Баласы үшін ананың орны бөлек. Есейіп кетсек те, анаға біз мәңгі сәби екеніміз рас. Анамыздың дүниеден өткеніне 60 жылға жуық уақыт болса да, бала көңіл анамызды аңсап, сағынып тұрады.
Әкеміз көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Тәкей Есетов – Қазалы ауданының тумасы. Алғашқы еңбек жолын 1941 жылы аудандағы сауатсыздықты жою курсында сабақ беріп, халық сотының жауапты хатшысы қызметінен бастаған ол 1942 жылы Кеңес Армиясы қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысына қатысады. Жас жауынгер Ленинград майданында Лодога көлі үшін болған қанды шайқаста ауыр жараланып, елге қайтады. Туған ауданында жауапты қызметтер атқарған әкеміз сол 1943 жылы анамыз Құралай Кәрібайқызымен отау құрады. Иә, Құралай анамыз болашақ жары өзіне тұңғыш рет сөз салғанда мүлде жас екен. Отбасының тәлім-тәрбиесін, қызға тән ұлттық бітім-болмысын өн бойына молынан сіңірген бойжеткен майдангер жігіттің сезімін сыпайы қабылдайды. Ол кезде әкеміз бар болғаны жиырма үш, өзі он сегіз жаста болыпты. Кейін екеуі балалы-шағалы болып, қоғам жұмысына белсене араласады. Отбасы тіршілігі, қызметтегі қарбалас сәттермен қатар Қазалы жақтағы төркін жұртымен де хабарласуды ұмытпайды екен.
Кәрібай ақсақал заманында тасы өрге домалаған, ел билеген кісі еді. Патшалық Ресей тұсында он сегіз жасынан бастап елу төрт жасқа дейін атақты болыс болып атқа мінген ауызы дуалы, сөзі уәлі ақсүйек адам болған көрінеді. Бұл кісінің қосағы Күміс әже екеуінен Бекайдар есімді ұл және Маржан, Құралай атты екі қыз бала тарайды. Анамыз Құралай 1925 жылы туған. Өкінішке орай әкелері Кәрібай болыс сталиндік қуғын-сүргін жылдары ұсталып, абақтыда қайтыс болады. Ал, Күміс әже 1967 жылы дүниеден озады. Атажұрттары – Қазалы ауданының осы күнгі «Өркендеу» елді мекені.
Анамыз Құралай Қазалы аудандық білім бөлімінде қарапайым есепші болса, Ленинград қаласынан жоғары оқу орнын үздік тәмамдап, елге оралған әкеміз екеуі 1955 жылы қызмет бабымен көршілес Арал қаласына қоныс аударады. Әкеміз Тәкей Есетов аудандық қаржы бөлімінің басшысы, анамыз Құралай Кәрібайқызы қаладағы №13 орта мектепте мұғалім болып қызметке орналасады. Қолдарында Жүсіпбек, Қайырбек, Әділбек есімді жас балалары бар отбасы осы жерде өсіп-өнеді. Болашақ қайраткер аупарткомда бөлім меңгерушісі, хатшы қызметін қалтқысыз атқарып, жағалау жұртының сеніміне бөленеді, шексіз құрметке ие болады.
Анамыз қызметте қандай тиянақты болса, үй шаруасында да сондай ұқыпты болады. Араға жылдар салып, Еркінбек есімді інім, Айгүл есімді қарындасым дүниеге келіп, шаңырағымыздың керегесі кеңи түседі. Анамыз жұбайының қарт анасы мен бес баласына мейірімін аямай төгеді.
Жақсы әйел – жанұяның шамшырағы, ерінің жанашыры, айнымас ақылшысы. Кіші жүздің әйгілі биі Әйтеке бабамыз бұл жайында «Ниеті жаманның иманы кетер, әйелі жаманның мейманы кетер, Алланың сүйгені – азан, халықтың сүйгені – қазан» деген екен. Құралай анамыз мәдениетті, қонақжай әйел болады. Оның кең дастарқанынан заманында ел билеген басшы да, зиялы қауым өкілдері де, қарапайым малшы мен балықшы да дәм татқан еді. «Әйел қырық шырақты» деген ұлтымыздың ұғымымен ұйысқан мәтел Құралай ана туралы қолдағы деректерге көз жүгіртіп отырғанда ойыңа ой, ақылыңа ақыл қосқандай болады. Ол осындай әйел аналарға байланысты айтылған айшықты мәтелге лайықты жан еді.
Сол кездегі ел ағаларының бірі – облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы Сәлімгерей Тоқтамысовқа Аралдан обкомға бөлім меңгерушісі қызметіне ауысқан әкеміз жаңажылдық дастарқаннан дәм татуға қолқа салады. Бұл 1962 жылдың жаңа жылы болатын. Тап сол күні осынау мерекемен қабат перзентханада жатқан анамыз қыз бала босанып, қуанышты хабар дастарқан басында отырған мәртебелі қонақтың құлағына шалынады. «Адамзат баласы айға ұшып жатқан дәуірде дүниеге келген сәбидің есімі Айгүл болсын» деген қонақтың ұсынысын әулеттің үлкен-кішісі зор ризашылықпен қабылдайды. Сол Айгүл қарындасымыз талай жыл елшілік қызметте болған жұбайы Бақыт Арыстановпен қазір Астана қаласында тұрады. Балалы-шағалы қарындасымыз немерелерінің сүйікті әжесі де. Ініміз Еркінбек те – үйлі-баранды, Қызылорда қаласының байырғы тұрғыны. Біз ағам Қайырбек екеуміз Арал қаласында құрметті демалыстамыз. Бүгінгі күні ауыл ақсақалына айналдық.
Ағам Қайырбек Тәкейұлы марқұм анамыз Құралай Кәрібайқызының қазақ әйеліне тән биязы, мейірімді адам болғанын сағынышпен еске алады: «Әкемнің ол кездері Арал аупарткомының бірінші хатшылығына тағайындалғанына жыл өткен. 1966 жылғы қыс айының бірінде әкем, анам, мен және қарындасым Айгүл бәріміз сол кездегі астанамыз Алматы қаласына бардық. Бұл – әкемнің Қазақстан Компартиясының кезекті съезіне барған сапары болатын. Бізді Д.Қонаевтың көмекшісі Дүйсетай Бекежанов күтіп алды. Сол сапарда Димаш Ахметұлының отбасында қонақта болдық». Анамыз қайтыс болғаннан кейін 1969 жылы Сыр бойына жасаған ресми сапарында Д.Қонаев Аралға арнайы атбасын бұрып, отбасына көңіл қосын білдірген болатын.
Қайырбек ағам әңгіме арасында анамыз туралы тағы бір жайттарды еске түсіріп: «Аралдағы №13 мектепте әуелі есепші болған анамыз Н.Гоголь атындағы пединституттың түлегі еді. Әкеміз бірер жыл обкомда қызмет атқарғанда анам Қызылорда қаласындағы Ғ.Мұратбаев атындағы мектепте шәкірттерге тарих пәнінен дәріс берген. Анам ауырып жатқанда Д.Қонаевтың жұбайы Зуһра Шәріпқызы Алматыдағы ауруханаға көңілін сұрай келгені әлі күнге көз алдымда», – дейді.
Анамыздың руы Жиенейдің Қабаны. Ауылының аты бұрын Жанкент, одан №6 ауыл, қазір Өркендеу. Нағашы әжеміз Күміс – Төртқараның Матайы. Аштықты да, жоқшылықты да көп көрген кісілер. Әжеміз өзінен үш, бәйбішелерден сегіз баланы өзі бағып-қағып жеткізіпті. Өткен жылдары Қайырбек ағам екеуміз жиендеріміз бен бала-шағамызды ертіп, әжеміздің басына барып, зиярат етіп қайттық. Анамыздың апасы Маржан 1971 жылы Қызылорда қаласындағы Шара деген қызының қолында қайтыс болды.
Ғасырдан астам уақыт бұрын ақ қағазға түскен ұлы жазушы Мұхтар Әуезовтің «Адамдық негізі – әйел» деген асыл сөзі осындайда ойға оралады. Өйткені әйел – тіршілік көзі, жер бетіндегі шапағат, рахым, адалдық нұрының бастауы да. Көзі тірісінде жүрегіне имандылық ұя салған абзал анамыз Құралай Кәрібайқызы отбасы, ошақ қасындағы емес, жан-жақты адам болатын. Бірін-бірі танып, тауып қосылған екі жақсының шарапаты балаларына да, басқаларға да жұғысты болса керек.
Анамыз жасында ерке, ат жалында ойнаған шабандоз, бірбеткей болып өсіпті. Марқұм ағам Жүсіпбекті Есеттің, екінші ағам Қайырбекті ата-анамыздың баласы деп есептейтін. Мені жас кезімде, нағашы әжем Күмістің қолында өскендіктін, солардың баласы дейтін. Еркінбекті өз әжеміздің баласы, Айгүлді бәріне ортақ деп атайтынбыз. Бұл күндері біздің мәңгілік сағынышымызға айналған абзал анамыз мейлінше сабырлы, байсалды адам болатын.
Аяулы анамыз 1968 жылы қараша айында 43 жасында мәңгілік мекеніне оралды. Мен екі ананы тел емген бақытты жанмын. Өткен жылы сүйікті анамыздың туғанына 100 жыл болған еді…
Әділбек ЕСЕТОВ
