Өткен жылдың қараша айының соңында Жөкең, Жолдасбек аға Астанаға, курстасы маған екі-үш мәрте хабарласты. Әдеттегі дағдысындай тек амандық-саулық сұрасқанмен шектелмей, елге Қызылордаға қашан келесің деген сауалын жиірек қайталады. Сол уағдаласқан уақытпен желтоқсанның екінші күнінде Жөкеңе хабарласып, міне ұшақтан түсіп дария бойындағы жағалау жолмен қалаға кіріп келемін, дайын отырыңыз, үйден алып кетемін деп сөйлеп жатырмын. Дауысынан қуаныш лебі байқалып тұр. «Жарайсың» деген сөзі құлаққа жағымды естіледі. Есік алдында Қалима екеуі қатар тұр екен. Қолында газет-журнал қиындылары бар, орама қалта. Астаналыққа дайындаған тамақ, ас-суға да ғафу өтініп, жүр-жүрмен жүріп кеттік.
Екі сағаттай қаланың оң да сол жағалауын көлікпен асықпай араладық. Тіптен теміржолдың күншығыс жағындағы туып-өскен Шанхай, Коммунизм, КБИ, Титов, Гагарин аумағын жүріп өттік. Әсіресе әке-шешесінің рухы қалған Қазақстан көшесімен өткенімізде өзгеше бір сезімде болды. Ғ.Мұратбаев атындағы Орталық стадион жанындағы ғимараттың төртінші қабатынан Абай – Бөкейхан көшесіне қарай Жөкең көзін тіктеп тесіле қарады.
«Анау медициналық диагностика жанындағы облыстық газеттердің баяғы ғимараты ғой. Қалай ыстық көрінеді десеңізші. 1983 жылы университетті бітіріп келісімен облыстық газетке корректор болып орналастым. Аттарына ел-жұрт қанық, ақын-жазушы, журналист, қаламгер ағалар жандарына жайғасып, әңгіме-естеліктерін тыңдаудың өзі бір ғанибет.
Нұрділда Уәлиев, Шора Ералиев, Қомшабай Сүйеніш, Сейіл Боранбаев, Әскербек Рахымбекұлы, Жақсылық Рахматулла, Әділхан Бәйменов, Дархан Сапаров, Үсен Әбшеновтей ағалардан үйренгеніме, оларға шәкірт болғанымды бүгін көз алдыма келтіріп отырмын. Қазір ол кісілер туралы тек өткен шақта естелікпен ғана сөйлейтін болдық», – деді.
Осы арасы маған ауыр батады. Осыны айтқанда ағаның маңдайында қаяу әжімдері пайда болды. Үнсіз біраз уақыт отырды.
Тарих, әдебиетке құнды дүниелерді Ғұмар Қараш, Мәншүк, Димаш сияқты зерттеу еңбектерімен белгілі курстасым Мақсат Тәж-Мұраттың қазасы маған қатты батты. Бергенінен берері көп қаламгер еді ғой. Ғұмыры қысқа, болды. Бірге оқыған Темір Хұсайыновты да Мақсат Ізімовті де, Мұратбек Дүйсенбаевты да, Талғат Ормановты да қиналыспен еске аламын. Ол сәтте бұл кісінің жан толғанысына онша мән бермеппін.
Бұрынырақта да мұндай сезімдерін, сөздерін көрсете де, естірте де бермейтін. Бөлмені тікесінен кесіп өтіп дария жаққа, қаланың сол жағалауына қараған терезе жанына келіп, ұзақ тесіле қарады.
«Сенің айтатының бар еді ғой. Бір кездері Қызылорда мен Атырау бір деңгейдегі қалалар қатарына жататын. Американың Шеврон, Италияның Аджип, тағы көптеген мұнай, газ компанияларының қолдауымен Атырау көрікті қалаға айналды. Көр де тұр, Қызылордамыз да осы даму қарқынымен Атыраудан аспаса, одан кем болмайды», – деді ендігі сөзінде.
Тоқ, мейірленген көңілденген көзбен Жөкең маған қарап тұр екен.
ҚазМУ-да 50 ұл-қыз қатар оқыдық. Оның 25-і мектептен соң, жұмыс істеп, әскер қатарынан оралғандар. Қазақтың біртуар, талантты ақыны, Алаш әдеби сыйлығының иегері, ақтөбелік Ертай Ашықбаев екеуі жұбы жазылмай қатар оқыды, жатақханада тұрды. Ол Ақтөбесіне, Жолдасбек аға Қызылордасына оралды.
Баспасөздің пәрмені ол кезеңде бөлек еді ғой. Фельетон, сын мақала шықса кейіпкері кім болса, ол болсын, жазасыз қалмайтын. Мұны жазған да, жазылатын адам да жақсы түсінді. Сондықтан да қызметкер тура жүріп, таза жұмыс жасауға, адал болуға өзін-өзі үндейтін.
Жолдасбек Әлмаханұлы талдау, сараптау материалдары экономикалық есеп-қисаппен, логикамен өріліп отыратын. Бірнеше ондаған жылдарға созылған осы бағыттағы жазу өнері оқырманның көзайымына, жоғары ілтипатқа ие болды. Ешкімге тіс жармаған, қызметтік өмірімде болған еді деп бір жайтты тілге тиек етті. Үлкен басшы газет жетекшісіне тапсырма береді. Әрине, бұлтартпас деректермен, орынды ой-дәйекпен жарияланатын сын мақала керек. Әрі-бері қашыртқаныма жетекші көнбеді. Сол тапсырмамен, облыстың бір ауданына баруға тура келді. Өтірік көлгірсіп не істеймін. «…Сізден ауданның жұмысын сынауға келдім, сондай тапсырма бар» деп төтесіне көштім. Маған мынадай-мынадай мәліметтер керек дедім. Алынды, кешкілік Қызылордаға пойызбен қайттым. Тәулік ішінде сын мақаланы жетекшімнің столына қойдым. Мақала шықты. Енді ол қызметінен, ауданынан кететін шығар дедік бәріміз. Жо-жоқ, тапсырма ишарасын орындаған болып шығыппыз…
Осыны айтып Жолдасбек аға қынжылыс жасағандай кейіп танытты. Кімге арналғандығын сезіп тұрмын. Жөкеңді жан дүниеммен түсініп, сезініп тұрмын. Мінезіміздің кейбір иірімдері ұқсас.
«Бетегеден биік, жусаннан аласа болғың келмейді», «Турасын айтып, туғаныма да жақпаймын». Осындай ой-ұшқынын айтып отырғанда селк еттім. Менде де сондай қылаң пікірлердің бойымды мазалайтыны айдан анық.
Жолдасбек аға перзенттері туралы, олардың қамқорлықтары жайында шешіле әңгімеледі.
– Қызымның орны бөлек. Шіркін өз жұртынан да, барған ортасынан да уақыт таба «…папа, жаныңа не қажет, айтшы» деп қиылып тұрады.
Мен де әңгімеге қосылып қоямын.
– Ұлың Еркін де қамқор бала ғой. 1998 жылы осы қалаға алғаш көшіп келгенде «Шұғыла» шағын ауданында бір үйде тұрғанымыз есіңізде ме? Сонда Еркін келіп «…аға автомашинаңыз «митсубиси галантыңызды» біздің автотұраққа қойыңыз, іші жылы» дегенде жүрегім жарылардай қуанғаным есімде. Ата-анасына ұқсаған ұрпақ осылай болу керек қой, деп сүйсіндім.
Келесі жылы, яғни 2026-да 70 жасқа толатынын, соған естелік кітап жазуды қолға алғанын, қазір Ә.Тәжібаев кітапханасына жиі барып жүргенін, сыныптас қыздарынан мектептің бастауыш кезінде бірге оқығандарын түгендеп жүргенін, анасы жайлы көзкөргендердің бәрі өмірден озса да, естелік айтатын кейуана кісілерді іздеп жүргенін асықпай, баппен қоңыр дауыспен әңгімелеп жатты. Көптеген бұрын айтылмаған жайттардың тиегін ағытты. Құрмет тұтатын, бойын түзейтін бірқатар қайраткер, қарапайым ағалардың есімдерін аса бір ерекше ілтипатпен түгендеді.
Ұлы Еркіннің жеңіл көлігімен үйіне оралды. Тың, қунақ, ойы сергек сәтімен көз алдымда қалды. Ертеңінде таңертең қалта телефоным ұзаақ шырылдады.
Сыр елінің айтулы азаматы, республикаға танымал қаламгер, тұлға, Қазақстанның құрметті журналисі, курстасым Жолдасбек Ақсақаловтың жүрек соғысы мәңгілікке тоқтапты. Бүрсікүнгі әңгіме-дүкеніміз ағамыздың бой жазуы екенін енді білдім.
Ұрпақтарының, жерлестерінің жүректері дүрсілдеп соғып тұрғанда, Жөке, Жолдасбек Әлмаханұлы, сіздің есіміңіз ешқашан ұмытылмақ емес!
Өлмесхан БОЛАТБЕКОВ.
Астана қаласы
