Адамзат тарихында әр дәуірдің саналы ұрпағына жүктелер өз еншісі, өз жүгі, өз сабағы болады. Бір кезеңге төзім мен сабыр керек болса, енді біріне күрес пен қайғы-қасірет бұйырады. Ал үшінші бір дәуірге білім мен парасат жүктеледі. Заман мен уақыт ешқашан бір қалыпта тұрған емес. Сондықтан әр ұрпақ өз кезеңінің ауыртпалығын көтеріп, өз міндетін арқалап өтеді. Ақылды адам үшін уақыт – бірінің артынан бірі өте беретін жай күндер тізбегі емес. Ол адамды шыңдайды, ойын тереңдетеді, ал бұл екеуі өз кезегінде жауапкершілікті арттырады. Демек, әр дәуірдің өз қиындығы мен мүмкіндігі бар. Мәселе – соны танып, соған лайық бола білуде.
Өткен ғасырдың екінші жартысының басында дүниеге келген қазіргі аға буынға тағдыр бір жағынан қиындық, екінші жағынан үлкен мүмкіндік сыйлады. Бұған дейін төңкерістер мен соғыстарды, аштық пен қуғын-сүргінді бастан кешкен қазақ халқының ғылым-білімге деген құштарлығы 1950-1960-жылдары өмірге келген буынның бойынан ерекше қарқынмен көрінді. Өндіріс пен шаруашылықты дамытқан да, ғылым мен мәдениетті өркендеткен де – бүгінгі ел ағалары.
Қазақ «Тектіден текті туады, тектілік тұқым қуады» дейді. Биыл жетпіс жасқа толып отырған Салхадин Мырзабекұлының өмір жолына көз жүгіртсек, осы нақылдың өміршеңдігін анық аңғаруға болады. Ол – адал еңбегімен ел құрметіне бөленген, әке тәлімін бойына сіңірген, тағдыр сынағына мойымаған, ел сенімін ақтаған азамат. Салхадин ағаның әкесі Мырзабек Оспанұлы 1906 жылы Торғай облысы Ырғыз уезінің Тәуіп болысында дүниеге келген. 1925 жылы Сыр өңіріне қоныс аударып, Жалағаш ауданына қарасты Қазақстанның ХХ жылдығы атындағы колхозда (қазіргі Мырзабай ахун ауылы) еңбек жолын бастайды. Колхоздастыру кезеңінен бастап еңбек майданының алдыңғы шебінде жүріп, бригадир, ферма меңгерушісі, колхоз төрағасының орынбасары сияқты жауапты қызметтер атқарды. Кейін су шаруашылығы саласында ұзақ жыл еңбек етіп, «Еңбек озаты», «Су шаруашылығының үздігі», «Еңбек ардагері» атақтарына ие болды. Өкінішке қарай, елге тірек болған азаматтың ғұмыры ұзақ болмады. Мырзабек Оспанұлы 1970 жылы дүниеден өтті. Әкесінен ерте айырылу жас Салхадинге ауыр тиді. Бұл жағдай оны ерте есейтті, өмірге деген көзқарасын қалыптастырды. Адал еңбек, жауапкершілік және елге қызмет ету сынды әке аманаты оның бүкіл өміріне жөн сілтер бағдар болды.
Салхадин ағамыз әкесінен ерте айырылып, балалық шағында анасы Сараштың мейіріміне бөленіп өседі. Анасы бар қиындықты қайсарлықпен еңсеріп, ұлының бойына адамгершілік пен еңбекқорлық қасиеттерін сіңірді. Сараш ананың ақыл-парасаты мен шексіз мейірімі Салхадиннің өмірде дұрыс жол табуына берік негіз қалады. Сонымен қатар оның апасы Патыманың да орны ерекше болды. Ол бауырмалдық танытып қана қоймай, әрдайым қамқор болып, жанашырлық көрсетті. Апасының жылы сөзі мен қолдауы оның жігерін жанып, болашағына сеніммен қарауына ықпал етті. Осындай өнегелі шаңырақта 1956 жылдың 4 сәуірінде дүниеге келген Салхадин жастайынан алғырлығымен, білімге құштарлығымен көзге түсті. Бір ауылда бірге өсіп, бір мектепте оқыған замандастары оның зеректігін жақсы біледі. Мектептегі физика пәнінің мұғалімі Түлкібек Қаражігітовтің: «Қанша жыл ұстаз болсам да, физиканы Салхадиндей еркін талдап, терең түсінген оқушыны көрмедім» деген сөзі соның айғағы.
Шын мәнінде, жақсы әкенің тәлімі балаға өмірлік азық болады. Бірақ тектілік дегеніміз ата-бабаның мықтылығы ғана емес, бұл –сенің ішкі дүниең, мінезің, қалыптасқан көзқарасың мен бағамың, соған орай жасаған іс-әрекетің. Бұл – қанның тазалығы ғана емес, жанның тазалығы. Бұл – жеті атаңды біліп, соны мақтаныш етуің емес, ар-ұятыңмен, ақыл-парасатыңмен солардың атына дақ салмау.
Еңбек жолын қарапайым жұмысшыдан бастаған Салхадин Мырзабекұлы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын экономист-ұйымдастырушы мамандығы бойынша тәмамдап, кейін экономика ғылымының кандидаты атанды. Білім мен табандылықты қатар ұстаған азамат қай салада да нәтижелі еңбек етті. Сәкеңе тән қасиет – сөзінде жаттандылық болмайды. Ол әр мәселені дәлелмен, дәйекпен айтып, байыппен талдағанды қалайды. Шаруашылық жұмыстарында тәжірибе жинақтап үлгерген жас маманға 25 жасында «Жаңадария» кеңшарының бас экономисі қызметі ұсынылған кезде жақын ағайындарының бірі: «Абайла, сотталып кетесің, ол жер ешкімге абырой алып бермеген» деп ескерткені де бар. Шынында, ол кезде ауыл шаруашылығында қиындықтар мен алыпқашпа әңгімелер көп болатын. Мал шаруашылығындағы берекесіз тіршілік талай адамның тағдырына ауыр соққы болып тигені жасырын емес. Кеңестік қылмыстық кодекстің Сталин дәуірінен қалған қатал баптары мемлекет мүлкін талан-таражға салғандарды 8-15 жылға дейін айдауға немесе одан да ауыр жазаға тартатын. Соған қарамастан жас маман өз қызметін абыроймен атқарды. Әсіресе тоқырау жылдарында «Еңбек» совхозын басқарған кезеңі оның іскерлігі мен азаматтық жауапкершілігін айқын көрсетті. Жас та болса ауыл өндірісінде тәжірибе жинақтаған Салхадин Мырзабекұлы «Еңбек» кеңшарының директорлығына тағайындалды. Бұл сол кезеңдегі үлкен номенклатуралық қызмет еді. Жоғарғы органдардың келісімінен кейін оны облыс әкімі Сейілбек Шаухаманов қабылдайды.
– Қанша перзентің бар? – деп сұрайды облыс басшысы.
– Бес ұл-қызым бар, – дейді ол.
– Дұрыс екен. Ендеше ел үшін ештеңеге алаңдамай қызмет істейтін уақытың келіпті. Іске сәт!
Жас директор облыс әкімінің кабинетiнен ерекше жігерленіп шыққанын кейін жиі еске алады. Экономика әлсіреп, шаруашылықтар тарай бастаған қиын кезеңде ол салқынқанды шешімдер қабылдап, ұжымды сақтап қалуға бар күшін салды. Директорлық қызметтен кеткен кезде шаруашылықта 1500 ірі қара, 300 жылқы, 1000 қой толық сақталып, кейінгі иелеріне ешқандай қарызсыз тапсырылды. Бұл – қиын кезеңде ел мүлкін талан-таражға салмай, жауапкершілікті мойнына ала білген басшының нәтижелі ісі.
Жаңақорған ауданының әкімі қызметіне келген тұсы ел үшін ең ауыр кезеңдердің бірі болатын. Айлап берілмеген еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы халықтың тұрмысын тұралатып жіберген еді. Осындай жағдайда Салхадин Мырзабекұлы батыл шешімдер қабылдады. Кейде еңбекақы орнына күріш, мал, техника беруге дейін баруға тура келді. Мал мен техниканы халықтың өз меншігіне таратып беру жөніндегі бастамасы кейін Жаңақорғанда шағын және орта бизнестің дамуына жол ашып, аудан экономикасының еңсесін тіктеуіне негіз болды. Сол жылдары «Жаңақорған шипажайының» жұмысын жандандыруға да ерекше көңіл бөлінді. Табиғи емдік қасиеті бар бұл орын қайта тыныс алып, инфрақұрылымы жақсарып, ауданның әлеуметтік-экономикалық әлеуетін арттыруға қызмет етті. Кейін Салхадин Мырзабекұлы облыс көлемінде әлеуметтік салада жиырма жылдан астам уақыт басшылық қызмет атқарып, халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға, денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау салаларының жүйелі дамуына үлкен үлес қосты. Әлеуметтік саясаттың ең күрделі кезеңдерінде жауапкершілікті мойнына алып, ел мүддесін бәрінен биік қоя білді. Осы саладағы ұзақ жылғы жемісті еңбегінің нәтижесінде абыроймен зейнетке шықты.
Салхадин Мырзабекұлы еңбек жолында өзіне бағыт-бағдар беріп, басқарушылық тұрғыдан шыңдалуына ықпал еткен аға буын азаматтарды әрдайым ерекше құрметпен еске алады:
– Менің қызмет жолымда Сейілбек Шаухаманов, Қонысбек Қазантаев, Сәмит Далдабаев, Бердібек Сапарбаев, Садық Әлиев, Ойшы Ысқақов сынды ел ағаларының еңбегі зор болды. Олардың ақыл-кеңесін тыңдап, тәжірибесін үлгі етіп өстім. Нағыз басшы болу үшін тек білім емес, елге деген жанашырлық пен жауапкершілік қажет екенін сол кісілерден үйрендім, – дейді Салхадин аға.
Салхадин Мырзабекұлының болмысын замандастары «ойлы азамат» деп сипаттайды. Бұл баға кездейсоқ айтылмаған. Жалағаш ауданының құрметті азаматы, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Шыңғыс Айбосынов аудандық «Жалағаш жаршысы» газетінде жарияланған естелігінде: «Біздің Салхадин – ойлы азамат қой» деген сөзді осыдан қырық жыл бұрын «Жаңадария» совхозының партком хатшысы Жолдас Жармахановтан естігенін жазады. Арада қаншама жыл өтсе де, сол бір ауыз сөздің шынайылығына уақыттың өзі дәлел болғанын айтады. Расында да, қай қызметте болсын байыппен ойлап, салмақты шешім қабылдайтын, бекзат болмысынан айнымайтын тұлғаға бұл анықтама әбден лайық. Салхадин сол ойшылдығымен әрдайым барлығын ақыл безбеніне салды, реті келгенде төмен сырғыды, кей тұста саясат әлеміндегі субардинация атаулыны да ұмытпады, бірақ жасық, жігерсіз болмады, ар-ожданын ешкімге таптатпады.
Адам ең алдымен өзімен ішкі келісімде өмір сүруі керек. Бұндай кісілердің үш тірегі болады, ол – ар мен намыс, пайым-парасат, қайрат-жігер. Ар өз тіршілігіңді іштей бағамдауың, парасат бағытыңды түзеуің, қайрат ойға алғанды жүзеге асыруың үшін керек. Бұл үшеуіне ынта-ықыласты да қосуға болады. Арсыз парасат – айла, парасатсыз қайрат – тасырлық, ал қайратсыз ар – дәрменсіздік. Салхадинді қатарластарынан ерекшелендіретін тамырындағы тектілік пен жоғарыдағы төрт қасиет деп білемін.
Мемлекет оның еңбегін жоғары бағалап, 2006 жылы «Құрмет» орденімен, сондай-ақ «Әлеуметтік еңбек саласының үздігі» төсбелгісімен марапаттады. Жалағаш пен Жаңақорған аудандарының құрметті азаматы атануы – ел ықыласының айқын көрінісі. Тағы бір айта кетерлік дүние бар, Сәкең Жалағаш ауданының «Еңбек» ауылындағы шаруашылықты басқарған кезде 1995 жылы «Алтын күздің» қорытындысымен облыс бойынша үздіктер қатарынан көрініп, екінші орын алған. Сонымен қатар Жаңақорған ауданының әкімі болған уақытта 1997 жылы «Алтын күздің» қорытындысымен үшінші орын алып, атқарған жұмысының нәтижесін көрсеткен.
Өмірлік серігі Рыскүл Досмайылқызы – ұзақ жыл ұстаздық еткен, отбасының берекесін ұстап отырған парасатты ана. Екеуі бес ұл тәрбиелеп, ұрпақ өрбітіп отырған бақытты ата-әже. Үлкен ұлы Сәкен – облыстық экономика және қаржы басқармасының басшысы, Марат – облыстық құрылыс, сәулет және қала құрылысы басқармасында басшының орынбасары, Жомарт – «Құмкөл» мұнай кенішінде инженер. Қалған ұлдары да өз саласында табысты еңбек етіп, ел дамуына үлес қосуда. Бұл – әке көрген тәрбиенің, шаңырақтағы бірлік пен еңбекқорлықтың жемісі.
Сәкең зейнетке шықса да, қоғамдық жұмыстардан шет қалған емес. Қызылорда қалалық қоғамдық кеңесінің экономика, бюджет және әлеуметтік мәселелер жөніндегі комиссия төрағасы ретінде қала өміріндегі өзекті мәселелерді көтеріп, нақты ұсыныстар айтып келеді. Қай қызметте жүрсе де қарапайым қалпынан айнымаған, елмен етене араласқан азамат. Ағайынның қуанышы мен қайғысын бөлісіп, әлжуаздарға қол ұшын созуды өмірлік ұстанымына айналдырған жан.
Биыл Салхадин Мырзабекұлы 70 жасқа толып отыр. Бұл – ғұмырдың кемел шағы, елге сіңген еңбектің бағаланар кезеңі. Оның өмір жолы – кейінгі буынға үлгі, азаматтық пен адалдықтың айқын көрінісі.
Елуінші жылдардың орта шенінде өмірге келген ол екі ғасырды, екі қоғамды көрді. Социалистік идеямен өмір сүрді, еңбек етті, тәуелсіздік тұғырын да бекітті. Осы екі арадағы өлара шақ, өтпелі кезеңде елді ауыр жағдайдан алып шыққан да осы аға буын. Олар ұлттың бергі тарихындағы кез келген өзгеріске тез бейімделді, сонымен бірге көп жайды бастан өткізді. Қай-қайсысы болмасын, қандай жағдайда да өз ерекшелігін сақтап, бірегей болып қала берді. Ең бастысы, өкшесін басып келе жатқан біздің қатарластарымыздан бастап келесі буынның бойына ізгілік шуағын шашатын сәуле қалдырды.
Қазтай ӘБДІРЕЕВ,
салық саласының үздігі,
Қазақ ұлттық аграрлық университетінің
құрметті профессоры
