Денсаулық сақтау министрлігі жалпыұлттық әлеуметтік бастамаларды қолдау шеңберінде ақпан айын өтеусіз қан тапсыру айы деп жариялады. Бұл бастама ерікті әрі өтеусіз донорлық мәдениетті дамытуға, қоғамда жауапкершілік, өзара көмек және гуманизм құндылықтарын нығайтуға бағытталған.
– Қан донорлығы – бір реттік акция емес, адам өмірін сақтаумен және денсаулық сақтау жүйесін қолдаумен тікелей байланысты, сондай-ақ, өзін-өзі тәртіпке келтіру, саналы көзқарас пен ерікті қатысу сияқты құндылықтарды дәріптейтін тұрақты қоғамдық қозғалыс. «Бұл жыл бүкіл әлемде Халықаралық еріктілер жылы аясында өтуде. Өздеріңізге белгілі, бұл бастаманы мен Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 75-сессиясында көтерген болатынмын. Біздің ұсынысымыз жаһандық қолдауға ие болды. Қазақстан озық мемлекет ретінде бүкіл адамзатқа ортақ құндылықтарды ілгерілетіп, оларды болашақ ұрпаққа жеткізуде» деп Мемлекет басшысы жуырда Еріктілер форумындағы сөзінде атап өтті.
Ақпан айы бойы еліміздің барлық өңірінде ақпараттық-түсіндіру іс-шаралары, тақырыптық акциялар, донорлармен және әріптестермен кездесулер, сондай-ақ қан орталықтарында жастарды тартуға басымдық берілген арнайы бағдарламалар өткізу жоспарланған. Акция шеңберінде кез келген азамат игі ниет танытып, қан тапсыра алады, – деді Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова өзінің әлеуметтік желідегі жазбасында.
Елімізде жыл сайын 180 мыңнан астам азамат донор атанып, олар жиынтығында қан мен оның компоненттерінің 250 мыңнан астам донациясын жүзеге асырады. Жыл сайын 80 мыңнан астам пациентке қан компоненті құйылады, ал трансфузиялардың жалпы саны шамамен 400 мыңға жетеді.
Бір адамның жасаған қайырымды ісі екінші біреудің өмірін сақтап қалуы мүмкін. Осы орайда, қоғамда өзара көмек, жанашырлық және азаматтық белсенділік құндылықтарын нығайту аса маңызды. Өтеусіз донор болу – бұл тек медициналық көмек емес, үлкен жүректің, жоғары жауапкершіліктің белгісі.
Аталған акция біздің аймағымызда да айрықша белсенділікпен жүргізілуде.
– Біз, медицина қызметкерлері, бұл игі бастаманы толықтай қолдаймыз және халықты қан доноры болуға, адам өміріне бейжай қарамауға шақырамыз. Бір тамшы қан – бір өмір деген ұстанымды басшылыққа ала отырып, қан донорлығы көптеген науқастың өмірін сақтап қалуда шешуші рөл атқаратын аса маңызды қоғамдық іс екенін айтқымыз келеді. Ота кезінде, ауыр дерттермен күресте және шұғыл медициналық көмек көрсету барысында донор қанына деген сұраныс әрдайым жоғары. Сондықтан тұрақты және саналы донорлық қозғалысты қалыптастыру – қоғам алдындағы ортақ міндет, – дейді облыстық қан орталығының директоры Жалғасбек Үсенов.
Облыстық қан орталығы қаладағы және 7 аудандағы 17 медицина ұйымын қан өнімдерімен қамтамасыз етеді. Жылына орта есеппен 13000-нан астам облыс тұрғыны қан тапсыруға ниеттенеді. Солардың ішінен 10000-нан астамы қан тапсырады, қалғандары денсаулығына байланысты және әртүрлі себептермен шеттетіледі. Былтыр донорлардан 8948,2 литр қан дайындалған. Қаннан дайындалған құрамдас бөліктері емдеу мекемелерінің сұранысы бойынша жіберіліп отырады. Атап айтқанда, былтыр 7800 доза құрамында эритроциттері бар орта, 4792 доза жаңа мұздатылған плазманың барлық түрі, 3306 доза тромбоцит, 187 доза криопреципитат, 82 доза лейкоциттік масса берілген.
Бір рет қан тапсырған донор орта есеппен үш адамның өмірін арашалайды екен. Жалпы өңірдегі донорлардың жасы әртүрлі. Былтыр 57 пайызы ер адам, 43 пайызы әйелдер болған. Мамандардың айтуынша, қан тапсырудың еш зияны жоқ. Керісінше, денсаулыққа пайдалы. Біріншіден, донор тұрақты түрде медициналық бақылауда болады, екіншіден қан жасушалары жаңарып, иммунитеті көтеріледі.
Айта кетейік, 2024 жылға дейін қан орталығы көпбейінді облыстық аурухананың қан құю бөлімшесіне арналған бөлмелерде, небәрі шағын аумақта орналасып келді. Бүгінде Сырдария өзенінің сол жағалауында бой көтерген жалпы алаңы 2,4 гектар, құны 2,7 млрд теңгені құрайтын жаңа ғимаратқа көшті. Орталық 913 млн теңгеге заманауи медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілді.
Жаңа ғимаратта трансфузиялық терапияның және халықаралық тәжірибеге сай облыстық қан қызметін құруға, науқасқа құйылатын қан және оның компоненттерінің сапасы мен қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік туды.
– Өтеусіз ерікті донорлар санын көбейту үшін қала бойынша волонтерлер және блогерлермен, қоғамдық ұйымдармен тығыз байланыс орнатып, үгіт-насихат жұмыстарына жұмылдыру үздіксіз жүргізілуде. Белсенді мекемелеріміз бар, олар – облыс әкімінің аппараты, денсаулық сақтау басқармасы, полиция департаменті, төтенше жағдайлар департаменті, дін басқармасы, облыстық көпбейінді аурухана, перинаталдық орталық, психо-неврологиялық аурухана, 6 қалалық емхана, жылу-электр орталығы.
Қан тапсырудың бірталай артықшылығы бар. Біріншіден, бірнеше адамның өміріне араша түсетін игі іс жасағаныңды білгендіктен туындайтын қуаныш пен бақыт сезімі. Екіншісі, донорлар міндетті түрде тексеріп-қараудан өтеді, яғни өз қан тобын білу, В және С гепатиттері, мерез, АИТВ инфекциясының маркерлеріне зерттеу үшін тегін тексеріледі. Үшіншісі, қан тапсырған кезде ағза қан жасаушы органдардың қызметін ынталандырады, сол арқылы қан құрамы жаңарады, адамның жалпы жай-күйін жақсартады, еңбекке қабілетін арттырады. Төртіншісі, тұрақты донорлық семіздіктің алдын алады, жаңа алынған қанның бір донациясы барысында адам 650 ккал, плазма донациясы кезінде 470 ккал жоғалтады. Әйелдер үшін бұл жас, әдемі және сымбатты болудың тағы да бір таптырмас жолы. Сонымен қатар, ерлер артериялық қан қысымының көтерілуіне жиі душар болады, донорлық қан қысымын, сондай-ақ жүрек пен тамыр ауруларының қатер-қаупін төмендетеді. Алтыншысы, қанның жаңаруы өз кезегінде асқазан-ішек жолдары, оның ішінде бауыр ауруларының баға жетпес профилактикасы. Нәтижесінде донорлардың бет-әлпеті жақсарады, ал терісі жарқыраған және таза болады. Жетіншісі, тұрақты донор қан кеткенде төзімді болады, өйткені олардың қан тапсырмаған адамға қарағанда, қан кету реакциясы жаттықтырылған. Сегізінші, қан донорлығы онкологиялық ауруларға шалдығудың қауіп-қатерін төмендетеді. Тоғызыншы, қан тапсыру адам өмірін 5-7 жылға ұзартады, – дейді Жалғасбек Тұрлыбекұлы.
Айлық басталған он күнде 497 донация жүзеге асырылған, оның ішінен құрамында эритроциттері бар орта 442, тромбоциттер – 55. Ал медицина ұйымдарына сұранысқа сәйкес 356 доза құрамында эритроциттері бар орта, 173 доза жаңа мұздатылған плазманың барлық түрі, 88 доза тромбоцит берілген. Акцияға барлық басқарма басшылары, емдеу мекемелерінің қызметкерлері атсалысып, қан тапсыруда.
Айнұр БАТТАЛОВА,
«Сыр бойы»
