Ұсынылып отырған жаңа Конституция жобасы – мемлекеттің саяси-құқықтық жүйесін жаңғыртуға бағытталған маңызды құжат. Бұл жоба елдегі басқару моделін жетілдіру, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын күшейту және билік тармақтарының теңгерімін нақтылау мақсатында әзірленіп отыр. Конституция – мемлекеттің іргетасы болғандықтан, оған енгізілетін әрбір өзгеріс қоғам өмірінің барлық саласына тікелей әсер етеді.
Ең алдымен, жаңа жоба билік тармақтары арасындағы өкілеттіктерді қайта қарауды көздейді. Атқарушы, заң шығарушы және сот билігі арасындағы тепе-теңдікті сақтау – демократиялық дамудың басты қағидаты. Осы тұрғыдан алғанда, Парламенттің рөлін күшейту, оның Үкімет қызметіне бақылау жасау тетіктерін жетілдіру маңызды жаңалықтардың бірі болуы мүмкін. Бұл халық өкілдерінің шешім қабылдау үдерісіндегі ықпалын арттырады. Сонымен қатар, Конституция жобасында адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға ерекше мән берілген. Азаматтардың әлеуметтік, экономикалық және саяси құқықтарын кеңейту, олардың заң алдындағы теңдігін нақтылау – құжаттың басты басымдықтарының бірі.
Жергілікті басқару жүйесін жетілдіру де жаңа жобаның өзекті бағыты саналады. Аймақтардың дербестігін арттыру, мәслихаттардың өкілеттігін кеңейту арқылы өңірлік мәселелерді тиімді шешуге мүмкіндік туады. Бұл өз кезегінде халықтың билікке деген сенімін нығайтып, азаматтық қоғамның дамуына серпін береді.
Сот жүйесіне қатысты өзгерістер де маңызды. Конституциялық бақылау тетіктерін жетілдіру, азаматтардың өз құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіну мүмкіндігін кеңейту – құқықтық мемлекетті қалыптастырудың негізгі шарттарының бірі. Бұл бағыттағы реформалар заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Жалпы алғанда, жаңа Конституция жобасы қоғамның сұранысына жауап беретін, заман талабына сай құқықтық негіз қалыптастыруды көздейді. Құжаттың қабылдануы елдегі саяси жүйенің ашықтығын арттырып, мемлекеттік басқарудың тиімділігін күшейтуге ықпал етеді. Осы тұрғыдан алғанда, конституциялық өзгерістер ел дамуының жаңа кезеңіне жол ашатын стратегиялық қадам ретінде бағаланады.
Бұл бастама қоғамның демократиялық құндылықтарды нығайтуға бағытталған реформаларымен сабақтас. Мемлекет басшысы ұсынған саяси жаңғыру бағыты Конституцияны жетілдіру арқылы институционалдық реформаларды тереңдетуді көздейді. Нәтижесінде, жаңа Конституция жобасы елдің ұзақ мерзімді тұрақты дамуының құқықтық негізіне айналуы мүмкін.
Жандос ТҰСМАҒАНБЕТОВ,
«Самұрық» инновациялық идеяларды дамыту орталығы» қоғамдық қорының директоры,
заң ғылымдарының магистрі
