Түн тыныштығын бұзған қоңырау үнінен шырт ұйқыдан оянып сағатына қарады. Сағат тілі түнгі 3-ті көрсетіп тұр. Басына келген бірінші ойы «Япыр-ау, шұғыл ота жасайтын науқас келген болар?» Беймезгіл соғылған қоңыраудан ұйқысы шайдай ашылды. Расымен де солай болып шықты.
Дәрігердің ойы алдамапты. Жүрек те сезімталдығынан жаңылмапты. Оның үстіне бірдеңені сезгендей түні бойы дөңбекшіп бірер сағат бұрын ғана көзі ілінген еді. Адам баласының ойы неткен жүйрік. Десе де мұндайда бәрін шешетін уақыт. Бір секунд кешігуге болмайды. Науқастың өмірін сақтап қалу үшін дереу ауруханаға жету керек. Мүмкіндікті мүлт жіберсең, үміт жібі үзілмек. Өзін асықтырған құдіретті тылсым күшке бағынып жеткені сол еді, шынымен науқастың жағдайы ауыр екен. Жанын шүберекке түйген дертті жан өзіне қадала қарап жатты. Бейне «соңғы үмітім сізде» дегендей. Отаны бастап та жіберді. Өзі ойлағаннан да күрделі екен. Науқаспен бірге қиналды. Шүкір, бес сағат дегенде бітті-ау әйтеуір. Маңдайынан үздіксіз тамған қара терге малшынғанын сонда сезді. Қауіп сейілді. Дел-сал болған денесін жазып еркін тыныстады. Үміт оты жанды. Науқастың сөнуге сәл қалған өмір шырағы қайта лаулады.
Осындай қиын сәтті жеңіп, бір сәт серпілгенде ақ халатын кір шалмаған білікті дәрігердің өткен өмір жолы есіне түсті. Жарты ғасырлық тәжірибесін жас буынға үйретуден ешбір шаршаған емес. Дәрігердің басты қағидасы – Гиппократ антына адалдық, ажалмен бетпе-бет келгенде қырағылық пен жедел әрекет, сабыр мен салқынқандылық, сын сағатқа дайын болу.
Біздің бүгінгі кейіпкеріміз – жоғары санатты хирург, травматолог-ортопед, УЗД дәрігері, Денсаулық сақтау ісінің үздігі, «Құрмет» орденінің, «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Байқоңыр қаласының құрметті азаматы Нұр Қарасай Ердешұлы.
Республикаға танымал білікті дәрігер 1956 жылы 6 наурызда Арал ауданы Ақшатау-Аманөткел ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын 1976 жылы Қазалы ауданының Жаңақұрылыс совхозында мал дәрігері болып бастаған.
1986 жылы Целиноград мемлекеттік медициналық институтының емдеу факультетін бітіргеннен кейін облыстық ауруханада интернатурадан өтіп, 1987-1992 жылдары Ленинск қаласының ауруханасына хирург-дәрігер қызметіне келді. Мұнан соң мекеменің қайта құрылуына байланысты Ресей федералдық медициналық-биологиялық агенттігі №1 орталық медициналық-санитарлық мекемесінің хирургия-травмотология бөлімінде 22 жыл меңгерушілік қызметін абыроймен атқарды. 1995-2010 жылдары Байқоңыр қалалық медициналық училищесінде педагог, 2016-2019 жылдары Қызылорда облыстық медицина орталығы Байқоңыр қаласындағы филиалының тұңғыш директоры лауазымына тағайындалды. Филиалдың қайта құрылуына байланысты Байқоңыр қаласының көпбейінді ауруханасынан хирургия бөлімінің ашылуына еңбек сіңіріп, аталған бөлімнің меңгерушісі болды.
Қаншама басшылық лауазымды қызметтерді атқарумен қоса өзінің дәрігерлік міндетін, науқастардың алдындағы жауапкершілігін, медицинадағы жаңа заманауи технологияны игерудің маңызын бір сәт ұмытқан емес. Дәрігердің басты мұраты – халықтың денсаулығын сақтаудың қыр-сырын меңгеріп, медициналық білімін жетілдіріп, оны жас буынға үйрету. Ол – Алматы, Курган, Волгоград қалаларында білімін жетілдіріп, қалалық ауруханада алғаш рет Илизаров аппаратымен науқастарды емдеу тәжірибесін енгізген білікті дәрігер, эндоскопиялық жолмен ота жасауды тұңғыш игерген бірден-бір маман. Аппаратпен сынған сүйекті емдеуді Гавриил Абрамович Илизаровтың өзінен Курган қаласында үйренген. Алтын қолды дәрігер 10 мыңнан аса ота жасап, көптеген науқастың өмірін ажалдан арашалап қалды. «Сізге қиынға соққан ауыр ота болды ма?» деген сауалымызға дәрігер жылы жымиып «Қай отаның да жеңілі болмайды. 3-6 сағатқа дейін тікемізден тік тұрып жасаймыз. Жанталасып жатқанда уақыттың қалай өткенін байқамай қаламыз. Алайда тәжірибенің арқасында қиындықты жеңеміз. Шаршағанымызды жұмысымыз біткесін сезінеміз» дейді.
Жарты ғасырдан астам уақыт бойы ақ халатына қылау түсірмеген, жетпіс жастың желкенін көтеріп отырған дәрігер зейнеттен кейін де 8 жылдан бері байқоңырлықтарға адал қызметімен құрметке бөленіп келеді.
– Тәжірибемді медицина қызметкерлеріне үйретсем деймін. Пышақпен жасалған ота өте қиын соғады. Әсіресе, жүрек әлсіздігіне 7 сағатқа созылады. Мұнан өзге биіктен құлап жамбасы, жілігі сынғандарға жедел ота жасаймыз. Сонымен қатар ішек байлануға, өт қалтасындағы тасты алуға, ұйқы безі асқынғандағы күрделі оталарға мені шақырады.
Бізде сенбі, жексенбі, мереке деген болмайды. Әскерилер секілді төтенше жағдайға дайын тұруымыз керек. Тәуліктің қай сағатында шақырса да барамыз. Таңғы 8-де жұмысқа түсеміз. Түстен кейінгі 16.30-да шығуымыз керек. Алайда сол күні кезекшілікке тұруымыз керек болса, ертесіне тағы ауруханада қаламыз. Ал қиын отаның бәріне бөлім меңгерушісін шақырады. Өміріміз үйден гөрі ауруханада өтіп жатыр десем қателеспеймін. Шындығы солай.
Білімді жетілдірмей бір орында қалып қою дәрігер үшін кешірілмес қателік екенін жастарға үнемі ескертіп отырамын. Сол үшін өзге мемлекеттерде болып, жаңа әдістерді көп үйрендім. Нәтижесінде Мәскеудегі әлемге әйгілі дәрігер Илизаровтан үйренген эндоскопиялық операцияны 1000-ға жуық адамға жасадым.
Қазір технология мейлінше дамып келеді. Медициналық жаңа қондырғылар қолданысқа енуде. Техниканың тілін біліп, меңгеру үшін шетелдерде оқытуға да мемлекет көңіл бөлуде. Осындай мүмкіндікті қалт жібермеу керек. Себебі дәрігердің міндеті – дерттіге қол ұшын беріп, адам өмірін сақтау үшін аянбай күресу. Күңіреніп келген науқас дәрігердің алдынан күліп шығу керек. Сол құдірет неде деп ойлауыңыз мүмкін. Бір ауыз жылы сөздің, науқасқа деген жылы көзқарастың өзінде шипа бар, – дейді дәрігер.
Өзі емдеп қайта өмір сыйлаған науқастар ақжарма алғыстарын айтудан жалыққан емес. Соның бірі Мәриям Жанғасқаева:
– Мен 1991 жылы күзде ішкі құрылысым қатты мазалап, ауыр халде қалалық ауруханаға түстім. Бағыма орай білікті дәрігер Қарасай Ердешұлы жолықты. Ол кісі тәулік бойғы кезекшілігін өткізіп кеткелі жатыр екен. Менің қиналғанымды көріп, мейірімді жүзбен жылы сөйлесіп, қай жерім ауыратынын сұрады. Жедел әрекет етуге шешім қабылдап, отаға жатқызды. Сенесіз бе, 6 сағат тікесінен тік тұрып менің өмірім үшін ажалмен арпалысты. Жеңіп шықты. Мен дін аманмын. Өмірге қайта келдім. Ақ халатты, жылы жүректі дәрігерге алғысым шексіз. Кәсібилігі, антқа адалдығы, жауапкершілігі тәнті етті. Бір сөзбен айтқанда, алтын жүректі, алақаны шипалы, табиғаты мен болмысы бөлек, дарынды Алла сыйлаған дәрігер деп бағалаймын, – дейді ол.
Ал Владимир Белоусов болса, жол апатына түсіп ауыр жарақат алғанын, тексерген дәрігер аяғын кеспек болғанда өзінің кәсіби тәжірибесі мен біліктілігінің арқасында мүгедектіктен сақтап қалған Қарасай дәрігер екенін тебірене жеткізіп, қолы шипалы жанға алғыс білдірген.
Сәулелі ғұмырын денсаулық саласының гүлденуіне арнап алғыс арқалаған мейірімді жан медицина саласындағы қызметімен қатар қоғамдық өмірде өзінің белсенділігін көрсетіп келеді. Мәселен, Байқоңыр қаласының көпбейінді ауруханасындағы «Аmаnаt» партиясы Байқоңыр қалалық филиалының «Денсаулық» бастауыш партия ұйымын және медицина саласы ардагерлері кеңесін құрған. Байқоңыр қаласы ардагерлер кеңесінің мүшесі ретінде өскелең ұрпаққа тәлім-тәрбиесін беріп келеді.
Қоғам алдындағы жауапкершілігінен бір сәт қол үзбеген жан мен тән шипагері қолы босағанда шығармашылықпен айналысады. 2021 жылы «Өмір өзектері» атты тұңғыш кітабы жарық көрді. Кітап – ұзақ жылғы тәжірибесінің жемісі.
Дәрігердің ұзақ жылғы еңбегі жоғары бағаланып, «Құрмет» ордені, «Ерен еңбегі үшін» медалімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне – 10 жыл», «Байқоңырға – 55 жыл», «Қызылорда қаласына – 190 жыл» өзге де мерекелік медалімен, «Абай аманаты» төсбелгісімен марапатталған. 2023 жылы «Байқоңыр қаласының құрметті азаматы» атанды.
Біздің дәуірімізге дейін ІХ ғасырда өмір сүрген атақты үнді дәрігері «Өмір кітабы» атты еңбегінде былай деген өсиет айтады: «Дәрігер іс жүзінде табысқа жету үшін: өзінің дені сау, мұнтаздай таза, қарапайым, шыдамды болуы керек. Сөйлеген сөзі жұмсақ, жағымды, тартымды және үлкен үмітпен айтылуы қажет. Дәрігердің ақ жүректі адал, қайғыға ортақтасқыш, сезімтал, тура мінезді, байсалды, ерекше сабырлы, асқан ақылды, әрқашан да жақсылық істеуге тырысып тұратын адам болғаны абзал. Дөрекі, тұрпайы немесе тым ресми сөйлесуге болмайды»
Міне, осындай құнды қасиеттердің бәрін байқоңырлық білгір дәрігердің бойынан көруге болады.
Далаға шықты. Шыңылтыр аяз шыдатпай барады. Дегенмен ауруханаға жету керек. Бүгін тағы да ауыр ота күтіп тұр. Бұл жолы адамның ең аяулы ағзасы – бауырдың отасы. Адам өмірін ажалдан алып қалуға аманат арқалағаны есінен бір сәт шыққан емес. Дәрігер бұл жолы ана өмірінің шырағын жаққалы барады. Өзіңнің де шырағың сөнбесін, ақ халат пен ақ жүрек иесі!
Гауһар ҚОЖАХМЕТОВА,
Қазақстан Журналистер
одағының мүшесі
