Жақсы адамның өмірі қанша жасаса да отбасы, жан-жағы үшін жанға жайлы жаздың бейнесіндей қымбат.
Таяуда ғана қайтпас сапардың көшіне ілескен белгілі дәрігер, Денсаулық сақтау ісінің үздігі, кеңес дәуірінің «Құрмет белгісі» ордені мен тәуелсіз еліміздің «Шапағат» медалінің және «Алтын дәрігер» марапатының иесі Базарбай Үмбетов бабаларымыздың кеңпейіл қасиетін жоғалтпаған, жұмсақ сөзді, жайдары жан еді. Кеудесі қазыналы, жаны ізгілікке толы болатын, болмысынан биязылық, өн бойынан қазақы тәрбие тебіндеп тұратын.
Енді міне, жаратылыс бойына берген сол бір саф қасиеттерді туған өлкесіне, ондағы қара орман қалың елдің игілігіне сарқа жұмсаған сақы көңіл, сабыр қалпындағы азаматтың орнын толтыра алмай, өкініш өзегінде отырмын.
Ол өкініш – ең қымбатты, ең аяулы адамның көкірек сыздатқан қайғысы.
Базекең – өзіме тете Алма апайымның жолдасы, жездеміз, алайда біз аға деп атайтын едік.
«Екі жақсы қосылмайды дейсің сен, тағдыр қосса мен-ақ жаман болайын» демекші, бұл бір жарасымы жан-жағына өнеге таратқан, ынтымағы ортаймаған отбасы болды.
Екеуі отау тіккеннен кейін қалада шамалы уақыт тұрды да, қызмет бабымен Шиеліге көшті. Базекең осы киелі мекенде үлкен азамат деңгейіне жетті, бедел жинады, көпшіліктің қошеметіне бөленді.
Шиелінің туабітті тұрғындарындай болып кеткен олар сол елге қалтқысыз қызмет жасап, сыйлас, сырлас достар тапты. Өмірдің сүзгі-талқысынан мүдірмей өткен, отыз-қырық жылдың бедерінде табиғи болмысы өзгермеген сол достарды мен де жақсы білемін. Олардың арасында ақылы тірлігіне сай әр саланың кәсіби мамандары, елге сыйлы әртүрлі деңгейдегі биліктің азаматтары Мәткәрім Баймаханов, Серікбай Шаймерденов, Есіркеп Шәдібеков, марқұм Жәкен Махамбеталиев, Сайлау Нүрекеев және тағы басқалар бар еді. Нағыз дос әрі тіреуің, әрі қанатың емес пе, Базекеңнің болмысындағы мықтылықтың бір қайнары өзі жиған сарқылмайтын қазынасы, сол достары еді десем, артық емес.
Аға мен апайым соңғы отыз жылдан астам уақыт бедерінде Алматы облысының Қаскелең қаласында тұрды. Алғашқы жылдары Алматы қаласының №1, №7 орталық емханаларында бас гинеколог дәрігер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарып, зейнеткерлікке шықты. Мұнан соң да кәсіби қызметінен қол үзбей жүріп Санжар Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінде, әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ұстаздық етті.
Ағаның ешкімге ұқсамайтын келбеті күлімсіреп, әрқашан көз алдымда тұрады. Бірақ тағдырдың осынау қатал заңдылығы бәрімізді де мойындатты. «Шүкір, жасарын жасады» деп көңіл жұбатамыз, алайда, жақсылар мейлі жүз жасаса да көп емес, сондай асылдар айбарыңа айналып алдыңда жүрсе қанекей!
Өнегелі өмір сүріп, айналасына, ізінен ерген інілеріне елге адал қызмет етудің, адамгершілік пен адалдықтың үлгісін көрсетіп кеткен ағеден азаматын бүкіл жұрты аза тұтып, бізбен бірдей жоқтады.
Ағамыздың адами тұлғасы біртіндеп биіктеп, мәңгілікке айналып кеткендей. Бүгін біз содан қуат алып жүргендейміз.
Өткен өмірді, кешкен ғұмырды екшелегенде, тіршіліктегі пендеге қаратыла айтылатын ең ұлы да әділ баға «жақсы адам» деген сөз. Базарбай аға шын мәнінде «жақсы адам» деген ұғымның мағынасына толық сыйымды жан болатын.
Дәрігер – ең ұлы әрі қастерлі мамандық. Бұл екінің бірінің қолынан келе бермейтін кәсіп. Дәрігердің жүрегіне батырлық пен мейірімділік қатар ұялап, өзгенің ауруын өз бойынан өткізе білетін қасиет керек.
Базекең Шиеліде жүргенде өте білікті гинеколог-дәрігер ретінде өзінің осы саладағы барлық білімі мен біліктілігін аудан халқының игілігіне жұмсап көрсете білді. Талай жанға шипалы емін дарытып, талай адам жанының, бейкүнә сәбидің арашасы болды.
Дәрігер өмірі қарбалас, ол қарапайым адамдарға жылына бір мәрте жолығатын оқыс оқиғалардың ортасында күн сайын жүреді.
Бір жылы, көктемгершілік мезгілде Қарғалы ауылынан аудан орталығына аяғы ауыр келіншектің үйінен қоңырау түсіп, жедел дәрігер қажет екені хабарланады. Базарбай аға тез жиналып жолға шығады. Осы мезгілде Қарғалы арнасынан сең жүріп, көлік өткелі бұзылып кетіпті. Арғы бетте – өмірмен алысқан ана, бергі бетте – шипа жеткізуші дәрігер, арасында асу бермес кедергі жатыр. Бұл бас шайқап теріс бұрылатын жер емес, Базекең тосылмастан жанындағы автокөлік жүргізушісі екеуі ағаш сындырып, қолдан сал құрап, арғы бетке өтеді.Сөйтіп, аман-есен әйелді үйінде босандырып алады.
Тағы бірде жолаушылар пойызымен Алматыға келген Ресей азаматшасы ауыр халде ауруханаға жеткізіледі. Сол күні кезекшілікте болған Базекең жедел түрде аса қиын ота жасауды қолға алады. Қандауырдың жүзінде қылпылдаған өмір үшін болған күресте дәрігер жеңіп шығады, Базекеңнің батыр іс-қимылы арқасында егіз ер бала дүниеге келеді.
Көп жылдан кейін ағаның емханада жатқанын естіп, өмірін сақтап қалған келіншек Ресейден екі баласын ертіп келіп, балаларына бұл өмірде кімге қарыздар екенін айтып, алғыс жаудырып, ризашылығын білдіреді.
Білікті дәрігер бұлардан басқа да талай ана өмірінің арашасы болып, талай сәбидің аман-есен дүние дидарын көруіне себепкер болды. Бірнеше сәбиге азан шақырып Базарбай аға мен Алма апа есімінің берілуі оларға деген қарапайым жұрттың ерекше құрметі, айрықша алғысы болатын.
Бүгінде сондай ризашылықпен Базарбай ағаның есімі берілген Нүрекеев Сайлау аға мен Дариға апайдың балалары үлкен мұнай компаниясының заңгері, ал Алма апамыздың есімі берілген Абдуов Сәрсенбай мен Шарбанның қыздары филология ғылымдарының докторы, профессор.
Базекең өмірінің соңына дейін өзі ауырып жүрсе де науқас жандарға қолынан келген көмегін аямай, жас дәрігерлерге ақыл-кеңес беруден танбады.
Бұған да бір мысал келтіре кетейін.
Ақ желеңді абзал жан өмірден өтерінен жиырма бес күндей бұрын ауыр науқасқа ота жасау үшін ауруханаға шақырылады. Осы сәтте өзінің ауруы жанға батып тұрған Базекеңнің оған бармауға да толық құқы болатын. Бірақ, өзге біреудің хәлі қыл үстінде тұрғанда аға антынан аттай алмады. Қандауырды қолға алды. Негізі ағаның ауруы бауырынан еді, оның салдары дененің қызуын көтеріп жіберетін. Өмір арпалысында өзі қара терге түссе де, денесінің қызуына шыдамаған Базекең сонда мұздай еденді жалаң аяғымен басып тұрып ота жасапты. Не деген жанкештілік!
Ибн Сина өзі көз жұмарда шәкірттерін шақырып: «Міне, менің аяғым төменнен бастап мұздай бастады, қазір қолымның қаны ұйиды, сосын жүрек тоқтайды» деп дәріс беріп жатыпты. Базекеңнің ота үстіндегі оқиғасын да осындай ерлік деп атауға тұрарлық, мұны медицина тарихына алтын әріппен жазса, артық емес.
Адам баласында арман таусылған ба? Барлығымыздың тілеуіміз ағаның немерелерінің тойын өзі атқарып, қызығын өзі қызықтаса екен деген тілек еді. Алла тағалам оған жеткізбеді. Пенде өз ішін парақтап, айырып үлгіргенше, ғұмыр да ғайып. Қып-қысқа көрген түстей. Бір есіктен кіріп, бір есіктен шығып кеткен сияқты. Бәрін білмеске бір адамның ғұмыры жетпейді. Содан болар, атаның ізін баласы басып, алдыңғылардың білгендерін кейінгілер алып, септесіп ғұмыр кешетіні.
Базекеңнің болмысына адам сыйлаудың, жақсылық жасаудың дәнін Тәңірдің өзі еккендей. Ол кісі әсіресе, біздің ата-анамызды ерекше құрметтейтін. Көп көрген, көп түйген менің әкемді әркез өзіне үлгі санайтын.
Өмірде Базекеңнің өзі ең үлкен құрметке лайық тұлға болып қалыптасты. Оның ісінің өлмейтініне, ізінің жоғалмайтынына мен кәміл сенемін.
Құдайға шүкір, өмір жалғасуда, ұрпақ жалғасуда. Енді Үмбетовтер деген ұрпақтар легі келе жатыр. Әрқайсысын жалғызындай етіп еркелеткен ұл-қыздары Алмас, Жалғас, Меружай мен немерелері Айдана, Әлімхан, Темірлан, Мерей, Дияр, Дарина, Даниялдар аға өмірін жалғастырары анық.
Ендігі уақытта Алма апамыз осы ұрпақтарының жетістіктері мен қуаныштарына кенеле жүріп, ұзақ ғұмыр кешсін деп тілейміз.
Әріп ҚОЖБАНОВ,
Сырдария ауданының құрметті азаматы, қоғам қайраткері
