Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Turkistan» газетіне берген сұхбатында қоғамдық өмірдің барлық салалары қамтылды. Әр саладағы өзгерістер еліміздегі жаңғырудың жаңа қадамының көрсеткіштері және халықтың саяси дүниетанымының ілгерілеуіне серпін береді.
Мемлекет басшысының пікірінше, киберәлеуметтенудің әлеуетті күші саналатын әлеуметтік желілер халықтың танымдық қабілетіне кері әсерін тигізіп жатыр. Сондықтан оқу мәдениеті дамыған мемлекеттердің үнемі жаһандық өрлеудің алдыңғы қатарында тұратыны күмәнсіз. Бұл тұста газет пен журналдар жаңғыру кезеңінің қалыптасуына негіз болған басты ақпарат көздерінің қатарында тұр. Нәтижесінде осы сала қызметкерлері дәстүрлі құндылықтарды сақтауға үлес қосуда.
Қоғамдық сананы қалыптастыру – барлығымыздың ортақ міндетіміз. Әлеуметтік желілер ақпаратты жедел таратса да, жылдамдық әрдайым сапаға балама бола бермейді. Манипуляция, жалған жаңалықтар және қысқа, контексттен айырылған хабарларға орын беріледі. Сол себепті ой-өріс деңгейі жоғары, оқуға әуес және сыни ойлай білетін азаматтардың мемлекет тұтастығын сақтаудағы орны ерекше. Осы орайда барлық деңгейдегі оқу орындары мен жоғары мектептің тәрбиелік қызметі маңызды. Оқу мәдениеті – ақпаратты қабылдаудан бөлек, сұрыптау, сараптау, өз пікіріңді дұрыс айта білуге үйрететін технология. Оқуға құрметті қалыптастыру, азаматтық жауапкершілік – заман талабы. Газет-журналдар – тарихи жады мен саяси сананың сақтаушысы. Бұқаралық ақпарат құралдарының ұлттың рухани-танымдық кеңістігін біріктірудегі қызметі зор. БАҚ-тағы талдаулар, сараптамалық очерктер, сұхбаттар мен зерттеулерді әлеуметтік желілер ұсына бермейді. Сондықтан дәстүрлі баспасөзді қолдау мәдениет, тіл және қоғамдық сананың сақталуына жасалған инвестиция.
Мемлекет басшысы сұхбатта салық мәдениетіне назарын аударады. Салық төлеу – азаматтың ел алдындағы жауапкершілігін айқындайтын қоғамдық құндылық. Салық мәдениеті қалыптасқан қоғамда мемлекет пен халық арасындағы сенім нығаяды. Салық төлеуден жалтару экономикалық зардабынан бөлек, әлеуметтік әділеттілік қағидаларына қайшы келеді. Еліміздегі салық реформаларының басты мақсаты – азаматтарды бақылау мен жазалауға қарағанда, ортақ міндеттерге ынталандыру және жауапкершілікті қалыптастыру. Демек, салық мәдениетін арттыру – ұзақ мерзімді стратегиялық міндет. Бағыт аясында құқықтық сауаттылықты көтеру, көлеңкелі экономиканы азайту, адал еңбек пен әділ табысқа негізделген құндылықтарды насихаттау қажет.
Биыл – Цифрландыру және жасанды интеллект жылы. Осы бағыттар шеңберінде мемлекетімізде жүзеге асқан және алдағы уақытта атқарылатын жұмыстар легі айтылды. Бастамалар қоғамның өмір сүру сапасын түбегейлі өзгертетін әлеуметтік-экономикалық реформаның бір бөлігі. Цифрлық инфрақұрылымды кеңейтуге басымдық беру азаматтарға қызмет көрсету жылдамдығын арттырып, бюрократиялық кедергілерді азайтады. Жасанды интеллект шешімдері деректерге негізделген мәліметтер қызметі сапасын көтереді. Алайда технологияның қуаты жауапкершілікпен бірге жүреді. Деректерді қорғау, жасанды интеллекттің әділ әрі ашық жұмысын пайдалану басты міндет. Осыған байланысты заңнамалық негіздерді бекіту, этикалық стандарттар орнату және мамандарды дайындау қажеттілігі күн тәртібінен түспейді. Сондықтан өткен жылғы Президент Жолдауында айтылғандай, жасанды интеллектімен жұмыс істеу құзыретін қалыптастыруды жалғастыра беруіміз қажет. Өйткені, цифрландыру мен жасанды интеллект ұлттық дамудың стратегиялық бағыттары қатарында. Тиімді және әділ қолдана білу экономиканы серпілтіп, әлеуметтік қолжетімділікті арттырады, мемлекеттік басқару нәтижесін жоғарылатады. Әрбір азамат пен биліктің ортақ ниеті берілген мүмкіндіктерді дұрыс пайдалану және келешекке бірлесіп қадам басуда жатыр.
Президенттің көзқарасына сәйкес, тарих қоғамды біріктіретін маңызды құндылық мәнінде қызмет етуі қажет. Тұжырымды сұхбаттағы отаншылдық белгілерімен байланыстыруға болады. Мемлекет басшысы айтқан, заң мен тәртіп, береке-бірлік, тату-тәтті өмір сүрудің «үлгілі үйлесімі» қоғамдық дамуды айқындайды. Президент ұстанымы тарихқа өткенді еске алу құралы дәрежесінде емес, бүгін мен келешекті бағдарлайтын рухани өзек бейнесінде қарауды дәйектейді. Тарихи жады қоғамды жіктемейді, ортақ құндылықтар мен тағдыр бірлігін сезіндіреді. Сұхбатта көрініс тапқан отаншылдық белгілері туған жерге жауапкершілікпен қарау, мемлекет мүддесін жоғары қою, ұлттық бірегейлікті құрметтеу тарихи сананы жаңғыртудың нақты көрінісі. «Заң мен тәртіп» қағидасы – қоғамдық тұрақтылықтың берік іргетасы. Заң үстемдігі орнаған елде әділеттілікке сенім күшейеді, ал сенім бар қоғамда әлеуметтік келісім мен азаматтық жауапкершілік қалыптасады. Береке-бірлік пен тату-тәтті өмір сүру идеялары да осы тізбектің ажырамас бөлігі. Тізбек көпэтносты және көпконфессиялы қоғам шарттарында өзара құрмет пен диалог мәдениетін орнықтырудың басты шарты. «Үлгілі үйлесім» күнделікті өмірде жүзеге асатын әлеуметтік практика болуы тиіс. Тәжірибе әр азаматтың өз ісіне адал болуы, заңды сақтауы, қоғамдық тәртіпке немқұрайлы қарамаудан басталады. Мұндай ортада тұрақты даму, экономикалық ілгерілеу және рухани жаңғыру жүреді. Сондықтан Президент көзқарасы қоғамдық дамудың ұзақ мерзімді бағытын нақтылап, әрбір қазақстандықты ел тағдырына ортақ жауапкершілікке үндейтін маңызды идеологиялық бағдар мәніне ие.
Мемлекет басшысы әрбір сөзінде жастарға ерекше назар аударады, сенім білдіреді. Жаңғыру кезеңінде барлығымызға қоғамдық болмыс пен бет-бейнені жаңаша трансформациялауға қатысу қажет. Президенттің пайымдауынша, жастар виртуалды емес, шынайы әлемде өмір сүруі тиіс. Тұжырым жауапкершілік пен саналы ұстаным, өзіне және қоғамға адалдықтың белгісі. Жастарды қолдау мен сенім білдіру арқылы мемлекет жаңа идеялар мен бастамалардың туындауына жағдай жасайды. Әрбір жас азамат қоғам дамуына өз үлесін қосып, еліміздің рухани және интеллектуалдық әлеуетін арттыра алады. Көзқарас жастар қабілеттерін нақты жүзеге асыру, қоғамға пайдалы болу, ел болашағын ойлауға итермелейді. Қазіргі заман жастары виртуалды әлемге тәуелді болмай, айқын істер, әлеуметтік жобалар, ғылыми және мәдени бастамалармен айналысуы қажет. Қағида жастарды шығармашылық, жауапкершілік және ұлттық рухты сақтауға шақырудың көрінісі. Шынайы өмір тәжірибесі әрбір жастың өз болмысын дамытып, қоғам мен мемлекеттің біртұтас өркендеуіне ықпал жасайды.
Президент сұхбатындағы негізгі идеялар реформалар мен технологиялық жаңартулар мәдени-қоғамдық өзгерістермен ұштасатынын белгіледі. Жаңғырудың жаңа кезеңіндегі міндеттерді іске асыруда әр азамат пен қоғамдық институт жауапкершілігін адалдық пен ұлттық бірлікті сақтауға басымдық бергенде шешуші рөл атқарады.
Мұрат НАСИМОВ,
саяси ғылымдарының кандидаты, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті философия және әлеуметтік-гуманитарлық пәндер секциясының қауымдастырылған профессоры
