«Балалы үй – базар, баласыз үй – қу мазар» демекші, бала – өмірдің мәні, ұрпақ жалғасы. Алайда бала сүю бақытын кеш сезінген немесе бір перзентке зар болып жүрген отбасы қаншама?! Оған бүгінгі экстракорпоральді ұрықтандыру көмегіне жүгінетіндер қатарының көптігі дәлел бола алады.
Жалпы экстракорпоральді ұрықтандыру (латын тілінен extra – сырттан тыс және лат. corpus – дене, яғни денеден тыс ұрықтану) – бедеулік кезінде тиімді әрі жиі пайдаланылатын қосалқы репродуктивті технология әдісі. Сәби сүюге зар болып жүрген кез келген ерлі-зайыпты барлық қиындықты еңсеруге тырысады. Ал ЭКҰ жасатуға келгенде олар тіпті психологиялық, моральдық күйзеліске түсетіні анық.
Оны жеңіп, бір шешімге келгеннен кейінгі кедергі – әрине, ақша мәселесі. Ер мен әйелдің емделу процесінен бастап, бала сүюге дейінгі аралықта 800 мың – 1,2 млн теңгеге дейін шығын шығатынын айтады дәрігерлер. Кейде тіпті жұмсалатын қаржы көлемі 1,5 млн теңгеден де асып кетеді екен. Қарапайым отбасылар үшін бұл ақшаны жинау оңай емес. Сол себепті мемлекеттен жыл сайын арнайы квота бөлінеді.
2019 жылы республика бойынша бөлінген квота саны небәрі 900, 2018 жылы да осы шамалас болған. Ал оған дейін бөлінген квота саны бұдан да аз. Квотаның аз болуынан қаншама отбасы жылдап кезек күтуіне тура келді. Осыны ескерген Мемлекет басшысы 2021 жылы елімізде «Аңсаған сәби» арнаулы бағдарламасын іске қосуды тапсырды. Осының негізінде бөлінетін квота саны 7 мыңға дейін артты. Осылайша қосалқы репродуктивті технологиялар көмегімен отбасылық-демографиялық проблемаларды шешуге жәрдемдесу бағытындағы бұл бағдарлама перзент сүю бақыты бұйырмай жүрген талай ерлі-зайыптының үмітін жалғап, аңсаған арманының орындалуына сеп болуда.
Біздің елімізде 2010 жылдан бері ғана жасанды жолмен ұрықтандыруға квота бөліне бастағаны белгілі. Облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметі бойынша, Қызылорда облысына 2015 жылы 34, 2016 жылы 35, 2017 жылы 38, 2018 жылы 38, 2019 жылы 36, 2020 жылы 44 квота қаралса, 2021 жылы 281, 2022 жылы 277, 2023 жылы 274, былтыр 270 квота бөлінген. Осылайша 2015 жылдан бастап есептегенде берілген квота саны 8 есеге өскен.
– Былтыр 270 квота бөлініп, толықтай игерілді. Оның ішінде 65,9%-ында, яғни 178 жағдайда жүктілік тіркеліп, 38,2%-да (68 жағдай) түсікпен аяқталды, өкінішке орай 31,5%-да (85 әйелде) жүктілік нәтиже бермеді. 178 жүктіліктің тіркелуі – өте жақсы нәтиже. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымының статистикасына сәйкес 30-40 пайыз жүктілік тіркелсе, бұл ЭКҰ-ның тиімді жүргізілгені деп бағаланады. Былтыр ЭКҰ арқылы 92 бала туып, 3 отбасында егіз сәби дүниеге келді. Ал 51 әйел қазіргі кезде жүкті. Биыл «Аңсаған сәби» бағдарламасы бойынша 310 квота бөлініп, 285 әйел жолданып, орындалу үлесі 91,9%-ды құрап отыр. Бүгінгі күні 455 отбасы квота кезегін күтуде, – дейді облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Мая Мирзанова.
Облыс бойынша ұрпақ өрбіту жасындағы әйелдер саны – 174 931, 6320 бедеу отбасы бар. Бедеуліктің 60,4%-ы (3819), әйелдерге қатысты болса, ерлер 39,6% (2501).
– Кезекте тұрған отбасылардың барлығы өңірлік комиссияда қаралып, қолданыстағы бұйрықтарға сәйкес жолданады. Бағдарлама шеңберінде ЭКҰ циклдерін мониторингтеу, пациенттердің құжаттарын қабылдау және комиссияға ұсынуды басқарма жүргізеді. Басқарманың бұйрығына сәйкес, пациенттерге квота бөлуді талдау және ұрықтандыруға жолдама беруді шешу үшін арнайы комиссия құрылған. Комиссия құрамында облыс әкімі жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссия хатшысы, қоғамдық қорлардың үйлестірушілері, білікті акушер-гинеколог, уролог мамандар бар, – деп атап өтті Мая Миранбайқызы.
Айта кету керек, бағдарламаны әлеуметтік-медициналық сақтандыру қоры 2018 жылдан бері тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде қаржыландырады. ЭКҰ-ға жолдама алу үшін тіркелген жері бойынша емханаға жүгіну қажет. Мамандар пациентті бедеулігі бар диспансерлік пациенттердің электрондық тіркеліміне қосады және бірқатар тексеру тағайындайды. 12 ай ішінде емхананың бейінді маманның қорытындысы негізінде пациенттің құжаттары жоғары технологиялық медициналық қызметтер жөніндегі жергілікті комиссияға жіберіледі. Оң шешім қабылданған жағдайда, әйел «Емдеуге жатқызу бюросы» порталына тіркеліп, рәсімге дайындала бастайды. Пациент экстракорпоральдық ұрықтандыру үшін клиниканы өз бетінше таңдауға құқылы.
«Перзент сүймей адамның мейірі қанбас» деп ұлы Абай атамыз айтпақшы, шаңырақты шаттыққа бөлеп, өмірдің мәні мен сәні болар сәбилер дүниеге келіп, ұрпақ жалғасқанға не жетсін!
Айнұр БАТТАЛОВА,
«Сыр бойы»
