Театр – бар өнердің тоғысқан жері. Онда шығармашылық образдардың шынайы бет-бейнесі бар. Сезім бар, сезіну бар. Бір сөзбен айтқанда, көрермен көңілін күпті еткен өмірлік сұрақтарға шешім табатын жоғарғы интенция.
Өздеріңізге белгілі, аймақ басшысы Нұрлыбек Нәлібаевтың қолдауымен Қызылорда қалалық «Жастар театры» шаңырақ көтерді. Осы уақыт ішінде театр өңірге ғана емес, ел аумағына танылды.
Театр «Қызылорда Теміржолшылар клубы» ғимаратына орналасып, дербес шығармашылық ұжым қалыптасты. Бүгінде ұжымда елуден аса қызметкер еңбек етеді. Репертуарында әртүрлі жанрдағы 15 қойылым бар. Оның үшеуі балалар аудиториясына негізделсе, қалғаны жастар мен ересектерге арналған. Спектакльдер жыл көлемінде 65 мәрте сахналанып, 10 мыңнан аса көрерменді қамтыды. Сондай-ақ театр труппасы жыл сайын қалалық, облыстық және республикалық маңызы бар мәдени-көпшілік іс-шараларда театрландырылған прологтар ұсынып, қоғамдық жұмыстарда белсенділік танытып жүр. Жалпы айтқанда, жастардың шығармашылық ортасы тәжірибесін толықтырып, тың тақырыптарға қалам тартып, ерекше ізденіспен еңбек етіп келеді.
Сәл шегініс жасайық, осыдан тура жиырма жыл бұрын, яғни, 1996 жылы облыс әкімі Бердібек Сапарбаев қабылдауына шақырды. Сол жерде менің өнер саласында атқарып жүрген жұмыстарымнан хабардар екенін айтып, облыс орталығына қызметке келуге ұсыныс айтты. Мен ол уақытта Арал ауданында мәдениет үйінің меңгерушісі едім. Ойланыңқырап қалдым, өйткені ең басты мәселе баспана болатын. Дегенмен, ол мәселенің шешілетінін айтты. Осылайша облыс басшысының қолдауымен басты мәселе де шешімін тауып, аймақтың өнер саласына араласып кеттім. Облыстық халық шығармашылығы орталығында, Н.Бекежанов атындағы драма театрда қызмет атқардым. Өңір мәдениеті саласындағы көп жылғы тәжірибемді жинақтай келе жастардың театрға деген қызығушылығын арттырып, өнердің қайнаған ортасына тартуды ойладым.
Көп ұзамай, дәлірек айтқанда, 2016 жылдан бастап қалалық мәдениет бөлімі жанындағы үйірме жұмысын қолға алдық. Сол уақыттан бері осы үйірмеге режиссер, сценарист ретінде жетекшілік еттім. Талантты жастарды тауып, оларды түрлі мерекелік іс-шаралардағы сахналық қойылымдарға тарта отырып, өнерге баулып, қабілетін шыңдауға көңіл бөлдік.
Арада бірнеше жыл өтті. Сол уақыттағы қала әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың қолдауымен, алғашында үйірмеден басталған шығармашылық орта өз бағытына сай кәсіби ұжымға айналды. Енді алдымызда дербес театр ашу мәселесі тұрған еді.
Шығармашылық ұжымның бастапқы кезінен бастап, қалай қалыптасқанын жақсы білетін облыс әкімі Нұрлыбек Машбекұлы бір қабылдауында менен «Жастар театрын» құру жөнінде пікірімді сұрады. Әрине, өте қажет екенін, өзге өңірлерде де осындай жас театрлардың бар екенін айттым. Себебі, уақытпен бірге өсіп, шыңдалып қалған шығармашылық топтың келешегіне зор сенім арттым.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, бір жыл бұрын қалалық «Жастар театры» өз алдына шаңырақ көтерді. Шағын ұжымның үздіксіз ізденісі, талпынысы мен талғам деңгейі өзіндік нәтижесін көрсетті. Айталық, актерлердің шығармашылығы шыңдалып, ал театр репертуары жаңа деңгейге көтерілгенін байқауға болады.
Жыл көлемінде атқарылған жұмысты сараласақ, қол жеткізген жетістіктер көңіл қуантарлықтай. Айталық, театр 2024-2025 жылдар аралығында көрермен назарына жеті премьера ұсынды. Оның бесеуі қалалық бюджеттен, қалған екі қойылым жергілікті кәсіпкерлердің қолдауымен және театрдың ақылы қызмет есебінен жүзеге асырылды.
Жазушы Т.Әбдіктің әңгімесінің желісімен жас драматург Н.Баймаханның инсценровкасы бойынша сахналанған «Оң қол» психологиялық драмасы өте әсерлі қойылымның бірі болды. Әдеттегі қалыптасқан ұғым бойынша спектакльдің жетістігі көрерменнің көп болуына байланысты. Осы тұрғыдан қарасақ, «Оң қол» қойылымы бір айда 4 рет сахналанып, әрбір сеанс аншлаг болып өтті.
Өткен жылы осы уақытта Халықаралық театр күні мерекесі аясында «Жастар театры» театрының актері, жас драматург Н.Баймаханның «Сезімді қайтейін…?» атты музыкалық-лирикалық қойылымының премьерасы Б.Ахмедтің режиссерлігімен сахналанды. Музыкалық және поэзиялық диалогтар үйлесімін тапқан, махаббатқа толы қойылым жастар арасында үлкен сұранысқа ие болып, аймақ көлеміндегі бірнеше гастрольдік сапарларда көрермен назарына ұсынылғанын атап өткеніміз жөн.
Ақпарат көздерінен белгілі, тұңғыш қазақ театры 1926 жылы қасиетті Сыр топырағында М.Әуезовтің «Еңлік-Кебек» пьесасымен ашылған. Ал араға бір ғасырға жуық уақыт салып, «Жастар театры» «Еңлік-Кебек» трагедиясын жаңа форматта жаңғыртып, кезекті премьера ретінде көрерменге ұсынды. Қойылымға белгілі театр және кино актерлері Ұлан Болатбек және Шағуан Үмбетқалиев арнайы шақыртумен келіп, режиссерлік жасады. Қойылым көркемдік кеңесте талқыланып, өңірімізге белгілі зиялы қауым өкілдері мен театр сыншыларының оң бағасын алды. Сондай-ақ көрерменнің зор қошеметіне бөленді. Жалпы театр ұжымы өткен жылғы маусымды «Еңлік-Кебек» трагедиялық қойылымымен жоғары деңгейде қорытындылады.
«Жастар театрын» жасақтаудағы негізгі мақсатымыз қоғамдағы жастар мен жасөспірімдердің ішкі мәдениетін қалыптастырып, өмірге деген құлшынысын арттыру болатын. Театр шығармашылық бағытында осы ұстанымнан айнымай, жас ұрпақ тәрбиесіне аса жауаптылық танытып келеді. Осы орайда өткен жылдың қыркүйек айында театр ұжымы ақын, жазушы Толыбай Абылаев екеуміздің дайындаған (режиссер, сценарист Оңталап Нұрмаханов) «Неге, жаным, шығарып сала алмадың?» лирикалық драмамен жаңа маусымды ашқан еді. «Құрыш қазақ» атанған жерлесіміз ақын, жазушы Зейнолла Шүкіровтің өмірі мен шығармашылығына арналған.
Тағдырлы ақынның бойындағы талантымен бірге өмірге деген шексіз құштарлық, қайсарлық пен табандылық, сонымен қатар, өшпес сезім – махаббатты сипаттау арқылы адам баласын жан тазалығына жетелейтін қойылым мазмұнының тереңдігімен ерекше болды. Қала күні мерекесінің алғашқы шараларының бірі болған жаңа туынды қала қонақтары және театр көрермендерінің ерекше құрметіне кенелді.
«Театр – адамның өзін-өзі сахнадан көретін орны» демекші, қоғамдағы сан алуан шиеленістер мен өзекті мәселелерді астарлы әзіл, әсерлі ән, керемет бимен жеткізу – өнердің баға жетпес құндылығы. Бұл орайда «Жастар театрының» жыл соңына қарай сахналаған америкалық жазушы К.Людвигтің «Бикештер» музыкалық комедиясы шығармашылық топтың шеберлігін шыңдауға ерекше әсер етті. Қойылымның режиссері Б.Ахмедтің өзіндік ізденісі де тақырыпты аша түскендей. Сондай-ақ әдеттегі жұмыс жоспарына сәйкес 8 наурыз – Халықаралық әйелдер мерекесіне орай театр ұжымы Бауыржанқызы Жансаяның «Қайдасың, мама?!» монодрамасын театр артисі Ақерке Жаңабайдың режиссерлік етуімен көрермен назарына ұсынды. Бұл қойылым да тақырыбына сай ашылды.
Театрдың тағы бір бағыты – балаларға арналған қойылымдар. Айта кетейік, бұл бағыттағы ізденістің орны бөлек. Өйткені көбіне адамның таным, талғам деңгейі бала күнінен бастап қалыптасады. Жас бүлдіршіндердің рухани жетілуіне, сана-сезімінің дұрыс қалыптасуына үлкен әсерін тигізеді. Сондықтан тақырыптар өте зеректікпен таңдалуы қажет.
Осы орайда «Жастар театры» кішкентай көрермендер назарына режиссер-сценарист Ұлан Болатбектің «Туған күн» музыкалық балалар қойылымы режиссер, театр артисі Мұхамедхан Алихановтың жетекшілігімен қойылды. Адалдық пен зұлымдық, мейірім мен достық тақырыбы үйлесім тапқан балалар қойылымы көпшіліктің сұранысына ие болып, аймақтағы бірнеше балабақшаларда және театрда үздіксіз сахналанып келеді.
Иә, балаларға базарлықтың көкесі – «Қошқар мен теке» жаңажылдық қойылымы болды. Әсем ән, көңілді би және мерекелік салтанатты айшықтайтын ертегінің режиссері Берік Ахмед. Бір сәт ертегі әлеміне еніп, шынайы қуанышқа кенелген балақайлар мен ата-аналар өнер ұжымына айрықша алғысын білдірді.
Театр репертуарында шетелдік авторлардың да шығармалары жоқ емес. Оның бірі К.Людвигтің «Бикештер» музыкалық комедиясы қойылғанын жоғарыда айтып өттік. Бұдан бөлек, Халықаралық Театр күні мерекесі аясында өзбек драматургі Еркін Күншуақовтың «Қызыл алма» комедиясының премьерасы өтті. Берік Ахмедтің режиссерлігімен қойылған бұл шығарма көрермен көңілін көтеріп, ерекше әсер қалдырды. Енді бірі – Антуан Галланның «Аладдин» ертегісінің премьерасы. Шығарманың негізгі идеясы жастар мен жасөспірімдерді адалдық пен отансүйгіштікке, мейірім мен шынайылыққа тәрбиелеу. Қойылымның режиссері Санат Жүзбай.
«Ұлт тарихын тану – болашаққа бағдар» деп қарасақ, алаштанушы ғалым Елдос Тоқтарбайдың «Жас Алаш. Шындық шырағы» тарихи драмасы театрдың сүйекті, көрерменнің сүйікті қойылымына айналды. Алаш арыстарының ұлтқа қызмет жолындағы ұлы мұрат, асқақ арманын суреттейтін тағылымы мол туынды Қызылорда қаласының астана болғанына 100 жыл толуына және Алаш қайраткері Міржақып Дулатұлының 140 жылдығына арналды. Қойылымның режиссері Ұлан Болатбек.
Тарихи драманы тамашалауға асылдың сынығы, текті әулеттің жалғасы Гүлнар Дулатованың қызы, Міржақып Дулатұлының жиені, медицина ғылымдарының докторы, профессор Жаннат Әбенқызы өңірімізге арнайы келіп, алғаусыз алғысын білдірді. Өздеріңіз байқап отырғандай, театрдағы әрбір қойылым өз заманының озық идеялары мен қызықты оқиғаларын суреттейді. Осылайша көрермен көңіліне ой салып, әрбір оқиғаның артық-кем тұсын ажыратуға, сол арқылы дұрыс шешім қабылдауына сеп болады.
Театр ұжымы, әсіресе, енді қалыптасып келе жатқан «Жастар театры» үшін тәжірибе алаңы қажет. Қазір бұл бағыттағы жұмыстар да жолға қойылған. Арнайы тоқталсақ, «Театр – өмір тынысы» тақырыбында Қызылорда қаласының «Жастар театры» және «Атырау Жастар театры» ұжымы арасында шығармашылық кездесу өтті.
Театр тарихында ерекше есте қалған сәттер деп айтсақ болады, Қазақстан театр қайраткерлері одағының төрағасы, ҚР Халық артисі, профессор Тұңғышбай Жаманқұлов, ҚР еңбек сіңірген қайраткері Дулыға Ақмолда театр труппасына шеберлік сағатын өткізді. Танымал актерлер өнерге құштар жастардың сұрақтарына жауап бере отырып, осы саладағы көп жылдық еңбектері барысында жиған-түйген тәжірибелерін бөлісті.
Жыл көлеміндегі жетістіктер де аз емес. Соның дәлелі, Қ.Жандарбеков атындағы Жетісай драма театрының ұйымдастыруымен Түркістан қаласында өткен «Қазақтың Құрманбегі-I» атты республикалық театрлар фестивалінде Қызылорда қаласы «Жастар театры» «Жас Алаш. Шындық шырағы» қойылымын сахналап, театр актрисасы Жанерке Серік «Үміт» жүлдесін жеңіп алды. Ал театр директорының орынбасары, айтыскер ақын Бексұлтан Орынбасаров Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына арналған «Адамзаттың бәрін сүй» атты «Алтын домбыра – 2025» республикалық ақындар айтысында I орын иеленіп, автокөлік жеңіп алды. Сондай-ақ аймақтағы өнерпаз жастар арасында үздік деп танылып, «Сыр сүлейі», «Сыр дарыны» номинацияларымен марапатталды. Жыл қорытындысы бойынша қала мәдениеті мен руханиятына қосқан үлесі үшін театр артисі Мұхамедхан Әлиханов «Үздік шығармашыл жас» номинациясымен марапатталса, талантты актриса Тоғжан Аяпова қала әкімінің «Самғау» жастар сыйлығының жеңімпазы атанды.
Тағы бір айта кетерлік жаңалық, 2024 жылы «Руханият жылы» аясында облыс әкімінің қолдауымен театр балансына екі қызметтік пәтер берілген болатын. Биыл мекеме меншігіне тағы бір үш бөлмелі пәтердің кілті табысталып, өнер өкілдері үшін ерекше қолдау болды.
Кәсіпорын директоры Нұрмат Мансұр еліміздегі өнер ұжымдарымен тығыз байланыс орнатып, «Атырау Жастар театры», Шанин театры және Қазақстан Жазушылар одағының балалар әдебиеті бөлімімен кең ауқымды жоспар аясында меморандум жасасты. Оған қоса, өңіріміздегі мектептер мен жоғары оқу орындарының театр үйірмелерімен бірлесе жұмыс атқарып, мемлекеттік мекемелердің жұмыс жоспарына театр күнін енгізу туралы келіссөздер жүргізді. Атқарылған ауқымды жұмыстар мен тынымсыз еңбектің нәтижесінде «Жастар театры» 2025 жылдың «Үздік ұжым» номинациясын жеңіп алды.
Жас театрдың шығармашылық жетістіктері мен жоспарлы жұмысы қалалық және облыстық баспасөз беттерінде, жергілікті телеарналарда кеңінен насихатталуда. Сонымен қатар, өнер ұжымы Қызылорда облыстық прокуратурасымен бірлесіп «Заң мен тәртіп» тұжырымдамасы аясында бірнеше тақырыптық бейнероликтер жариялап, қоғамдық бастамаға үлес қосты.
Театр – алуан өнердің ордасы екенін сөз басында айтып өттік. Олай болса, алуан өнерді бір арнада тоғыстырып, өмірлік құндылықтарды дәріптеуге атсалысып келе жатқан аймақтағы «Жастар театрының» да алар асуы биік екені сөзсіз.
Оңталап НҰРМАХАН,
театрдың көркемдік жетекшісі,
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі,
Қазақстан театр қайраткерлері одағының
«Дара» төсбелгісінің иегері
