Екі ғасырды, екі қоғамдық құрылысты көрген, тек бағамдау мен көзқарастың ғана емес, адам ақылы мен санасының өзгеретінін мойындаған біздер, саясаттың да, экономикалық қатынастың да, тіпті мәдени-әлеуметтік бағдардың да заманына қарай жасалатынын білдік. Өзгермейтін бір қағида бар, ол – адал еңбек. Еңбек қана адамды адам, саналы тіршілік иесі атандырады. Еңбек –тек нәпақа табудың құралы емес, мінездің айнасы, ішкі дүниенің сұлу, бай болуы. Қандай да бір қиындықты жеңетін, төзім мен сабырды қалыптастыратын да еңбек. Сонымен бірге ол – өміріңнің мәні.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылдың 15 наурызында Атырау қаласында өткен Ұлттық құрылтайдағы «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» атты сөйлеген сөзі – осы айтқанымыздың айғағы. Өз сөзінде Президентіміз: «Маңызды құндылық – еңбекқорлық және кәсіби біліктілік. Өз кәсібін өте жақсы білетін, оған әбден берілген, еңбекқор адам ғана табысқа жете алады. Сондай-ақ қай жерде өзіне және еліне пайдасы тисе, сол жерге барып еңбек етуі керек. «Туған жерге туың тік» дейді халқымыз. Өте мағыналы өсиет. Жас ұрпақ бұл сөздің мән-мағынасына терең бойлауы қажет» деп, табыс көзінің тек адал еңбекте екенін нақтылап берген болатын.
Шынында да, аға ұрпақ маңдай терімен еңбек етіп, оның құдіретін ісімен көрсетті. Оларда төзім мен жауапкершілік болса, еңбек оларды адал да сабырлы, жауапты да тұрақты етті. Еңбектің ең басты құндылығы – тәрбие қуатында. Қандай да болсын қиындыққа мойымай, бастаған ісін соңына дейін жеткізу, адалдық, адамгершілік – мұның бәрі еңбек үстінде қалыптасады.
Бүгінгі әңгімеге арқау болып отырған Сайлаубай Сердалиев осындай нағыз еңбектің адамы болатын.
Қатар сыйласа жүріп, адам бойындағы қасиет пен асыл мінездің еңбекпен шыңдалатынына осы кісі арқылы тағы да көзім жетті. Оның бойында үлкен жауапкершілік бар еді. Өз басына, отбасына ғана емес, ағайын-туыстың, замандастарының жауапкершілігін көтере білді. Қандай істе де сабырлы болатын, өйткені маңдай терсіз, сұлу мінезсіз береке болмайды. Қайсар еді, қиындықты еңсермей жетістікке жету мүмкін емес екенін терең түсінді. Ол кісінің бойындағы қарапайымдылықтың өзін де еңбектен деп білемін.
Адамдар арасындағы қарым-қатынастағы ең басты нәрсе сыйластық қой. Сыйластық бар жерде сөзің салмақты, үнсіздіктің өзі мәнді болады. Шынайы сыйластық адамды биіктетеді, бірақ өзгеден жоғары қоймайды. Сондықтан қарым-қатынасымыздың өлшемі сыйластық болып табылады екен.
Сәкең менен 14 жастай үлкен болғанымен де атымды атамай «Айеке» дейтін. Мен Сәкеңе: «Сіз ағаларымнан да үлкенсіз. Сондықтан атымды атай берсеңізші» деймін ғой ыңғайсызданып. Ал ол өз дегеніне саяды.
Біздің Сайлаубай ағаға, оның бізге деген құрметі тек қазақтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрінің шарты емес, кісіліктің өлшемі еді. Ол бір әулеттің екінші әулетке деген ықыласы ғана емес, екі рудың, екі аймақтың арасындағы сыйластық, жекжаттықтың сенім көпірі еді. Әрине, сыйластық өзінен өзі келмейді, құдалар арасындағы әдемі қарым-қатынас сөзден бұрын іспен, дастарқаннан бұрын ниетпен танылады. Құрметтеу дегеніміз асыра мақтауда емес, орынды ілтипатта, сабырлы ізетте.
Сайлаубай Сердәліұлы 1939 жылы Қызылорда облысы Арал ауданы Қаратерең ауылының «Тастақ» елді мекенінде дүниеге келген. Әкесі 1941 жылы Ұлы Отан соғысына аттанып, сонда ерлікпен қаза тапқан. Шешесі Сәрсенбайқызы Ханбибі 1907 жылы дүниеге келіп, 1989 жылы қайтыс болған.
1957 жылы Қасқақұландағы орта мектепті бітіргеннен кейін Қызылорда қаласына келіп, медицина училищесіне түсіп, сонда оқиды. Бірақ еңбекке ұмтылған ол оқуын тастап, көлік жүргізушілер курсын аяқтаған соң Тасбөгет кентіндегі «Қызылордамелиорация» трестіне қарасты «Тасбөгет автобазасына» автокөлік жүргізуші болып жұмысқа орналасады. Ол кезде Қазақстанда тыңның көтеріліп, барлық жастардың «Еңбек майданына» деген ұранмен шаруашылыққа араласып жатқан кезі болатын.
Жұмыс жүре берді. 1965-1980 жылдары Қызылорда облысында күріш егістіктері кеңейіп, барлық елді мекендерде канал қазылып, су апарылды. Сол қызған еңбек даласында Сәкең де белсене араласып, қатарының алды болып жүрді. Жүк апармаған елді мекендері кемде-кем шығар. Сонымен қатар, Набережные Челны, Ташкент, Самарқан, Фрунзе (қазіргі Бішкек) және де Советтер Одағының басқа да ірі қалаларына іссапарларға жиі барып тұратын. Үлкен мегополистердегі жүк автокөлігімен жол жүру ерекшеліктерінің бірі – оның қиындығы мен жауапкершілігінде, алыстығы мен қауіптілігінде болатын. Және де бұндай іссапарларға тек тәжірибелі де сынақтан өткен жүргізушілерді жіберетін.
Жүк автокөліктерінің неше бір ауырларын ұршықша игерген Сайлаубай өзінің адал еңбегімен таныла білді. Сол еңбектің арқасында «Ерен еңбегі үшін», «Еңбектегі ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталды. «Социалистік еңбек жеңімпазы», «Оныншы бесжылдық жеңімпазы», «Сырдария ауданы чемпионы» абыройлы атақтарын жеңіп алды.
Оның өмір жолына көз жүгірте отырып, мына жайды бағамдағандаймын: Адам ең алдымен еңбекқорлықпен қатар адамгершілік һәм адами болмысты жоғары ұстағаны жөн. Қандай жағдайда да әдептілік керек.
«Жігіттің басында үш гауһар бар» дейді тәрбиелі әңгімеде: оның бірі – ақыл, екіншісі – сабыр, енді бірі – көрегендік. Сол үшеуінің үш жауы бар: ақылдың жауы – ашу, сабырдың жауы – асығыстық, көрегендіктің жауы – қызғаншақтық».
Ал Сайлаубай болса ақылды да сабырлы азамат болатын. Өмірден өткенше ағайынның ақылды қариясы болды, әр нәрсеге сабырлықпен қарайтын, ешқашан артық кеткен жерін көргенім жоқ. Көпті көрген, көрегенді де парасатты жан еді. Адамды «Азамат» деп сыйлады, адамгершілікті бағалады. Өзі де көпке құрметті болды.
Еңбегінің арқасында сол кездегі съездерге делегат болды. Советтер Одағының көптеген қаласында: Москва, Есентуки, Кисловодск, Нальчик, Железноводск, Пятигорск, Брест және т.б. қалаларда, сондай-ақ Польша, Германия, Чехословакия елдерінде туристік саяхаттарда болды. Москва қаласындағы ВДНХ көрмесіне 2 рет делегат болып қайтты. Осы жетістіктерге қол жетуде Күләш апайдың да еңбегі орасан зор.
Еліміз егемендігін алғаннан кейін де Сәкең сала ардагері есебінде бірнеше рет марапатталды. Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің «Құрметті автокөлікші» төсбелгісін, Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің «Еңбек ардагері» медалін тақты. 2024 жылы 1 маусымда мерейлі 85 жасқа келгенде облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Серік Дүйсенбаев, төраға орынбасары Өмірбек Шәменов және басқа да жауапты азаматтар төсек тартыңқырап жатқан ақсақалға келіп, құттықтап, өздерінің ыстық лебіздерін білдірді. Дәстүрге сай иығына шапан жауып, Күләш апаға қамзол кигізді.
Осы жетістіктерінің басты себебі мен дәнекері Сайлаубайдың адал еңбегі, ішкі жан дүниесінің тазалығы мен кең парасат иесі болғанының нәтижесі деп білеміз.
Айдарбек ЖҰМАТОВ,
қаржы саласының ардагері
