Қызылордалық Ақерке Тәжекееваның жылыжайында тропикалық жемістер өседі. Қазір онда лимон пісіп, папайя, банан, кумкват ағашы жеміс салып тұр.
Біз барғанда Ақерке жылыжайда екен. Ішіне ендік, жылы әрі жасыл. Жанға жайлылық пен жылулық сыйлап, қыстың ызғары әп-сәтте ғайып болғандай. Жасыл ағаш, өсімдік пен гүл айналаны жазға айналдырып жіберді. Сан гүлдің хош иісі тынысыңды аша түскендей. Бағбан да тосылмады, істің жайына әбден қаныққаны көрініп тұр. Жұмысын жалғастыра жүріп, әңгімесін әріден бастап кетті.
– Жылыжай ісін қолға алғалы 22 жыл. Бастапқы кезде Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің, кейінгі 10 жылда «Болашақ» университетінің жылыжайында қызмет етіп келемін. Сондай-ақ үйден бөлек, «Сабалақ» саяжайында 3 жылыжай бар. Онда лимон, қияр, қызанақ, көшет егіледі. Негізі үйдегі жылыжайды бақ ретінде, бір жағынан тынығу орны есебінде қолға алған едім. Бірақ қазір шағын зертхана десем де болады. Жоғарыда айтып өткенімдей қазір «Болашақ» университетінде және жылыжайында еңбек етемін. Онда әлдебір жеміс, гүл түрін егу үшін алдымен жылыжайда өсіріп аламын. Неге? Себебі, зерттеймін, күтімін жасаймын әрі алып кететініне толық көз жеткіземін.
Бір кездері оқу орнындағы жылыжайға көрші елден осы іспен айналысатын бағбандар келді. Сөйтіп, лимон өсірмекші болды. Бірақ нәтиже бермеді. Содан ой келді. Осы істі өзім қолға алсам қалай болар екен дедім. Сарыағаштан лимонның көшетін алып, барынша баптадым. Уақыт өте келе жеміс берді. Жұмыстағы жылыжайға отырғызып, ақыры лимон пісті. Осылай бананды да өсірдім. Кейінгі кездері папайяны да байқап көрген едім, өсіруге болады екен. Бұл жеміс ағаштары бірден бейімделе салған жоқ. Өзіміздің топыраққа отырғыздым. Күн сәулесінің түсуін, су мөлшерін, топырақтың құнарын бақыладым. Әр ағаштың күтімі бөлек. Олар да көшет кезінде бала секілді. Жақсылып қарасаң, өседі. Шүкір, тропикалық ағаштың бәрі де жерсініп кетті, – дейді ол.
Бағбан лимон ағашын өсіргеннен кейін, банан көшетін алдырыпты. Көп өтпей ағаш жемісін береді. Оны да оқу орнының жылыжайында өсірді. Бір жағынан мамандығы, бір жағынан сүйікті ісі болғаннан кейін болашақ ауыл шаруашылығы мамандарын осы іске баулып, білгенін үйретуден жалыққан емес.
– Банан ағашы жеміс бергеннен кейін жарамайды. Оны шауып тастаймыз. Есесіне жан-жағына көшеті шығады. Осылай жалғасып кете береді. Бір түп ағаш 30-40 келі банан береді. Банан жерсінгеннен кейін папайяның 4 түп көшетін алдырдым. Ол да тез өсті. Аз уақыт ішінде жемісін берді. Папайяның емдік қасиеті де көп. Қант диабеті, қан қысымы жоғары адамдар жапырағын, түйнегін қолданады. Әлеуметтік желіге папайяны салғанда көпшілік хабарласып, қызығушылық танытты. Көшетін сұрайтындар да бар. Сондай-ақ папайя түйнек салғанда бас жағы гүлдей береді. Түйнек 3 айдың ішінде піседі, – дейді ол.
Қазір Ақеркенің жылыжайында 4 түп банан, 4 түп папайя, 10 шақты лимон, апельсин, кумкват ағашы өсіп тұр. Будандастырылған жеміс ағаштары да бар. Бұдан бөлек манго көшетін де әкеліпті. Қазір көшеті әжептеуір өсіп келеді. Бастысы бейімделу процесі жақсы жүріп жатыр.
– Ағаштың сабағын қырқып отырамыз. Себебі жақсы өседі. Тамшылатып суару әдісін қолданамын. Су таза, күнделікті өзіміз тұтынамыз. Әр ағаштың күтімі бөлек. Мұнда лимон аса күтімді қажет етпейді. Бір жылда, үш жылда жеміс бергендері бар. Бастысы бабын келтіру керек, – дейді ол.
Ақеркенің негізгі мамандығы – мал дәрігері. Алматы қаласындағы зоотехникалық-малдәрігерлік институтты бітірген. Жұмысын Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде бастайды. Сол кезде университетте жылыжай салынып, оны агроном етіп жібереді. Осылайша екінші жоғары білім алып, «Агрономия» мамандығын игереді. Кейін ауыл шаруашылығы магистрі атанды. Қазір «Болашақ» университетінде аға оқытушы әрі жылыжай меңгерушісі.
– Жылыжайды соғу да оңай емес. Үйдің алдынан 6 жыл бұрын салдық. Бастысы каркасы мықты болуы керек. Сонда пленка жыртылмайды. Жел де қозғай алмайды. Жылыжай жабдықтарын Шымкент, Алматы қалаларынан алдырамыз. Үш-төрт жыл болды, «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жылыжай ісін қолға алғандарға үйретіп келеміз. Жолдасым құрылысына жауап берсе, өзім өсімдікті қалай күтіп-баптау керектігін үйретемін. Кеңес сұрап келетіндер өте көп. Демалыс күндері арнайы келіп, ертіп кететіндер де бар. Тұқым таңдап, өсіріп те береміз. Қанша жылдық тәжірибе болғаннан кейін бөлісуге дайынбыз. Жылыжай ісін қолға алғаннан кейін және өңірде қызанақ, қияр өсіру технологиясы жайында әдістемелік нұсқаулық жаздым. Сонда жылыжай ісі толық қамтылған, – дейді ол.
Ақеркенің жылыжайына мектеп мұғалімдері мен оқушылар жиі келеді. Олар өсімдік, ағаштарды қалай күтіп-баптауы жайлы ақпарат алады. Биология пәні мұғалімдері жиі хабарласады екен.
Бағбанның айтуынша, өңірде жылыжай ісі енді жанданып келеді. Көпшілігі кәсіп ретінде бастауда. Қызығушылық танытып, құмартатындар да бар.
Ол бізден де қысқы бақ ашылғанын қалайды. Жылыжайда өсіп тұрған тропикалық жеміс ағаштары сонда өсіріліп, оны көпшілік тамашалай алады. Мұндай бақ бірнеше қалада бар екен. Бастысы оның жобасы алдағы уақытта жүзеге асады. Себебі қайта жаңғыртудан өтіп жатқан Президент саябағынан қысқы бақ салынбақ.
Сара АДАЙБАЕВА,
«Сыр бойы»
