Кейінгі жылдары Сыр өңірінде ерекше бір серпіліс болғаны баршамызға аян. Бұл – еңбектің, елшіл азаматтардың маңдай терінің жемісі. Әсіресе, кейінгі төрт жылдағы өзгеріс өңірге өзгеше өң берді.
Бұл жылдары нақтылық, сөз бен іс бірлігі алға шықты, қала бейнесі күн сайын жасарды.
Аймаққа инвестиция тарту, нәтижелі жобалар, жұмыс орындарын ашу секілді ірі істер келім-кетім адамға анық көрініп тұрмайды. Бірақ Қызылордаға мейлі ауылдан, мейлі басқа аймақтан келген адам алдымен қаланың тазалығын, кескін-келбетін, айнадай жолдарын бірден байқайды.
Біз Сырдағы серпілісті нақты мысалдармен баян етейік.
Кейінгі төрт жыл төңірегінде тұрақты өсім көрсеткен сала – инвестиция.
Өткен жылдың өзінде 631 млрд теңгеден астам инвестиция тарту көзделіп, осы цифр көрсеткіші 774,5 млрд теңгеге жеткен.
«Қорқыт Ата әуежайының» жаңа терминалына Болат Өтемұратов қоры 16,6 млрд теңге көлемінде инвестиция салды. Бұл қарқын ой мен қырды түгел шолған облыс басшылығының іскерлігінің дәлелі.
Осындай еңбектердің нәтижесінде Қызылорда облысы инвестиция тарту бойынша өңірлер арасында бірінші орынға тұрақтады.
Жеке инвестицияның үлесі өз алдына, негізгі жобаларды айтсақ, төрт жылда 401 млрд теңгенің 72 инвестициялық жобасы жүзеге асыпты.
Ешкім ақшасын тегін әкеліп құймайды. Өндірістің болашағына болжам жасайды, сол жердің басшысының тегеурінді талап қойып, сол жұмысты орындайтынына сеніп келеді.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, Сыр елінде түркиялық Aksa Energy компаниясының жаңа жылу-электр орталығы салынды. Жалпы 215 миллиард теңге инвестиция жұмсалған, 240 мегаватт электр және 277 гигакалория жылу өндіруге есептелген. Заманауи құрылыс мерзімінен бұрын аяқталып, іске қосылды.
Осы жылдары аймағымызда білім саласына бірегей көзқарас қалыптасты. 2022-2025 жылдары 42 білім нысаны пайдалануға берілген.
Дарынды балаларға арналған 300 орындық жатақханасы бар, 400 орындық физика-математика мектеп-интернаты қызылордалықтар үшін ерекше бір сый болды. Оның үздік олимпиадалық және мамандандырылған білім ордасы болатыны хақ.
Осыған дейін дарынды балаларымыз Алматыдағы Жәутіков атындағы мектепке баруға мәжбүр еді, енді білімдегі талантты балаларымыз алысқа ат шалмайды. Бұл мектеп олардың жарқырап шығып, топ жаруына, елге қызмет етуіне баспалдақ болмақ.
Аудандарда, Қызылорда қаласында бой көтерген «Оқушылар сарайы», «Оқушылар үйі», «Өнер мектебі» өз алдына сөз, қала көркін келтірген «Сыр жұлдыздары» балалар мен жасөспірімдерге арналған шығармашылық-инновациялық академиясы, Сол жағалауда пайдалануға берілген Қазанғап атындағы Қызылорда музыкалық колледжі ғимараты – көз тартатын сәулетті архитектуралық нысандар.
Мемлекет басшысы Қызылордаға келген сапарында заманауи талаптарға сай қызмет көрсететін осы шығармашылық академиясында болды. Жас ұрпақтың жарқын болашағына бағытталған байыпты жұмыстарға оң бағасын берді.
Кейінгі төрт жылда Сыр медицинасы да тың серпінмен дамыды. 2023-2025 жылдар аралығында 29 млрд 512 млн теңгеге 42 медициналық нысан салынып, ел игілігіне берілді. Мемлекет басшысының бастамасымен қолға алынған «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасы қарқынды жүзеге асты. Елді мекендерде отызға жуық фельдшерлік-акушерлік пункт пайдалануға берілді.
Өңіріміздің денсаулық сақтау ұйымдарын материалдық-техникалық жарақтандыруға да баса назар аударылды.
Біздің облыста осыған дейін «Жедел жәрдем» медициналық көлігін көрмеген ауылдар бар екен. Соңғы төрт жылда жергілікті бюджет есебінен барлық елді мекендегі денсаулық сақтау ұйымдарына 225 санитарлық автокөлік алынып, медицина ұйымдарының автопаркі толығымен жаңартылды.
Аймақтағы басты сұраныстың бірі – жол-көлік саласындағы мәселелер болатын.
Жолдың құрылыс қарқыны аз уақыт ішінде облысқа оң өзгеріс әкелді.
2022 жылдан бүгінге дейін жол инфрақұрылымын дамытуға 185,8 млрд теңге бөлінді.
Осы уақытта 1700 шақырым автомобиль жолы мен 35 көпір өткелін салу жұмысы жүрді. Бұл жұмыс әлі де тоқтаған жоқ. Осы істің нәтижесінде облыстағы жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жолдың үлесі 82-ден 95 пайызға жетті.
Қызылорданың ішін алайық, Бейбарыс сұлтан көшесінен Б.Баймаханов көшесіне дейінгі аралықтағы Тараз көшесі мен Бейбарыс сұлтан көшесі Н.Назарбаев даңғылынан «Қызылорда-Құмкөл» трассасына дейінгі жол 4, Н.Назарбаев даңғылынан Тәуелсіздіктің 25 жылдығы даңғылына дейінгі бөлік 6 жолақты жолға айналды. «Тәуелсіздікке 25 жыл» даңғылы 4 жолаққа кеңейді. Даңғыл бойындағы Әбілқайыр хан көшесінен Саламатов көшесіне дейін жаңа жол салынды. Ұзындығы 23,5 шақырымдық әуежайға кіреберіс жол 4 жолақ болып түсті.
Сөздің шыны керек, Қызылорда бүгінде айнадай тегіс жолымен мақтана алатын деңгейге жетті. Қаланың қара асфальты алдыңа түсіп жүйткиді, ауыл арасындағы айдау жолдардың бәрі жаңаша түр тапты.
Бүгінде Қызылорданың Сол жағалаудағы жаңа бейнесін арнайы келіп көріп кететіндер бар. Себебі, ұлттық нақышпен әдіптелген әдемі келбет күннен-күнге құлаш жазып бара жатыр.
Сондай нысандардың бірі – жаңа автовокзал. Әрине, әрбір нысан қызметімен сұлу. Бұл автовокзал елді мекендерді аудан және облыс орталығымен байланыстыратын автобус маршруттарынан бөлек, халықаралық маршрутпен Ташкент қаласына, облысаралық Астана, Алматы, Шымкент, Жезқазған, Түркістан, Сарыағаш, Ақтөбе қалаларына 18 автобус қатынайды.
Сондай-ақ халыққа қызмет ететін қоғамдық көліктер толық жаңарды. 300 автобус қалалық 32 маршрутты 100 пайыз қамтыды. Сонымен бірге, қалада «Экотакси» қызметін құру жобасымен 100 электромобиль алынып, қазір қалаішілік қызмет көрсетіп келеді.
Мемлекет басшысының тапсырмасымен Қызылорда қаласынан Ақтөбе облысының шекарасына дейінгі 566 шақырым жолды 1-санатқа ауыстыру жобасы Н.Нәлібаев облыс әкімі қызметінде тұрғанда қолға алынды.
Бұл жұмыс бүгінде екі кезеңмен жүргізіліп жатыр. Көп жыл мәселе болған республикалық «Қызылорда-Жезқазған» автомобиль жолының Қызылордаға қарасты бөлігі бітіп, арнайы ашылу салтанатын жасады.
Алдағы кезеңде Президент Жолдауында айтылған «Сексеуіл-Бейнеу» жолының құрылысы арқылы Арал ауданының ең шеткі елді мекендеріндегі қатынас жақсаратын болады.
«Газ келмей, жаз келмейді» дегендей, өмір сапасын арттырудағы негізгі басымдықтардың бірі – газдандыру екені анық.
Нақты деректерді алдымызға жайсақ, елді мекендерді газдандыру және сапалы ауызсумен қамтамасыз ету жұмыстарының облыста тым қарқынмен жүргені көрінеді. Төрт жыл ішінде елді мекендерді газдандыруға 70 млрд теңгеден астам қаржы тартылып, 39 елді мекен және Қазалы қаласы газбен толық қамтылған.
Мемлекет басшысының елді мекендерді сапалы ауызсумен қамту жөніндегі тапсырмасы Қызылордада толықтай орындалған. 2022 жылдан бері бұл салада 77 жоба іске асырылып, облыстағы елді мекендер 100 пайыз сапалы ауызсумен қамтылған.
Руханият – өмірдің өзегі. Кейінгі жылдары Сыр өңірінің руханияты жаңа деңгейге көтерілді.
2024 жыл облыста «Руханият жылы» деп жарияланды. «Жалпақ әлемге қысылмай, қымтырылмай қарау үшін рухани байлық керек» деген екен, дана Әбіш Кекілбайұлы. Біздің аймақ осы үдеден шықты.
Қызылордада 1000 орындық заманауи «Өнер орталығы» пайдалануға берілді. «Анаға тағзым» орталығы бой көтерді. Аймағымыздың 7 ауданында музей, кітапхана, мұрағат, неке қию залы, ардагерлер және аналар, жастар орталықтарын біріктіретін, типтік үлгідегі «Руханият» орталықтары пайдалануға берілді.
Облыс орталығындағы 1953 жылы салынған бұрынғы қонақүй ғимаратында орналасқан музей заман талабына жауап бере алмайтын.
Бүгінгі Сол жағалаудағы жаңа музей қорында 67 мың 613 экспонат сақталған. Оның 25 мың 120-сы жәдігер түпнұсқада.
Музейдің жаңа экспозицияларында аймақтың флорасы мен фаунасы, палеонтология, археология және этнография, Қызылорда облысының экономикалық және әлеуметтік-мәдени дамуы көрсетілген.
Жалпы, мұны жүз рет айтқаннан бір рет барып көрген абзал.
Халықаралық «ТҮРКСОЙ» ұйымының шешімімен Сыр өңіріне түркі дүниесінің «Ең үздік мәдени аймағы» номинациясы берілді.
Қорыта айтқанда, аймағымызда кейінгі жылдары 34 білім беру, 45 мәдениет және спорт нысаны салынды. Бұған қоса, 40 медицина нысаны ашылды. Алдағы кезеңде 300 орынға арналған көпбейінді аурухана, 500 орындық емхана және 200 орындық перзентхана, жаңа үлгідегі драма театры және еліміздегі үшінші Президенттік кітапхана бой көтеріп, халық игілігіне айналады.
Бұл игіліктер ұрппаққа, ұлт тіліне, мәдениетіне қызмет етпек.
Осы жыл басында Қызылордада Ұлттық Құрылтайдың 5-отырысы өтті. Құрылтайда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы: «Қазақ тілі бизнестің, ғылым мен техниканың тіліне айнала бастады. Бұл үрдісті одан әрі дамытудың ең тиімді әрі төте жолы – ағартушылық. Қазір ірі кітап дүкендерінде қазақ тіліндегі туындылардың үлесі арта түсті. Соңғы кезде баспагерлердің жаңа буыны әлемдік бестселлерге айналған шығармаларды аударып жүр» деген еді.
Міне, жасалып жатқан жарқын істер мен оның мәні туралы осы сөзден ой түюге болады.
Жалпы, біздің айтпағымыз Сыр өңірі бүгінде барлық сала бойынша алдыңғы лекте келе жатыр.
Төрт жылдың ішінде аймағымызға үш рет ат басын бұрған Президентіміз өз сапарларының барысын: «Қызылорда облысы барлық салада қарқынды дамуда. Облыстың жағдайы жалпы жақсы деп күмәнсіз айтуға болады. Бұл – әкім Нұрлыбек Нәлібаевтың белсенді, табанды жұмысының нәтижесі» деп бағалаған болатын.
Біз айтып отырған қарқын бір күнге де бәсеңдеген жоқ. Осыдан үш айға жуық уақыт бұрын облыс басшылығына Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаевтың келуі бұған дейінгі жобалар мен жұмыстардың нәтижесі тағы бір сенімді қолға өткенін сездірді.
Кейінгі уақыттың өзінде бірнеше әлеуметтік, мәдени, спорттық нысандар пайдалануға беріліп, ірі жобалардың ілгерілей беруіне табанды түрде еңбек жасалып жатыр.
Дүйсенбек АЯШҰЛЫ,
«Сыр бойы»
