Облыс көлемінде өткен жылы жұқпалы аурулар бойынша тұрақты эпидемиологиялық ахуал қалыптасты, 52 нозология бойынша ауру тіркелген жоқ. Алдыңғы жылмен салыстырғанда 25 нозология бойынша сырқаттанушылықтың төмендеуіне қол жеткіздік. Осы орайда профилактикалық екпелердің айрықша маңызын атап өту керек. Соңғы 15 жылда вакцинамен басқарылатын жұқпалы аурулардың, оның ішінде құрөзек, сіреспе, гемофильді инфекция, полиомиелит, паротит, пневмококк инфекциялары тіркелген жоқ. Егу шараларының нәтижесінде «А» вирусты гепатитпен ауыру көрсеткіші 2024 жылмен салыстырғанда 3,2 есе азайған. Көкжөтелге шалдығу деректері 37,6 есе, қызылша аурушаңдығы 4,6 есе төмендеген.
Ұлттық егу күнтізбесіне сәйкес вакцина арқылы басқарылатын жұқпалы ауруларға қарсы профилактикалық екпелермен жалпы қамту көрсеткіші 96,8 пайызға жетті.
Аса қауіпті инфекциялық аурулар туралы айтар болсақ, былтыр Конго-Қырым геморрагиялық қызбасынан облыста эпидемиологиялық ахуал күрделі болды. Есепті кезеңде 13 дерек, оның ішінде бір өлім жағдайы Қармақшы ауданында тіркелді. Қолайсыз деп танылған 11 елді мекенде кенеге қарсы залалсыздандыру жұмыстары екі кезеңмен жүргізіліп, тиімділік көрсеткіші 98 пайыз болды.
Туберкулез ауруының 355 жаңа жағдайы тіркеліп, аурушаңдық көрсеткіші 7,1-ге төмендеді. Бруцеллез ауруының 19 жағдайы есепке алынып, салыстырмалы түрде төмендеу тенденциясы байқалды.
Ауызсу сапасына тоқталатын болсақ, орталықтандырылған сумен жабдықтау объектілерінен микробиологиялық көрсеткіштерге 2148 су сынамасы алынып, оның 33-і талапқа сай келмеді. Санитариялық-химиялық көрсеткіштерге 2083 сынама алынып, оның 99-ында сәйкессіздік, көбіне құрғақ қалдық, хлоридтер, сульфаттар нормадан жоғары екені анықталды. Орталықтандырылған сумен жабдықтау объектілерінде жуу-тазалау және дезинфекциялау жұмыстары толығымен жүргізілді.
Облыстық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің маңызды бағыттарының бірі – ішкі сауда нарығы айналымындағы өнімдер қауіпсіздігін бақылау. Осы мақсатта былтыр сауда орындарынан 1766 өнім сынамасы сатып алынды. Басым үлесі 69,7% – тағам өнімдері және 30,3% – тамақ емес өнімдер. Жүргізілген сараптамалар нәтижесімен 317 үлгі техникалық регламент талаптарына сай келмеді. Атап айтқанда, микробиологиялық көрсеткіш бойынша 4, физикалық-химиялық көрсеткіш бойынша 11, таңбалануы бойынша 247 және физикалық факторлар бойынша 4 сәйкессіздік анықталды. Сәйкес келмеген өнімдер бойынша 100 сауда объектісіне жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулы рәсімделіп, жалпы құны 1241 539 теңге болатын 818 килограмм өнім сатылымнан алынды.
Былтырғы өзгерістердің бірі – 1 қыркүйектен бастап балабақша мен мектептерде, колледждерде жаңа тамақтану стандарты іске қосылды. Басты өзгерістер – тұз мөлшері 5 есе, қант мөлшері 3,6 есе азайтылды. Көкөністер, жемістер және сүт өнімдерінің үлесі артты. Шұжық өнімдері, ысталған тағамдар мәзірден алынып тасталды. Тәтті сусындар орнына су, сүт, сүтқышқылды өнімдер мен компоттар ұсынылуда. Бұдан бөлек, «Жеуге жарамсыздық индексі» ұғымы енгізілді. Ол балаларға ұсынылған тамақтың талапқа қаншалықты сәйкес келетінін бақылауға мүмкіндік береді. Егер көрсеткіш 30 пайыздан жоғары болса, мәзір түзетіледі. Оқу жылында «Жеуге жарамсыздық индексі» бағалана отырып, оның іске асырылу барысына мониторинг жүргізілуде. Нәтижесінде бірқатар ұсыныс әзірленіп, 2026 жылға төрт апталық перспективалы ас мәзіріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Атап айтқанда, көп қалдық қалатын арпа көжелер, қарақұмық, қызылша салаты алынып тасталып, орнына сүт көже, сүт-қатық, балғын салат (қияр мен қызанақ) қосылды. Мониторинг жұмыстары тұрақты жүргізіледі.
Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы бағытында мемлекеттік қызметтің 6 түрі бойынша 1778 өтініш түсті. Оның 1070-і қанағаттандырылып, рұқсат құжаттары берілді, 668 өтінішке дәлелді бас тартулар ұсынылды. Талдау көрсеткендей, жыл сайын мемлекеттік қызмет алушылар саны артып келеді, өткен жылы 329 өтінішке өскен.
Былтыр 15 жоспарлы тексеру жүргізілді. Нәтижесінде 14 заңбұзушылық анықталып, 3 578 360 теңге айыппұл, жоспардан тыс 124 тексеру жүргізіліп, оның қорытындысымен 124 заңбұзушылық тіркеліп, 22 785 730 теңге көлемінде айыппұл салынды.
Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз ету бағытындағы шаралар әрі қарай жалғасады. Басым бағыттардың бірі 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап мектептерде, балабақшаларда, лагерьлерде және балаларға арналған басқа да ұйымдарда бақылаудың жаңа тәртібі енгізіледі. Басты мақсат – әр бала үшін қауіпсіз, сау және жайлы орта қамтамасыз ету.
Бұдан не өзгереді? Жоспарлы тексерулер енді екі санат бойынша жүргізіледі. Жоғары қауіп – кем дегенде жарты жылда бір рет тексеру. Төмен қауіп – жылына бір реттен артық емес. Бұл ретте тексерілетін объектілердің тізімі ата-аналар мен қоғам қандай мекемелердің бақылаудан өтіп жатқанын көруі үшін ашық жарияланады.
Объектілерге бару арқылы жүргізілетін мониторинг бақылаудың жаңа форматы бұзушылықтарды жедел анықтауға мүмкіндік береді. Мектептердің оқу жылына, лагерьлердің жазғы маусымға және медициналық мекемелердің эпидемиялық сынақтарға дайындығын бағалау үшін Мемлекет басшысының, Үкіметтің және Денсаулық сақтау министрлігінің тапсырмалары бойынша тексерулер жүргізіледі.
Ең маңыздысы, алғашқы тексеруде айыппұлдар қолданылмайды. Ұйымдар кемшіліктерді түзетуге мүмкіндік алады.
Сондай-ақ санитариялық дәрігерлердің өкілеттіктері кеңейтіледі: бас мемлекеттік санитариялық дәрігерлер жүйелі бұзушылықтарды жоюды талап етеді, нұсқамаларды жергілікті және мемлекеттік органдарға жіберіп, қауіпсіздік стандарттарын арттыруда мекемелерге қолдау көрсете алады.
Биыл мына бағыттарға басымдық беріліп отыр:
– халықты инфекциялық ауруларға қарсы екпемен қамту белсенділігін одан әрі арттыру;
– облысымыз табиғи ошақ болғандықтан Конго-Қырым геморрагиялық қызбасының алдын алу шараларын қарқындату. Дайындық жұмыстары қазірден басталып кетті;
– білім беру мен тәрбиелеу объектілерін, қоғамдық тамақтану орындарын санитариялық-гигиеналық талаптарға сәйкестендіру жұмыстарын күшейту;
– аурушаңдықтың алдын алу және абайсызда улануынан болатын өлім-жітім көрсеткіштерін төмендету үшін өндірістік объектілердің жұмыс орындарындағы қызметкерлердің еңбек жағдайын бақылау;
– халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласында көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру;
– техникалық регламент талаптарына сәйкес келмейтін өнімге қатысты бақылауды күшейту;
– сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шараларды күшейту.
Гүлмира СЫЗДЫҚОВА,
облыстық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау
департаментінің басшысы
