Жаңа Ата заңның жобасы бұл елдегі заңнамалық жүйені түбегейлі жаңарту туралы ірі қадам.
Сонымен қатар ол тек түзетулер емес, толық қайта аралған құжат ретінде ұсынылып отыр.
Онда тұрғындар мен саяси ұйымдар және сарапшылардың ұсыныстары ескерілді, қоғамдық талқылаулар өткізілді. Өзгерістер мен толықтырулар Ата заң мәтінінің 84% бөлігін қамтиды, яғни бұл әдеттегі түзетуден әлдеқайда ауқымды деп ойлаймын.
Негізгі бағыттарына келетін болсақ, Жоба бір палаталы парламент (Құрылтай) және халықтық орган — Халық Кеңесі секілді жаңа институттарды қарастырады. Өкілеттілердің қайта құрылуы, заң шығару процесі мен өкілеттіктер туралы айқын норма ұсынылған. Адам құқықтарының кепілдіктері, жеке тұлғаның қадір-қасиеті мен дербестігі жоғары орынға қойылған.
Жаңа Конституция жобасы үлкен саяси реформаның бастауы ретінде бағалануы мүмкін — оның мақсаты елдің басқару жүйесін заманауи талаптарға икемдеу, азаматтық құқықтарды нығайту және қоғамдық қатысуды күшейту.
Дегенмен, жоба көп тарапты бағалауды қажет етеді — азаматтардың белсенді қатысуы мен ашық диалог елдің болашақ Конституциясының сапасын қамтамасыз етеді.
Ата заң жобасы елдің саяси-құқықтық дамуына жаңа кезең ашуы мүмкін. Құжат тек мемлекеттік басқару жүйесін жаңартуды ғана емес, қоғам мен билік арасындағы қатынасты қайта қарауды көздейді. Жоба билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті күшейтуге бағытталған.
Парламенттің, өкілді және қоғамдық институттардың рөлін арттыру арқылы шешім қабылдау процесіне қоғамдық қатысу кеңейеді.
Бұл ұзақ мерзімде саяси жауапкершілікті арттырып, мемлекеттік институттарға деген сенімді нығайтуы ықтимал. Сонымен бірге, жаңа институттардың (қоғамдық кеңестер, құрылтай сипатындағы алаңдар) нақты өкілеттігі мен тиімділігі айқындалуы маңызды.
Жаңа Конституцияда адам құқықтары мен жеке тұлғаның қадір-қасиетіне басымдық берілуі – қоғам үшін маңызды сигнал. Бұл әлеуметтік әділеттілікке сұранысты арттырады, азаматтардың өз құқықтарын қорғауда белсендірек болуына ықпал етеді, мемлекеттік органдардың жауапкершілігін күшейтеді. Егер бұл нормалар іс жүзінде тиімді іске асса, әлеуметтік сенім мен қоғамдық келісім нығаяды.
Референдум арқылы қабылдау тетігінің ұсынылуы азаматтардың ел тағдырына ортақ жауапкершілігін арттырады. Бұл Конституцияны «мемлекеттің құжаты» емес, халықтың ортақ келісімі ретінде қабылдауға мүмкіндік береді.
Жаңа Ата заң жобасы — формалды өзгеріс емес, қоғамдық келісімді жаңғыртуға бағытталған қадам. Оның табысты болуы ашық қоғамдық талқылауға, нақты іске асыру тетіктеріне, азаматтық белсенділік деңгейіне тікелей байланысты. Егер жоба қоғам пікірін ескере отырып жетілдірілсе, ол Қазақстанның ұзақ мерзімді саяси тұрақтылығы мен әлеуметтік дамуына берік негіз бола алады.
Сұлтанбек Тәуіпбаев,
Облыстық қоғамдық кеңес төрағасы
