кітапхана мен политехникалық колледж ұжымы бірлесіп ұйымдастырды. Оған теміржол саласының ардагері Сисенбай Шермаханов, Қызылорда теміржол бөлімшесі ардагерлер кеңесінің төрағасы Марат Тайжанов, облыс журналистикасының ардагерлері, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, Шайхислам Серікбайұлының туған-туыстары, әріптестері, шәкірттері, сондай-ақ оқу орнының ұстаздары мен студенттері қатысты.
Мерейтойлық кеш театрландырылған қойылыммен басталды. Жиналған қауым алдында сөз сөйлегендер кітап кейіпкерінің еңбек жолы мен сала дамуына қосқан үлесі туралы айтып берді.
Шайхислам Серікбайұлы 1926 жылы Қазалы ауданының Қожабақы ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Ол ел ішін аштық пен түрлі ауру жайлаған, ең алдымен балаларға зардабы тиген қиын уақыт еді. Сәбилер жұқпалы аурулар кесірінен шетінеп кететін.
Серікбайдың отбасында да алты баладан тек Шайхислам тірі қалды. Бірақ ата-анасы оны ерекшелеп еркелетпейтін. Содан болар жастайынан еңбекке араласып, бала кезінен жұмысқа бейімделді.
Ақсақал кейінгі жылдары аш-жалаңаш өткен балалық шағын, тұрмыстың ауырлығын, білім ала алмағанын жиі еске алатын.
Ойын ойнап, алаңсыз жүруіне мүмкіндік болмаған, әкесі ерте дүниеден өткендіктен, ересектермен қатар еңбек еткен.
Кейін жас жігіт фабрика-зауыт училищесін тәмамдап, кешкі мектепті Жаңақазалыда оқып бітірді. Паровоз депосында машинистің көмекшісі болып еңбек жолын бастады.
Ол өзіне тәлімгер болған орта жастағы машинисті ерекше ықыласпен еске алатын. Жас жұмысшыларға әкелік қамқорлықпен қарайтын адам еді. Бірде паровоз жүк тиелген құрамға соғылудан бірер минут бұрын машинист депо ғимаратынан сыртқа шығып кеткен. Сол кездейсоқтық оның өмірін сақтап қалды.
Ұлы Отан соғысы басталғанда елдегі ер-азаматтардың басым бөлігі майданға аттанды. Ал тылда қарттар, әйелдер мен балалар ғана қалды.
Балалар ерте есейді, зауыттар мен фабрикалардағы станоктардың басына тұрды, күн-түн демей еңбек етті. Әр адамның санасында «Барлығы майдан үшін, барлығы Жеңіс үшін!» деген ұран орнықты.
Майданға қару-жарақ, оқ-дәрі, азық-түлік қажет болды. Халық бар күш-жігерін аямай еңбек етті. Соғыс жылдарының ауыртпалығы балалардың да тағдырына қатты әсер етті. Олар ерте есейіп, өмірге басқаша көзқараспен қарай бастады.
Сол кезде адамдар бар нәрсені үнемдеуге мәжбүр болды. Тіпті азық-түлік те карточкамен берілді. Оның өзінде нан тек жұмыс істейтін адамдарға ғана тиесілі болатын. Әрине, бұл өсіп келе жатқан жас ағзаға жеткіліксіз еді. Бірақ соған қарамастан адамдар барға қанағат етуге мәжбүр болды.
– Мен үшін ең қымбат күн – 9 мамыр, – деп еске алатын Шайхислам Серікбайұлы. – Сол күні мен түнгі ауысымда жұмыс істеп жүрген едім. Радиодан фашистік Германияның тізе бүккені, соғыстың аяқталғаны туралы хабар берілді. Адамдардың қуаныштан «ура» деп айқайлап, бір-бірін құшақтап, көздеріне жас алған сәті әлі күнге дейін көз алдымда.
Соғыстан кейін ол Ташкент теміржол техникумына түсіп, оқуын аяқтаған соң туған жері Қазалыға оралды. Алайда теміржол саласында ұзақ жұмыс істей алмады. Комсомол жолдамасымен бірнеше жыл мемлекеттік қауіпсіздік органдарында қызмет атқарды.
Бала кезінен кітап оқуды жақсы көретін. Қолына түскен газет пен кітапқа бар зейінін салатын. Бірте-бірте әдебиетпен айналысуды армандап, өзі де жазып көре бастады.
Ақыры С.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті. Еліміздің басты оқу орнындағы танымал ғалымдар жас жігіттің тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етті.
Университетті тәмамдаған соң облыстық «Путь Ленина» газетіне қызметке шақырылды. Бес жыл бойы Арал және Қазалы аудандарында меншікті тілші болып жұмыс істеді.
Кейін қайтадан теміржол саласына оралып, Қызылорда бөлімшесінде кадр бөлімін басқарды. Дегенмен журналистикадан қол үзген жоқ. Облыстық газетке ғана емес, «Правда» және «Гудок» сияқты орталық басылымдарға да мақалаларын жариялап тұрды.
Шайхислам Серікбайұлының қаламынан әлеуметтік-экономикалық және мәдени-рухани мәселелерді көтерген мазмұнды материалдар туды.
Бала кезінен-ақ қазақтың батырлары, билері мен тарихта аты қалған тұлғалары туралы аңыз-әңгімелерді қызыға тыңдап, кітаптарды сүйіп оқыды. Кейін есейген шағында Жалаңтөс баһадүр, Әйтеке би, Ғани Мұратбаев, Сәбит Мұқанов және басқа да белгілі тұлғалар туралы бірнеше кітап жазды. Бұл кітаптар қазақ және орыс тілдерінде жарық көріп, бүгінгі күнге дейін оқырман қызығушылығына ие болып келеді.
Ақсақал әңгімешіл еді, туған өлкенің тарихы мен бүгінгі тынысы туралы, Сәбит Мұқановпен, ғарышкер Герман Титовпен және басқа да танымал адамдармен кездесулері жайлы сағаттап әңгіме шертетін.
Әр адамның өзіне тән ерекшелігі болады. Шайхислам аға адам ешкімге немесе жағдайға тәуелді болмай, рухани тұрғыдан еркін болуы тиіс дейтін. Сондықтан да қоғамдағы үлкен мәселелерден ешқашан шет қалмайтын. Мәселен, «Байқоңыр» ғарыш айлағына қатысты өзінің нақты пікірін білдіріп жүрді. Кез келген адамды, қажет болса, лауазымына қарамай сынға алатын.
Ақсақалдың басты арманы адамдардың өзара татулық пен келісімде өмір сүруі еді. Өмірге әрдайым оптимизммен қарады.Табиғатқа да, адамға да зиян келтірмеу ұстанымынан айнымады.
Шайхислам аға жұбайымен бірге үш қыз, екі ұл тәрбиелеп өсірді. Балаларының барлығы әкесінің атына лайық азамат болып ержетті.
Бүгінде олардың бәрі зейнет демалысында. Кенже ұлы Әділхан Шымкент қалалық сотының төрағасы болып қызмет атқарады. Үлкен ұлы Асылхан Шайхисламұлының айтуынша, әкесі олардың жадында өзіне де, балаларына да талапшыл адам ретінде сақталған.
– Әкеміздің көңіл-күйі болмаса, көзіне көрінбеуге тырысатынбыз, – деп еске алады ол. – Бірақ өте ұқыпты, тазалықты ерекше жақсы көретін адам еді. Әр жексенбі сайын мені және інімді алдымен шаштаразға, содан кейін моншаға алып баратын. Бүгінде біз өзіміз де ата-ана болдық, немерелеріміз өсіп келеді. Соған қарамастан әкемізді әлі де сағынамыз.
Шайхислам Серікбайұлының дүниеден өткеніне биыл 10 жыл толды. Оны еске алған адамдар: «Ондай адам бүгінгі күні сирек кездеседі» дейді. Халық жадында ең алдымен адалдықты қадірлеген, шындықты қорғап, оны батыл айтудан жасқанбаған тұлға ретінде мәңгі сақталып қалды.
Бағлан АМАНЖОЛ,
«Сыр бойы»
