Жемісті жетпіске жету де – бір бақыт. Бұл жастағы адамдардың сөзінен де, өзінен де шапағат сезіліп тұрады. Олар – пәндәуи тірліктен биік, ақыл-парасаттың алтын тәжін киген «патшалар».
Бұл жандардың ондай қасиетін жақын болған жандар жақсы сезінеді.
Біздің Бақыт деп отырғанымыз – баспа ісі саласының ардагері Бақыт Кайымов.
Бақытжан Әлібекұлы Қаймов 1956 жылдың 17 қаңтарында Қармақшы ауданында дүниеге келген.
Әкесі Әлібек Отан соғысының ардагері, бейбіт өмірде тәртіп сақшысы болып, милиция сапында Қазалы, Қармақшы аудандық ішкі істер бөлімдерінде жауапты қызметтер атқарды.
Әлібек әке мен Бибайша ана Бақытжан, Сайлау, Әубәкір, Қайрат, Орынбасар атты бес ұлды тәрбиелеп, қатарға қосты.
Бес ұл да еңбекшіл, елшіл, ағайынға адал, айналасына сыйлы азаматтарға айналды. Солардың ішінде біз үшін де, жұрт үшін де «сегіз ұлым бір төбе, Ертөстігім бір төбе» дегендей, Бақыт басқалардан еректеу болды.
Әлібек соғысқа аттағанда мектепте оныншы оқып жүр екен. Анасы «баламның белі бесіктен шыққан жоқ» деп жылапты. Сонда әкесі Қайым: «Балаңның Отан қорғауға жараған батыр болғанына қуанбайсың ба?», – депті.
Не деген қайсарлық, не деген қайрау! Сол Әлібек шынында батырларша алысып, Германиядан кейін Жапон соғысының жалынын кешіп, әкесінің рухты сөзімен елге аман оралған.
Осындай тәрбиеден шыққан әкенің балалары осал бола ма?!
Еңбек жолын 1976 жылы облыстық «Полиграфиздат» мекемесінде бастаған Бақыт Қайымовтың осы салада еңбек еткеніне биыл елу жыл толыпты! Сол кезде Дон Николай деген кісі бастық екен, сол кісінің жұмысқа қабылдағаны есінде. Бақыт осы облыстық мекеменің №12 баспаханасына қатардағы баспагер болып орналасқан. Шамалы өткен соң Құланбай Сариев бастық болып келді. Адамшыл, адал жан болатын, жұмысқа да талабы күшті.
Баспаханада «3-АГА» деген машина болатын. Бақыттың жұмысы осы құрылғының қасында. Олово, свинец, сурьма деген қорғасындарды ерітіп, оны қалыпқа құйып, әріпке айналдыратын өткен ғасырдың жұмысы қара тердің күшімен атқарылды. Әр заманның өз қиындығы бар. Бұл баяғымен салыстырғанда оңайлау болғанымен бүгінгінің қасында арқаға тас артқандай еңбек еді. Жазудың жабайы пиктографиялық түрі адамдарға оңтайлы қызмет ете алмады. Бұдан алты жүз жыл бұрын өмір сүрген өнертапқыш Иоганн Гутенбергке рахмет, баспа саласының құрылғыларын ойлап тапқан сол. Әйтсе де қазіргі жетістікпен сол сорлы өнертапқышқа аяй қараймыз.
Бақыттың уақыт кезеңі де бар жұмысты қол күшіне салды.
ПРГ, ПВГ деген ленотив машинада Алла Ивановна, Нұрзипа, Нәрипа, Қадиша апайлар сарт-сарт еткізіп, қорғасынмен әріп теріп отыратын. Апай дейміз, олар да сол кезде жас қыз-келіншектер. Сол терімді құймаға айналдыру үшін темір пуансонды жұмсақ көнбіс метал мысқа таңба түсетіндей етіп үстінен 400 атмесфера қысыммен басады, сонда матрица шығады. Матрица таңба түскен соң ойық болып, сол ойыққа қорғасын мен қалайының құймасы түседі. Матрицадан «полоса» деген жартылай цилиндр жасалады, оның салмағы 20 келідей. Қазіргі баспаханадағы осы цилиндрдің салмағы 200 грамм екен. Бұрынғы кездегі жұмыстың ауырлығын осы салмақпен де салыстырып білуге болады.
Бақыт айтқан бір ауырлықты мысал ете кетейін. «Бір күні «3-АГА» деген машинадан 3 тонна қорғасын жерге төгіліп кетіпті. Оны ыстық күйінде жинап ала алмайсың, қатқанын күтіп, сосын ломменен ойып, оны қайта ерітіп, бес-алты сағат уақыт арпалыстық. Ал газет ешкімді күтпейді, ол әр күні азанда әр жазылымшының үйінде жату керек. Сөйтіп, түнімен жұмыс істеп, таң атырып, үйге қайтпай, ертеңгі жұмысты жалғастырдық». «Е-е, қазіргі біздің жұмыс сағат онға дейін созылды дегеніміз астамшылық екен ғой», – дедім мен, мына әңгімені естіп.
Бақыт өткен күндерді еске түсіргенде баспаханадағы осы жұмыстардың тарсылдаған үні құлаққа келеді. Ол құрылғылардың қасында тұрып екі адам айқайласып сөйлеспесе бір-бірін естімейді. Қазір сыбырласып тұра бересіз.
Бақыт баспаханада жүріп қанша жақсылармен әріптес, сыйлас болды. Бүркітбаев, Елдесбек Сәдібеков, Сүйіндіков, Евгений Хан, Сейіл Боранбаев, Болат Қарғабаев… осы кісілердің бәрі облыстық «Полиграфиздатты», баспахана ісін басқарды. Шахмаран Исмайлов, Ернар Тағыбаев сынды осы саланың мамандығын Мәскеуден оқып алған білгір баспагерлер де жұмыс істеді.
Баспахана жұмысы редакциямен тығыз байланысты, бірі астыңғы, бірі үстіңгі жақ сүйегіндей, екеуі бірге қимылдаса ғана тамақ жейді.
«Жейді» дегеннен еске түседі, сол кезде тілшілер газетті мақалаларға қалай толтырып, жазу материалдарын қалай үлгерткен? Газет күн сайын шығады, күн сайын журналистерді «жеп» жатады.
Редакцияға кіргенде Шора Ералиев, Құрманғали Ажаров, Мырқы Исаев, Нұрпейіс Байғараев, Шайзада Рахметбеков, Қайыр Қорасани, Ақберген Ержан сынды үлкен кісілер таудай болып отыратын. Бала Бақыттар газетшілер кеңсесіне именіп кіретін. Шынында, сол кісілер тау тұлғалы еді, газет «жеп» таусатындай дене емес. Сол тауларды уақыт уатып, аласартты.
Үлкен кісілердің жылы сөзін естісе желпініп қалатын жастық-ай. Есіктен имене енетін Бақытқа редактор Қалқабай Әбенов «Әй, сарбала…» деп көңіл бұратын. Еңбегіне риза болғаны, бәлкім еркелеткені… Бүгін сол сөзді айтатын біреу жоқ.
Иә, уақыт барлық тауларды уатып тастайды, ол ешкімге бағынбай өз жолымен маң-маң басып кете береді.
Осылайша, баспаханадағы жылдар жылжып өтті. Әркім әр жаққа кетті. Бақыт осы саланың қызметінен ешқайда бұрылмады. 2005-2008 жылдары ғана сәл өзгеріс болды. Онда да баспа саласында қалды, «Aral Print House Сервис» ЖШС-да баспагер, технолог және директордың міндетін атқарушы болып тек жұмыс орны ауысты
2010 жылы «Сыр медиа» ШЖҚ МКК мекемесі құрылды. Ол 2013 жылы серіктестікке айналып қалалық, аудандық газеттерді бір орталыққа топтады. Әуелі заманауи баспахана ғимаратын салып, оған «Cityline» маркалы индиялық баспақондырғы орнатылды. Осы типографияның салынуы мен оған шетелдік қондырғының келуі «Сыр медианың» сол кездегі басшысы, облыстық мәслихат депутаты Аманжол Оңғарбаевтың тікелей еңбегі.
Сағатына 35 мың тиражбен кез келген пішіндегі газетті басып шығара алатын мұндай технология басқа облыстардың ешбірінде жоқ еді.
Жаңа баспахана ашылғанда басшылық оған Бақыт Қайымовты директор етіп бекітті. Бақыт бұл саланың арнайы оқуын бітірмесе де, өмір мектебінен мол тәжірибе жинаған білгір маманға айналған еді. Сонымен бірге оның өндірістік үдерістерді тиімді басқаруы мен ұйымдастырушылық қабілетінің арқасында баспахананың тұрақты жұмыс істеп, өзге өңірлердің де газеттерінің басылуына қол жеткізілді. Қазірдің өзінде осы баспаханадан Ақтөбе, Атырау, Жамбыл, Жезқазған облыстарының бірнеше газеті басылып отыр.
Ежелгі римдік билеуші Цезарь «Бардым, көрдім, жеңдім» деген бір ауыз сөзімен бір соғыстың тарихын баян етіпті. Бұл енді мақала ғой, бір адамның бейнесін екі ауыз сөзбен жасау журналистің ең қиналатын тұсы.
Айтып-айтпай не керек, біздің Бақыт та жетпіске келіпті.
Үнемі күліп, әзілдеп, көңілді жүретін адамдар болады. Сірә, олар «сен өмірге күліп қарасаң, өмір де саған күліп қарайды» деген тәмсілді берік ұстанған. Біз көп күйгелектенеміз, ит үрсе де бар ашуымызды төгеміз, ал, ит үрмегенде қайтеді, сөйлей алмайды ғой. Сабырлы, байыпты, біреудің жоғына өзінің барын салатын, көңілмен көңіл суарып көптің ішінде дара жүретін жандар көп пе?! Осы мінездеме – Бақытқа дөп.
Мен өзім Бақыттың осындай қасиеттерін ұнатам. Інісі болсам да досындай сөйлесем, сірә, осындай жандар қарттыққа да бейім емес-ау. Болмыс-бітіміне қарасаң алпыстан аспаған, жан дүниесі одан да жас.
Асыл жары Айгүл апай екеуі Әсел, Асыл есімді күміс қасықтай екі қыз тәрбиелеп өсірді. Олар да өз шаңырақтарын көтеріп, ата-анадан алған тәліммен шаттықты өмір сүріп жатыр.
Бақыт әлі баспаханада қызмет етіп жүр, «ASU» баспа үйінде өндіріс меңгерушісі. Ширақ, әбжіл, сергек, сенімді, адал. Жаратушым «жетпістегі жігітті» осы күйінен айырмасын деп тілейміз.
Дүйсенбек АЯШҰЛЫ,
«Сыр бойы»
