«Адам өмірге бір-ақ рет келеді. Аққан селдей, соққан желдей тасқындаған өмір өтеді де кетеді, артына бұрылмайды. Адам есі болмай туады, есеңгіреп өмір сүреді, есі кіргенде ана дүниеге аттанады. Бар болғаны осы» – деп, бір ғұлама айтқандай, өмірге келген пенделердің көпшілігі неге келгенін де білмей өтеді екен.
Тек жарық дүниеге жалындап келген, көкірегінде алысқа самғасам, биікке шарықтасам, тереңге сүңгісем, бәйгеде озсам деген асқақ арманы мен үміті буырқанған бірен-сараны ғана маңдай терімен, қажырлы еңбегімен Жаратқан иесі берген талантын ұштап, мақсатына жетіп, артына із қалдырады. Бақыт Иниятұлы Сапар ағамыз да дәл сондай жан болатын.
Бақыт Иниятұлы 1950 жылы 7 маусымда Арал ауданы «Қамбаш» станциясында дүниеге келген. «Баланың алғашқы тәрбиешілері – ата-аналары. Өмір сыйлау – барлық тірі болмыс иелеріне жалпы берілген парыз болғанымен, қоғамға пайдалы, адамзатқа лайық адамдарды сыйлау үлкен міндет. Осы міндетті Иният ақсақал мен Күнжамал анасы ұрпақтарын жастайынан оқуға, өнер-білімді игеруге және еңбек етуге тәрбиелеу арқылы орындауға ұмтылғандай.
Ол орта мектепті бітіргеннен кейін Совет Армиясы қатарындағы азаматтық борышын орындап, еңбекке араласты. Әр жылдары ҚазССР Тұтынушылар одағының нұсқаушы-ревизорлар мектебінде «Ревизор», Қарағанды кооперативтік институтында «Бухгалтерлік есеп», Бағалау институтында «Бағалау» және «Болашақ» университетінде «Заңтану» мамандықтары бойынша оқып, жоғары білім алды.
Еңбек жолын 1966 жылы Қазалы тұтынушылар қоғамының үйренуші-счетоводы болып бастап, өзінің алғырлығы мен кез келген іске жауапкершілікпен қарауы арқасында бас есепшінің орынбасары қызметіне дейін көтерілді. Онан кейінгі жылдары бухгалтерлік есеп бойынша ҚР Ұлттық комиссиясы аумақтық басқармасының бастығы, Қаржы министрлігінің облыстық бухгалтерлік есеп және аудит басқармасының басшысы, «Клиринг» аудиторлық компаниясының бас директоры қызметтерін абыроймен атқарды.
Кез келген ел үшін статистика деректерінің стратегиялық маңызы зор. Өйткені, статистика нақты деректер тілі және осы мәліметтерге байланысты экономиканы дамыту, әлеуметтік саясат, ресурстарды басқару және т.б. маңызды бағыттарға сәйкес елдің даму жоспары айқындалады. Мемлекет үшін маңызды облыстық статистика саласын Бақыт Иниятұлы 2002 жылдан бастап 2015 жылы құрметті еңбек демалысына шыққанға дейін басқарды. 2015 жылдан 2019 жылға дейін Статистика агенттігінің облыстық филиал директоры болып қызмет атқарды.
Бақыт ағамыз статистика органдарында жұмыс істеген кезеңінде өзін сауатты, білікті, жауапкершілігі мол басшы, мықты ұйымдастырушы ретінде көрсетіп, парасат-пайымымен ұжымды біріктіре білді. Мемлекетіміздің өсіп-өркендеуіне, күш-қуатының артуына, экономикалық, өндірістік, әлеуметтік, демографиялық, халықтың тұрмыс-тіршілік жағдайын шынайы мәліметтермен қамтамасыз ету ісіне зор үлес қосты. Тындырымды тірлігімен көпшілік алғысына бөленген, қоғаммен тығыз қарым-қатынас орнатып, қиын кезеңде елдің мәселесіне ерекше мән берген басшы болды.
Табиғатта заттардың негізгі төрт агрегат күйі болатыны белгілі. Қатты күй, сұйық күй, газ күйі және плазма. Молекулалардың орналасу және олардың байланыс энергияларына сәйкес әрқайсысының өзіне тән физика-химиялық қасиеттері болады. Соның ішінде, сұйық күйдегі заттар өзінің формасын оңай өзгерте алады, қандай формалы ыдысқа құйсаң сондай формаға оңай келе салады. Қазіргі қазақ қоғамында осы сұйық тектес жандар тым көбейіп барады. Табанының бүрі жоқ, өз позициясын қорғай алмай, тек бас шұлғып тірлік ететіндер көбеюде. Ал Бақыт ағамыз әркез шындықты, өз пікірін күлтектемей тура айтатын. Қандай деңгейдегі басшы болса да өзінің ойын қаймықпай айтып, дәлелдеп шыққан сәттерін жақсы білеміз. Өйткені статистикалық мәліметтер барынша нақты, шынайы болу керек деген ұстанымда болатын.
Жасында жетім қалып, білім бұлағынан сусындай алмаған Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар бір хадисінде «Бір сағат ілім үйрену – бір сағат құлшылық етуден жақсы, бір күн бойы дәріс алу үш ай ораза тұтқаннан кем емес» деп білімнің құлшылықтан кем емес екенін салмақтап кетіпті.
Жер басқан пенденің тыныш өтуі мүмкін емес, өйткені өмір – мақсатқа ұмтылу. Мақсат ешқашан жеткізбейді, оны ғұмыр бойы қуып отырасың дегендей, Бақыт ағамыз да өмір бойы оқу, үздіксіз білімін жетілдіріп отыру жолын таңдаған жан. Жақсы кітаптарды таңдап жүріп оқып, оқығанда да оның ішіндегі терең ойларды, қанатты сөздерді теріп жазып алатын. Қазақ халқы тарихында өшпес із қалдырған атақты би-шешендердің нақыл сөздерін жинайтын, керекті жерінде орынды пайдаланатын.
Әбіш Кекілбаевтың мына сөздерін жиі айтатын. «Бәрін жиып қойып елдікті ойлайық. Өйткені бәріміздің де көкейімізді тесіп жүрген әділет пен теңдік болса, тек елдік бар жерде болады. Елдік болуы үшін жүйесін тапқан жүйелі сөзге тоқтай білер жоралы жұрт керек. Жұрт тоқтата алатын өнегелі сөз керек. Көш бағытын түзейтін көсем пікір керек» деп отыратын.
Бақыт ағамызбен 30 жылға жуық ағалы-інілі қарым-қатынаста болдым. Алқалы жиындардағы өзекті мәселелер қозғалған ойлы баяндамаларын тыңдағанбыз. Республикадан келген статистика саласының басшыларымен араластым. Барлығы да ағамызды адамгершілігі, шынайылығы, терең білімі мен өзіндік ұстанымы үшін сыйлайтын, құрметтейтін. Сол кездегі республикадағы статистика саласының басшысы, кейін Премьер-министр болған Әлихан Смайылов және оның орынбасарларымен жақсы байланыста болды. Тәуелсіздік мерекелері қарсаңында профессор Баймырза Қожамберлиев екеуміз статистика мамандарына Тәуелсіздік алар кездегі және қазіргі уақыттағы елдегі жағдай жөнінде көптеген сандық мәлімет келтіріп, салыстыра дәріс оқитынбыз, басқа да семинар, конференцияларына жиі қатысатынбыз. Өз кезегінде ағамыз «Болашақ» университетінде мемлекеттік аттестаттау комиссиясының мүшесі ретінде түлектердің білімін бағалап, экономика, қаржы мамандығы студенттеріне дәріс оқитын.
Қоғамда туындап отыратын өзекті тақырыптарға байланысты азаматтық үнін әлеуметтік желіде, газет беттерінде білдіріп отыратын сергек жан еді. Семей полигонында зардап шеккендердің қозғалысына да белсене араласатын.
Бәкең есеп-қисап жұмыстары ғана емес, барлық жағынан да талантты жан болатын. Ол мықты математик, шахматист болуымен қатар, бильярд және үстел теннисі ойындарының нағыз шебері болатын. «Мен» деп келген өзінен әлдеқайда кіші жігіттерге талай мәрте мастер-класс көрсеткенінің куәсіміз.
Елу жылдан астам еңбегінің нәтижесінде Президент Жарлығымен «Ерен еңбегі үшін» медалімен, «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл», «ҚР Конституциясына 20 жыл» мерейтойлық медальдарымен, Статистика агенттігінің «Статистика үздігі» төсбелгісімен марапатталған, «Нұр Отан» ХДП және облыс әкімінің Құрмет грамоталарын бірнеше рет иеленіп, Экономика министрлігінің «Еңбек ардагері» медалінің иегері атанған.
Осындай қыруар істің басы-қасында жүрген ардақты ағамыз Бақыт Иниятұлы Сапар 2025 жылдың 18 желтоқсанында 75 жасқа қараған шағында дүниеден озды.
«Өмір барда өлім бар, өзгеру бар. Өлмес өмір жоқ, сынбас темір жоқ. Бәрі де өледі, өзгереді, ұмыт болады. Тек мәңгі өлмейтін нәрсе – адамның өмірінде істеген игілікті ісінің нәтижесі» деп түркі жұртының ғұламасы Қорқыт бабамыз айтқандай, Бақыт ағамыз көзден кетсе де, көңілден кетпек емес.
Биік таулардан қуалап, кеңістікке бет түзейтін жойқын дария сияқты толассыз уақыт ағынында еш тоқтам жоқ.
Ағамыздың талбесіктен жербесікке ауысқанына да 40 күннің жүзі болып қалыпты. Топырағыңнан торқа шапан жамылып, мына дүбірлі дүниенің тылсым үнін тыңдап жатқандайсың, аға! Өзіңді ардақ тұтар жандар барда, өзіңнен тәрбие алған інілерің, ұрпағың барда Көбей шешеннің:
Дүниеде жақсылықпен шыққан атың,
Ол атты қандай адам ұмытатын.
Тұлпардай тулап өтер талай заман,
Жақсы ел еш ұмытпас, азаматын, – деп жазғанындай, елдің мәңгі жүрегіндесің, Бақыт аға!
Бауыржан ЕЛЕУСІНОВ,
физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор
