Экономиканың сүйенетін негізі тағаны инвестиция екені, ол үшін бүкіл әлемде күрес, бәсеке жүріп жатқаны белгілі. Мұндайда кез келген мемлекет инвестициялық ахуалдың тұрақтылығына, сырттан келіп қаржы құятын компанияларға қолайлы жағдай жасауға жете мән береді. Мемлекет басшысының Жолдауынан туындайтын міндеттердің бірі – аймақ экономикасына отандық және шетелдік инвестиция тарту.
Сыр өңіріндегі инвестиция көрсеткішінде кейінгі төрт жылда тұрақты өсім бар, Үкімет бекіткен жоспар артығымен орындалған. Жыл сайын әр өңірдің мүмкіндігі ескеріліп, инвестиция межесі белгіленеді. Мәселен, 2022 жылы Қызылорда облысы 373,5 млрд теңге көлемінде инвестиция тарту керек болған. Жыл қорытындыланғанда бұл көрсеткіш 110,6 пайызға, жоспар 39,8 млрд теңгеге артығымен орындалып, 413,3 млрд теңге инвестиция тартылған.
Одан кейінгі 2023 жылы да оң динамика сақталып, 424,2 млрд теңгенің индикаторы 121 пайызға орындалды. Жалпы 513,7 млрд теңге инвестиция тартылып, жоспардағыдан 89,5 млрд теңгеге артық нәтиже тіркелді.
Ал 2024 жылы инвестициялық белсенділік одан әрі арта түсті. Жоспарланған 517,5 млрд теңге көрсеткіш 130,2 пайызға орындалып, өңір экономикасына 673,7 млрд теңге инвестиция тартылды. Бұл белгіленген межеден 156,2 млрд теңгеге жоғары.
Өткен жылы 631,4 млрд теңге инвестиция тарту көзделген еді, іскерлік байланыстардың арқасында 774,5 млрд теңгеге жетті. Индикатор 122,6 пайызға немесе 143,1 млрд теңгеге артық орындалды.
Бұл көрсеткіштер Қызылорда облысын өңірлер арасындағы бірінші орынға шығарды және өңір осы позицияға орнықты. Әрине, көрнекті цифрларды тізіп шығу – ең оңай тірлік, оның артында қаншама жұмыс сапарлары, іскерлік кездесулер, таныстырылымдар мен келіссөздер тұр.
Жалпы құрылымына тоқталсақ, жеке инвестицияның үлесі басым, яғни 72,1 пайыз, 558,6 млрд теңге, көрсеткіште 14,9 пайыз өсім бар. Бұл – өңірде бизнеске қолайлы жағдай жасалғанына, жеке сектордың экономикалық белсенділігі жоғары екеніне айқын дәлел.
Енді негізгі жобалар туралы айтсақ, төрт жылда 401 млрд теңгенің 72 инвестициялық жобасы жүзеге асқан. Жылына 197 мың тонна өнім шығаратын шыны зауыты өнеркәсіп саласының дамуына серпін берді, оған 42 млрд теңге инвестиция тартылған. Зауыт 500 мың тоннаға жуық өнім өндіріп, 70%-ы ішкі нарыққа, 30%-ы экспортқа бағытталуда. Экспорт географиясы цифрлық логистика мен өндірістік жоспарлаудың арқасында кеңейіп келеді. Тауар Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Беларуське, Еуропалық Одақ талаптарына сәйкес Польша, Эстония, Латвия және Швейцария нарығына экспортталып отыр.
«Құрылыс-көлік компаниясының» темірбетон бұйымдары зауыты құрылыс индустриясын дамыту бағытында ашылды. Зауыт өнімдері көппәтерлі тұрғын үйлерге пайдаланылуда. Мұнда сағатына 80 текше метр тауарлы бетон және күніне 120 текше метр темір-бетон шығарылады. Кәсіпорында 100-ге жуық жаңа жұмыс орны ашылған.
Orda Glass ltd серіктестігінің шыны зауытының қасынан 6,7 млрд теңгеге энергия үнемдейтін шыны өндірісінің жаңа желісі іске қосылып, 20 адамға жұмыс көзі табылды.
Өңірдің көлік-логистика инфрақұрылымының басты тармағы – «Қорқыт ата әуежайының» жаңа терминалы пайдалануға берілді. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, нысанның ресми ашылуына Премьер-министр Олжас Бектенов қатысты.
Жаңа терминалға Болат Өтемұратов қоры 16,6 млрд теңге көлемінде инвестиция салды. Жергілікті бюджеттен инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымға 4,3 млрд теңгеден астам қаржы бағытталды. Мемлекеттік теңгерімдегі терминал Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы (IATA) мен Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ICAO) жоғары стандарттарына толық сәйкес келеді. Мемлекет басшысы өңірге жұмыс сапары кезінде «Қорқыт ата әуежайын» еліміздегі ірі әрі стратегиялық маңызы бар әуе айлақтарының бірі деп атады.
Өңірде металл өңдеу цехы, минералды ұнтақ, асфальтбетон, шлакоблок және газоблок шағын өндірістері іске қосылып, 58 жұмыс орны ашылды. Агроөнеркәсіп кешенінде жылына 96 мың тонна күріш өңдейтін 5 күріш зауыты жұмысын бастады.
Өткен жылы шілде айында «Қызылорда Саз-М» серіктестігінің ең озық технологиялармен жабдықталған, толық автоматтандырылған кірпіш зауыты ашылды. Зауыт жылына 90 млн кірпіш шығарып, жергілікті құрылысқа қажетті сұраныстың 90 пайызын қамтамасыз етеді. Жоба арқылы өңірге қосымша 5 млрд теңге инвестиция келді.
«Қызылорда нан» серіктестігінің нан өндіру кешені іске қосылды. Мұнда заманауи технологиялар қолданылып, жоғары сапалы өнім өндірілуде. Қазір 3,1 млрд теңгеге салынған нан-тоқаш, кондитерлік және макарон өнімдерін шығаратын 3 цех жұмыс істеп тұр.
Үкіметтің шағын және орта бизнесті қолдау мақсатында қолға алған бастамаларының бірі – шағын өнеркәсіптік аймақтар құру. «Тұмар» жеке кәсіпкерлігінің бастамасымен тамақ өнеркәсібі бағытындағы алғашқы шағын өнеркәсіптік аймақ кәсіпкерлерге пайдалануға берілді. Жобаға жұмсалған инвестиция 526 млн теңге, 8 өндірістік цех іске қосылып, 50-ден астам адам тұрақты жұмыспен қамтылды. Мұнда жергілікті халыққа күнделікті қажет азық-түлік өндіріледі. Өнеркәсіптік аймаққа орналасқан кәсіпкерлерге «Қызылорда» өңірлік инвестициялық орталығы арқылы жылдық 3% мөлшерлемемен 157 млн теңге көлемінде жеңілдетілген несие берілді.
Шыны зауытының жанынан «Айна Гласс» компаниясының 1,5 млрд теңге инвестициясы салынған айна өндіру зауыты іске қосылды. Кәсіпорында өндіріс толық автоматтандырылған, процесс шамамен 40 минутқа созылады, тәулігіне 3300 шаршы метр дайын өнім шығарады.
Аймақта ашылған алғашқы ірі жиһаз цехы да – ауқымды инвестжоба. Бізде жиһаз өндірісімен 20-ға жуық шағын кәсіпорын айналысады. Олар негізінен тұрғын үйге арналған жиһаз шығаруға маманданған. «Панабек» серіктестігі осы салада 20 жылдан астам уақыт бойы табысты еңбек етіп келеді. Өндіріс қуатын арттыру үшін «Қызылорда» өңірлік инвестициялық орталығынан 59 млн теңге қаржы алған. Қала аумағынан 1 гектар жер телімін иеленіп, өндіріс толығымен автоматтандырылды. Қазіргі уақытта жылына 35 мыңға дейін кеңсе, асхана, мектеп парталары мен басқа да жиһаз түрлерін шығарады. Өнімдері сұранысқа ие, «Келешек мектептері» ұлттық жобасымен салынған 5 мектепті сапалы жиһазбен қамтамасыз етті.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, Сыр елінде түркиялық Aksa Energy компаниясының жаңа жылу-электр орталығы жұмысын бастады. Бұл – халық пен экономиканы энергиямен қамтамасыз ететін стратегиялық нысан. Жалпы 215 миллиард теңге инвестиция салынған, 240 мегаватт электр және 277 гигакалория жылу өндіруге есептелген. Бүгінде 176 МВт электр қуатын өндіруде.
Мемлекет басшысының Катарға жұмыс сапары аясындағы Үкіметаралық келісімге сәйкес қуаттылығы 1100 МВт, құны 1,1 трлн теңге болатын бу-газ қондырғысын салу жобасы келісілді. Қазір техника-экономикалық негіздемесі әзірленуде. Мегажоба 2028 жылы толығымен іске қосылады.
Әлемге әйгілі испандық Roca Group компаниясымен орнатылған әріптестік – өңір үшін маңызды жетістіктердің бірі. Жобаға 44,1 млрд теңге инвестиция құйылады, жылына 500 мың санитарлық-техникалық өнім шығарылады. Іске асқанда 300 жаңа жұмыс орны ашылып, өнімдер ішкі нарықпен қатар, Орталық Азия елдеріне экспортталады.
Халықаралық іссапарлар мен жүргізілген келіссөздердің арқасында ауыл шаруашылығы және құрылыс салаларында 10,8 млрд теңгенің 9 келісімшартына қол қойылды. Қазір бұл жобалардың бірқатары кезең-кезеңімен іске асырылып, қытайлық озық технологиялар өндіріске енгізілуде. Шетелдік инвесторлармен жылыжай кешенін салу, құрылыс материалдарын өндіру, қалдықтарды қайта өңдеу және энергетика салаларындағы жобалар пысықталды.
Бүгінде «Абзал және К» серіктестігі 1 млрд теңгеге күріш өңдеу, «Алтын Орда» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 1 млрд теңгеге тұз өндіру зауытын іске қосты, ал «АгроХимСервис» ЖШС 311,5 млн теңгеге тыңайтқышты кептіру технологиясын өндіріске енгізді.
Өңірдің инвестициялық әлеуетін арттыруда «Қорқыт ата» арнайы экономикалық аймағын құру туралы шешім қабылданып, 550 гектар аумақта инфрақұрылым қалыптастырылуда. Бұл бастама жаңа өндірістерге, жұмыс орындарын құруға және көліктік-логистикалық мүмкіндіктерді кеңейтуге жол ашады.
Өткен жылдың тамыз айында аймақ басшысы Нұрлыбек Нәлібаев Жетісу өңіріне жұмыс сапарымен барып, «Жаркент крахмал-сірне зауытының» тәжірибесімен танысып, жүгері дақылын терең өңдейтін жаңа өндіріс орнын салу туралы маңызды келісімге қол жеткен еді. Сәуір айының басында Сырдария ауданында жылына 150 мың тонна жүгеріні терең өңдейтін заманауи зауыттың құрылысы басталды. Инвестиция көлемі 40 млрд теңге, озық технологиялармен жабдықталып, 550 тұрақты жұмыс орны ашылады. Шикізатпен қамтамасыз ету үшін жүгері егісінің көлемі 15 мың гектарға дейін ұлғайтылмақ. Алдағы жылдары бұл көрсеткіш кезең-кезеңімен артып, облыстың аграрлық әлеуетіне серпін береді. Сонымен қатар, жүгеріні терең өңдеуге бағытталған шаруашылықтарға мемлекет қаржылай қолдау көрсетеді.
Жақын күндері швейцариялық Harvest Agro компаниясының 68 млрд теңгеге бағаланған техникалық қарасора, жүгері мен соя өсіру арқылы аграрлық-индустриялық кластер құру жобасы басталады. Жоба екі кезеңде іске асады. Өндірістік қуаттылығы – жылына 42 мың тонна техникалық қарасора, 70 мың тонна жүгері дәні және 20 мың тонна соя өндіру. Жалпы, өңір экономикасын әртараптандыруда 2026-2029 жылдары 1 трлн 900 млрдтеңгенің 48 инвестициялық жобасы, 10,3 мың жаңа жұмыс орнын ашу көзделген.
Мұның барлығы – кейінгі төрт жылдың еншісіне тиген ауқымды жұмыстың бір бөлігі.
Гүлжазира ЖАЛҒАСОВА,
«Сыр бойы»
