Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы адамдарды вирусты кене шаққанда, малға жабысқан кенені жалаң қолмен жұлу, езу, жаншу кезінде жұғады. Сонымен қатар, қызбамен ауырған науқасқа күтім жасау кезінде мұрыннан, тістен, жарақаттан, басқа да қан кеткенде қорғаныш (маска, резеңке қолғап) құралдарынсыз күтім жасаған сау адамға немесе медицина қызметкерлеріне індет жұғу қаупі жоғары. Тұрғындар көбінесе кенені денесінен, жануарлардан, иттен жалаң қолмен жұлып, денсаулығына немқұрайлық танытып жатады.
Індеттің клиникалық белгілері адамда дене қызуы көтеріліп, бас, буын және бел ауырып, қан (мұрын, тістің қызыл еті) кету, лоқсу, құсу, денеде қан бөртпелері байқалады. Оны ауа райымен, тағамнан уланумен, күн өту, салқын тигізумен байланыстырып, денсаулығы күрт нашарлаған кезде медициналық көмекке жүгінеді. Осының кесірінен Конго-Қырым геморрагиялық қызбасының ақыры өлімге апарып соғатын жағдайлар кезігеді.
Республика көлемінде аса қауіпті індеттің табиғи ошағы Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстары мен Шымкент қаласында орналасқан. Жыл сайын 4000-ға жуық тұрғын кене шағып, медициналық көмекке жүгінеді.
Індетті қадағалау мақсатында мониторинг жүргізіліп, табиғи ошақтардан жыл сайын 15000-ға жуық кене сынамасы зерттеліп, 400-ге жуығынан қызба вирусы анықталуда.
Кене жылы қанмен қоректенеді, қорексіз бірнеше жыл тіршілік ете алады және аналығы түрлеріне байланысты 15 мыңға дейін жұмыртқалайды. Далалық жерде өсімдік түбінде, бұтақтарында, қи-қоқыста, құс ұясында, тышқан індерінде, тышқанда, қора-жайларда, жабайы және ауыл шаруашылығы жануарларында кездеседі.
Тұрғын үйлерде, мал және қоражайларда кене болмауы үшін дезинсекция жүргізу қажет. Бұл жұмысқа ауыл шаруашылығы қызметкерлері (мамандары), әсіресе, сол жердің тұрғындары міндетті түрде қатысуы қажет.
Ауланы керексіз заттардан, мал қораларды қи-қоқыстан тазартқан, малды тоғанға (купка) түсірген дұрыс.
Кене шаққанда вирустың берілуін тоқтату және жұқтырудың алдын алу үшін жабысқан кенені мүмкіндігінше тез алып тастау керек. Кенені жалаң қолмен ұстамаңыз. Қарапайым қысқашпен теріңізге мүмкіндігінше жақынырақ кенені ұстап алыңыз. Қысқашты қатты қыспай (кенені езіп алмас үшін), абайлап және ұқыпты (теңселтпей, жұлқыламай) тартыңыз. Алынған кенені ыдысқа салып, оны қақпақпен тығыз жабыңыз. Кене алынған жерді спиртпен сүртіңіз және тез арада медициналық көмекке жүгінген дұрыс.
Әр адам жеке басының қауіпсіздігін сақтау және кенеден қорғану үшін табиғатқа шыққанда, саяхаттағанда ұзын жеңді көйлек киіп, жеңдерін түймелеп, ұзын балақты шалбарды шұлықпен қымтап, аяқкиім, баскиім киіп, өзімен бірге дененің ашық жерлеріне себетін медициналық дәрілік заттарды алып жүру қажет.
Естеріңізде болсын, жеке бастың сақтық шараларына мән бергенде және медициналық көмекке дер кезінде жүгінгенде ғана ауруды ауыздықтай аламыз.
Өмірбек ҮСЕНОВ,
ҚР ДСМ «ҚДСҰО» ШЖҚ РМК «СЭСжМҒПО» филиалы карантиндік және аса қауіпті инфекциялар мониторингі бөлімінің маманы
