Адамзат тарихында өзіндік орны бар қасиетті Сыр бойында даналар дүниеге келгені, шығармашылығын әлемге паш еткені тарихтан аян және осы дәстүр әрі қарай жалғаса береді деген ойдамыз. Бастауында текті жердің перзенттері Қорқыт ата, Асан Қайғы, Әбу Насыр әл Фараби тұр.
Әрине, дарынды болу оңай емес және биікке көтерілудің өзі екінің бірінің қолынан келе бермейді.
Халқымыздың дарынды ұлдарының бірі Есенжол Алияров жетпіс жастың табалдырығын аттады.
Ол 1956 жылы Жаңақорған қыстағында дүниеге келген. Адамның мінезі ең алдымен, ата-бабасынан дарыған қасиетке, бойына ана сүтімен сіңген тәрбиеге байланысты. Есенжол Алияровтың белгілі жастар қайраткері және көшбасшысы болып қалыптасып, өмір бойы адал да таза қызмет істеуіне отбасынан алған тәрбиесінің ықпал еткені даусыз.
Атасы Алияр еңбек ардагері әрі өмірдің мәнін адал еңбектен іздеген адам еді. Ал әкесі Қани Алиярұлы білікті басшы, іскер ұйымдастырушы әрі зиялы тұлға болыпты. Анасы Раба өмірдегі басты мұрат бала өсіріп, солардың қызығын көру деп санаған қазақтың қарапайым, парасатты, ақылды, еңбекқор аналарының бірі еді. Сол ниетіне сай балалары мен немерелерінің қызығын көріп, өмірден өтті.
Болашақ мамандығын таңдауда адамға ортасы, ата-анасы, мектебі, тіпті белгілі бір адамдардың ықпал жасайтыны анық. Табиғатына жақын, тәрбиеңе бейім мамандық таңдау және оны ғылыммен ұштастыру, шыңына шығу деген көп адамның қолынан келе бермес. Есенжол алдыңғы толқын ағасы Бірлесбектің ізімен жүріп, өзіне идеал етті. Бұл жолда да жаңылысқан жоқ. Ағасы іспетті Есенжол да аудандағы кітапханаларды қоймай, барлығын оқып шықты десе болады. Ол жылдары техникалық мамандықтарға сұраныс та, құрмет те жоғары еді. Бірлесбек ағасы энергетик мамандығын таңдады, бүгінде ҚР ҰҒА академигі, техника ғылымының докторы, профессор, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, елімізге, шетелдерге белгілі энергетик-ғалым.
Есенжол орта мектепті бітірген соң, Қазақ ауыл шаруашылығы институтына оқуға түсіп, инженер-механик мамандығын алып шықты. Тәуелсіздіктен соң Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университетін заңгер мамандығы бойынша өндірістен қол үзбей бітірді.
Институт бітірген соң, жолдамамен Алматы облысы Талғар совхозында инженер-механик, Октябрь совхозы комсомол комитетінің хатшысы болып еңбек жолын бастады. Қазақстан ЛКЖО Алматы облыстық комсомол комитетінің нұсқаушысы, Еңбекшіқазақ аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, осы ауданда партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі болды. Бұдан соң Алматы облыстық комсомол комитетінің, Қазақстан Жастар одағы орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарды. Жастар тәрбиесімен айналысатын комсомол баспалдақтарынан сатылап көтеріліп, іскерлігімен көптің көзіне ерте түсті. Әртүрлі мінберлерден сөзін естіп, заман талабын сезіне білген, ойы ұшқыр, құлашын кеңінен сермей алатын жас екен деп сыртынан сүйсініп жүрдік. Қалың елдің аманатын арқалаумен қоса, жастар мүддесін қорғаушы болды. Өз орнына лайық адамға әрқашан сұраныс бар және ол қызметті керек қылғанын емес, қызмет оны керек еткенін байқауға болады.
Есенжол Қаниұлы 1995 жылдан бері кезінде өз бастамасымен құрған «Казинтермол» ЖШС-нің бас директоры. 2007 жылы Қазақстан гуманитарлық-саяси конъюнктура орталығын, 2011 жылы Саяси зерттеулер ассоциациясын құрып, екеуіне де басшылық жасап келеді, саяси ғылымдар докторы, профессор.
Ғалымның еңбек жолына қарап отырсақ, қандай қиын-қыстау кезең болса да оның жастар проблемасына, ғылымға, саясаттану, әлеуметтану саласына адал болғанын көреміз. Тәуелсіздік алып, ел нарыққа көшіп жатқан кезде, ең тұралаған салалар білім мен ғылым және жастар тәрбиесі болғаны белгілі. Десе де, ісіне берілген Есенжол Алияров сынды азаматтар саланы тастап кеткен жоқ. Қайта болашақ кадрларды дайындауға барын салды. Осы жылдары «Информационная политика Республики Казахстан в условиях глобализации», «Анатомия казахстанской молодёжи», «Совершенствование правовой системы Республики Казахстан и вклад академика Сартаева С.С. в становление правового государства» монографияларын, «СМИ и политика» оқу құралын, «Первые руководители комсомола Казахстана» және басқа да сан алуан ғылыми еңбектерді жазуға атсалысты. Қаламынан туған 160-қа тарта ғылыми және ғылыми-көпшілік зерттеудің әрқайсысының көтерген жүгі бір төбе. Ғалым, саясаттанушы, әлеуметтанушы, шебер ұйымдастырушы, ұстаз, тәлімгер, кеңесші, ілтипатты пікірлес ретінде Е.Алияровтың ғылыми көзқарастары мен еңбектері қоғамдық ортада кеңінен белгілі және олар өзінің жаңалығымен, философиялық тереңдігімен, негізділігімен, практикалық мәнімен ерекшеленеді.
Салмақты ой-түйіндерге толы ғылыми еңбектері ағылшын, түрік, ұйғыр және басқа тілдерге аударылып жарық көрді. Есенжол Қаниұлы білікті ғалым-педагог мамандарды аттестаттау мен даярлауға да зор үлес қосты. Гуманитарлық мамандарға ғылыми дәреже беру мен бағалауға арналған ғылыми кеңестердің және әл Фараби атындағы ҚазҰУ жанындағы диссертациялық кеңестің мүшесі ретінде еңбек етіп келеді. Жиындар мен кездесулерді ұйымдастыруда да тәжірибесі мол. Халықаралық саясаттанушылардың жазғы мектебін, І Еуразиялық саясаттанушылар конгресін өткізу шарасының жетекшісі ретінде де биіктен көрінді.
Қазақстанда әлеуметтану ғылымының қалыптасуында оның еңбегі зор, аймақтық болжау, әлеуметтік болжау мен жобалау саласында өзіндік орны бар. Саяси әлеуметтанудың өзекті мәселелерін, соның ішінде заманауи жағдайдағы саяси әлеуметтануды, тұлғаның саяси мәдениетін, адам дамуының критерийлерін, бәсекелестікке қабілетті және инновациялық тұлғаның қалыптасуын, Қазақстан Республикасының тұрақты даму үдерісіндегі әлеуметтік аспектілерін зерттеуші ғалым ретінде танымал. Осы жолдағы бағыты әлеуметтанулық білім мен тәрбие мәселелері, әлеуметтік ғылымды оқу пәні ретінде институционализациялануы, қазақстандық әлеуметтанудың тенденциясы мен әлеуеті салаларына арналған.
Профессор «Комсомолдағы белсенді жұмысы үшін» белгісімен, «Еңбекшіқазақ, Жаңақорған ауданының құрметті азаматы» деген атақпен, мерейтойлық медальдармен және грамоталармен марапатталған.
Е.Алияров білім саласын жетілдіруге де көп күш жұмсады. Жоғары білім беру жүйесінің өзекті мәселелерін талдап, өз пікірін айтып, даму жолдарын көрсетті. Саясаттану, әлеуметтану, құқықтану мамандығына қамқорлықпен қарайды. Ұзақ жылдар бойы осы мамандықтардың жетіліп дамуына орасан зор еңбек етті. Аты шартарапқа жайылған ғылыми мектеп қалыптастырды. Өзінің мағыналы өмір жолымен, ішкі рухани байлығымен, адами қасиеттерімен, кішіпейілділігімен, еңбекқорлығымен, парасаттылығымен жастарға, үлкендерге үлгі болып, саясаттанушылар, әлеуметтанушылар ғана емес, білім, ғылым қуған жастардың рухани көсемі, ақылшысы, тәрбиешісі бола білді.
Ендігі бір айтатын сөз – ұстаздық қасиеті. Оның дәрісін тыңдап, білім алып, маман болып шыққан жастар бар. Бүгінгі күні көрнекті саясаттанушылардың, әлеуметтанушылардың біразы – оның шәкірттері. Ал ғылымдағы ізбасарлары өз алдына бір төбе.
Оның ғылыми жетекшілігімен, көмегімен, қамқорлығымен жазылып қорғалған дипломдық жұмыс және магистрлік, докторлық диссертациялар елуге тартады.
Өз басым Е.Алияровты бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, мемлекеттік жиындарда, әртүрлі халықаралық және республикалық ғылыми конференцияларда, салтанатты жиналыстарда, ғылыми дәреже беретін диссертациялық кеңестегі талқылауда, жастармен кездесулерде талай рет тыңдап, тәнті болғаным бар. Әсіресе, оны қазақ балаларына отансүйгіштік тәлім-тәрбие беру, жастардың құқықтарын қорғаудың жаңа механизмдері мен тәсілдерін іздестіру, балалар бойына имандылық пен физиологиялық денсаулық нышандарын орнықтыру мәселелері қатты толғандырады.
Қарапайымдылық пен ұстамдылық, сабыр мен тектілік қандай жағдайда да өз ұстанымын, ойын ашық жеткізуге, әріптестерімен жылы әрі тұрақты қарым-қатынасты сақтауға көмектеседі деп ойлаймын. Сөзге, пікірге талғампаздықпен қарайтын тектілігі тұлғасын биіктете түсетіндей. Болашақ ғылыми зерттеулерге, оқу-тәрбие жұмыстарына бағыт-бағдар сілтеу оңай шаруаға жатпайды. Дегенмен сол жұмысты да күні бүгінге дейін атқарып келеді.
Парасаты биік, жаны дарқан, бір сәтке де тыным таппайтын ерен еңбекқор, көрнекті тұлға, ұлағатты ұстаз, өзіндік өрелі байламы бар өткір ғалым, бұл күнде студенттердің, магистранттардың, докторант пен оқытушылардың, халықтың құрметтісі және беделдісі.
Міндетті түрде айтылатын тағы бір қыры бар. Ол – жанашырлығы, қамқорлығы. Қаншама жыл жанында жүргендердің байқағаны Есенжол Алияровтан «жоқ» деген сөз шықпайды. Шамасы келсе көмектеседі, келмесе ақылын айтады. Жас болсын, кәрі болсын алғыстарын жаудырып, ризашылығын айтып жатады. Мұндай кеңдік, мырзалық көп адамның қолынан келе бермейді.
Есенжол Алияров – жаны бай, досы көп адам. Өйткені, өзі достыққа берік, адал. «Досым көп болсын десең, өзің дос бола біл» деген қағиданы ұстанады. Алматыда, Астанада, Мәскеуде, Бішкекте, Ташкентте, Минскіде ғалым әрі жайсаң азамат ретінде таниды.
Е.Алияров өзінің шығармашылық қызметінің әрбір кезеңінде алдына жоғары мақсаттар, іргелі, күрделі жұмыстар қояды, ең бастысы, олардың жүзеге асуына қол жеткізеді.
Бойында бар зияткерлік қуат-күшін, қажыр-қайратын тәуелсіз Отанымыздың игілігіне, өркендеуіне бұдан былай да жұмсай бермек.
Міне, ірі ғалым, көрнекті саяси, қоғам қайраткері, жарқын тұлға, абыз профессор Е.Алияровтың өмір жолы мен шығармашылығы осындай бай және мазмұнды. Оның өмір жолы ізденіс жолы деуге болады.
Бүгінде Есенжол Қаниұлы Алияров жетпісті артқа тастағалы отыр. Сол жетпістің төріне тоқтамай шыққан профессордың әлі берері көп. Өзінің ұзақ жылдар бойғы жемісті еңбегімен, тектілікпен ұласқан парасат-пайымымен, ірі, дара ғалым, ұлағатты ұстаз дәрежелерімен қоса халқының шынайы тілекшісі, ел ағасы дәрежесіне көтерілді. Осы орайда ойға қазақтың Құлагер ақыны Ілияс Жансүгіровтің: «Өз ұлын, өз ерлерін ескермесе, Елі тегі қайдан алсын кемеңгерді» деген екі жол өлеңі түседі. Шынында, халқына қалтқысыз еңбек етіп жүрген азаматты осылайша ардақтау қашанда абыройлы іс деп ойлаймыз. Ендеше, туған халқының жанашыры, парасатты патриоты, нағыз ұлт зиялысы дәрежесіне көтерілген көрнекті ғалым, дарынды тұлға, профессор, саяси ғылымдарының докторы Е.Алияровты 70 жылдық мерейлі мерекесімен құттықтай отырып, оған зор денсаулық, отбасына амандық, табыс тілегеніміз абзал болар!
Раушанбек ӘБСАТТАРОВ,
ҚР ҰҒА академигі, философия ғылымдарының докторы, профессор
