Сәуір айының алғашқы жексенбісі – Геолог күні. Бұл – жер қойнауының құпиясын зерттеп, табиғаттың терең қатпарларында жатқан байлықтың ізін табатын мамандардың мерекесі. Көпшілік геологты қолына балға ұстап, дала кезіп жүретін маман ретінде елестетеді. Алайда бүгінгі геология – ғылым мен технологияның, төзім мен тәжірибенің, ізденіс пен ерік-жігердің тоғысқан тұсы.
Сыр өңірінде геология саласының тарихы терең. 1927 жылы ел астанасы Қызылордада Қазақстандағы алғашқы геологиялық орган – ҚазАКСР Үкіметі жанындағы КСРО Геология комитетінің өкілдігі ашылған. Ал 1928 жылы академик И.Губкин Аралдың теріскей-шығысындағы Оңтүстік Торғай иінінде мұнай қоры болуы мүмкін екенін алғаш болжаған. Кейін бұл өңірде бұрғылау, барлау, зерттеу жұмыстары қарқын алып, Сыр бойы жер қойнауын игерудегі маңызды аймаққа айналды.
Бүгінде сол дәстүр жалғасып, Сыр топырағында геология саласын таңдаған жастардың қатары артып келеді. Солардың бірі – жас маман Эльдар Бадретдинов. Оның айтуынша, бұл мамандыққа келуіне қызығушылық пен отбасы кеңесі себеп болған.
‒ Мамандық таңдағанда көп ойландым. Әкеммен ақылдаса келе геология саласын таңдадым. Кейін осы бағытқа түскен соң, оның өте қызық мамандық екенін түсіндім. Алғашқы күндерден-ақ бұл саланы жақсы көріп кеттім, – дейді ол.
Геология – тек дәрісханадағы біліммен шектелмейтін сала. Бұл мамандықтың шынайы бейнесі дала жағдайында, зерттеу сапарларында, табиғатпен бетпе-бет келген сәтте ашылады. Жас маманның айтуынша, алғашқы тәжірибелік сапарлар оның бұл кәсіпке деген көзқарасын мүлде өзгерткен.
‒ Қаратаудағы алғашқы тәжірибелік сапар мен үшін үлкен мектеп болды. Бір апта бойы шатырда тұрдық. Бұған дейін ондай өмір салтына үйренбеген едім. Бірақ дәл сондай сәттер адамды шыңдайды екен, – дейді ол.
Эльдардың жадында қалған сапарлардың бірі – Қырғызстандағы Ыстықкөл өңіріне жасалған зерттеу жұмысы. Таулы аймақ, ұзақ жол, аптап ыстық – мұның бәрі геолог мамандығының сырт көзге байқала бермейтін қырын көрсеткен. Оның сөзінше, бұл саланың ең күрделі тұстарының бірі – дала жағдайына және үйден жырақта жүруге бейімделу. Дегенмен, дәл осы қиындықтар маманның мінезін қалыптастырады.
Қазіргі геология бұрынғыдай тек балға мен далалық дәптерге сүйенетін сала емес. Бүгінде геолог мамандар жер қойнауын зерттеуде дрондар, спутниктік түсірілімдер, 3D-картография, геоақпараттық жүйелер (GIS) мен сандық модельдеу секілді озық технологияларды кеңінен пайдалады. Бұл құралдар пайдалы қазбалардың орналасуын дәл болжауға, жер бедерін жан-жақты талдауға және қауіпті аймақтарды алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жасанды интеллект те геология саласына батыл еніп, мыңдаған геологиялық деректерді саралап, кен орындарының ықтимал нүктелерін анықтауда үлкен рөл атқарып отыр.
Қазір нейрожелілер мен машиналық оқыту әдістері арқылы бұрын еленбей келген жерасты құрылымдары мен геохимиялық заңдылықтарды табу әлдеқайда жеңілдеді. Мәселен, арнайы алгоритмдер спутниктен немесе сейсмикалық барлау нәтижелерінен алынған деректерді жылдам өңдеп, геологтарға нақты шешім қабылдауға көмектеседі. Соның арқасында уақыт та үнемделеді, қаржы да аз жұмсалады. Алайда техника қанша жерден дамыса да, даланың желі мен шөліне төзіп, тау мен тасты жаяу кезетін геологтың көзі мен тәжірибесін ешбір құрылғы алмастыра алмайды. Өйткені жердің тынысын сезіну, мінезін тану, табиғаттың астарлы белгісін байқау әлі де адам зердесі мен кәсіби түйсікті қажет етеді. Сондықтан бүгінгі геология ‒ технология мен табандылық, цифрлық дәлдік пен далалық төзім тоғысқан заманауи ғылым саласы.
Аймақта геология саласының дамуына жоғары оқу орындарының да үлесі зор. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде 2018 жылдан бері «Геология және пайдалы қазбалар кен орындарын барлау», «Тау-кен ісі» бағыттары бойынша мамандар даярланып келеді. Қазір бұл салада күндізгі бөлімде 129 білім алушы оқиды, ал 76 студент қашықтан білім алуда. Былтыр бұл бағытқа 40 талапкер қабылданған. Университеттің өндіріс орындарымен байланысы да мықты. Студенттер түрлі мұнай-газ және тау-кен мекемелерінде тәжірибеден өтіп, болашақ мамандығымен ерте танысады.
Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті инжинирингтік технологиялар кафедрасы білім беру бағдарламасының жетекшісі Нұржан Сүлейменовтің айтуынша, қазіргі басты міндет – жас маманды тек теориямен емес, нақты өндірістік ортамен ұштастыра даярлау.
‒ Бүгінгі геология саласы заман талабына сай, бәсекеге қабілетті мамандарды қажет етеді. Сондықтан біз білім алушыларды тәжірибе арқылы шыңдауға ерекше мән береміз, – дейді ол.
Геолог болу – жай ғана кәсіп таңдау емес, төзімді, табанды, ізденімпаз жандардың жолы. Қиындығы мен қызығы қатар жүретін бұл мамандық ел байлығын танып, оны игілікке айналдыруда айрықша орын алады.
Бағлан АЙҒАЛИҰЛЫ,
«Сыр бойы»
