Қамыстыбас ауылы жаңа серпінге ие болып, ел көлеміндегі маңызды реформалардың тәжірибелік алаңына айналды. Бұл ауылда іске қосылған SDG Hub – Қазақстандағы орнықты даму мақсаттарын ауыл деңгейінде жүзеге асырудың нақты әрі тиімді үлгісі. Бастама – тек жоба емес, басқару философиясының жаңаруы, халық пен билік арасындағы сенімнің нығаюы, ауылдан басталған ірі өзгерістердің айқын көрінісі.
Аталған жоба «GLOCAL – Қазақстанда ОДМ жергіліктендіруді алға тарту бойынша жаһандық әрекет» аясында жүзеге асырылып отыр. Оның басты мақсаты – халықаралық деңгейде қабылданған стратегиялық бастамаларды жергілікті халықтың нақты қажеттіліктерімен үйлестіру. Яғни, жалпыұлттық және жаһандық жоспарларды қарапайым ауыл өмірімен байланыстыру, тұрғындардың өз болашағын өздері айқындауына мүмкіндік жасау.
Жобаның жалпы бюджеті 428 мың еуроны құрайды, оның ішінде Еуропалық Одақтың үлесі 400 мың еуро болды. Бұл қаражат негізінен адам капиталына, яғни тұрғындардың білімін, біліктілігін және белсенділігін арттыруға бағытталды. Өйткені тұрақты дамудың басты тірегі – халықтың өзі.
Еуропалық Одақтың Қазақстандағы өкілдігінің ынтымақтастық жөніндегі басшысы Йоханнес Баур бұл бастаманың мәнін кеңінен түсіндіріп, ауылдық деңгейдегі реформалардың маңызын ерекше атап өтті.
‒ Біздің мақсатымыз тек ірі қалалармен жұмыс істеу емес, біз ауылдық өңірлерге ерекше көңіл бөлеміз. Өйткені нақты өзгерістер дәл осы жерден басталады, ‒ дейді Й.Баур. ‒ Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту бағытында маңызды өзгерістер жүріп жатыр. Жаңа сайланған әкімдер, мәслихаттардың күшеюі, осының бәрі халықтың шешім қабылдау процесіне қатысуын арттырады. Біз бұл үдерісті толық қолдаймыз.
Йоханнес Баур Еуропа елдерінің тәжірибесін мысалға келтіре отырып, жергілікті басқарудың рөліне ерекше мән берді. Оның айтуынша, Польша шамамен 30 жыл бұрын Қазақстанмен бір деңгейде болды. Алайда олар жергілікті өзін-өзі басқаруды күшейтіп, өңірлерге нақты өкілеттіктер мен бюджет бөлді. Соның нәтижесінде бүгінгі күні экономикалық тұрғыдан дамыған мемлекеттердің қатарына қосылды.
Қамыстыбас ауылында жүзеге асқан SDG Hub дәл осы тәсілдің нақты көрінісі болады. Мұнда алғаш рет ауыл тұрғындары өздерінің даму жоспарын әзірлеуге тікелей қатысып, басым бағыттарды өздері анықтады. Нәтижесінде алты негізгі бағыт белгіленді: сапалы білім, гендерлік теңдік, таза су және санитария, тұрақты елді мекендер, жауапты тұтыну және теңіз экожүйелерін сақтау. Баур мырза ауыл тұрғындарының белсенділігіне ерекше тоқталды.
‒ Біз Қамыстыбаста өте белсенді адамдарды көрдік. Олар өз ауылын дамытуға шынайы ниетпен кірісіп отыр. Экономикалық жағдайды жақсартуға ұмтылады, мұндай бастамаларды қолдау тұрақты дамудың ең тиімді жолы, ‒ деп бөлісті ол.
Бұл процесте TALD – аумақтық дамуға жергілікті тәсіл әдіснамасы қолданылды. Бұл тәсіл жоспарлау, іске асыру және мониторинг кезеңдерінің барлығына халықтың қатысуын қамтамасыз етеді. Соның арқасында ауыл тұрғындары тек тыңдаушы емес, нақты шешім қабылдаушыға айналды. Жоба аясында 76 адам арнайы оқытудан өтіп, олардың басқару, құқықтық, талдау және цифрлық дағдылары айтарлықтай артты. Оның ішінде 24 тұрғын үш жұмыс тобына бірігіп, ауылды дамыту бағдарламасын әзірлеуге және іске асыруға тікелей қатысты. Осының өзі халықтың өз тағдырына бейжай қарамай, белсенді ұстаным танытқанын көрсетеді.
Сонымен қатар жоба шеңберінде жергілікті бастамаларды қолдау механизмі енгізілді. Нәтижесінде үш жоба қаржыландырылып, олардың жалпы құны 18 млн теңгеден асты. Олар әлеуметтік қызметтерді дамытуға, экологиялық мәселелерді шешуге және ауыл инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған. Й.Баур осы тұста тұрғындар бастамаларының нақты жүзеге асуының маңызын ерекше атап өтті.
‒ Ең маңыздысы адамдар өз идеяларының жүзеге асқанын көруі, егер тұрғындар өз ұсыныстарының нақты жоспарға еніп, іске асырылып жатқанын байқаса олардың белсенділігі артады. Бұл тұрақты дамудың негізгі қағидасы, – дейді маман. ‒ Жоба аясында көпдеңгейлі серіктестік жүйесі де қалыптасты. Мемлекеттік органдар, азаматтық қоғам және жергілікті тұрғындар арасында тиімді байланыс орнады. Өз кезегінде басқару сапасын арттырып, қабылданатын шешімдердің нәтижелілігін күшейтті. ‒ Бүгінгі таңда Еуропалық Одақ Орталық Азияға ірі көлемде инвестиция бағыттап отыр – мысалы энергетика саласына шамамен 4,8 млрд еуро бөлінді – бұл қаражат жаңартылатын энергия көздерін дамытуға – энергия тиімділігін арттыруға бағытталған. Қызылорда жерінің ең ірі потенциалы күннен энергия алу болып табылады. Бұл жобалар ауқымды түрде талқыланып, іске асатынына сенімдімін. Су ресурстары – Орталық Азия үшін ең үлкен сын-қатердің бірі. Болашақта бұл негізгі мәселеге айналуы мүмкін, сондықтан біз су мен энергетика саласында заманауи технологияларды енгізіп, мемлекетаралық ынтымақтастықты күшейтуіміз қажет.
Баур мырза көлік және логистика саласына қатысты да қандай жұмыс жүріп жатқанына тоқтала кетті. Оның айтуынша, Орталық Азиядағы көлік инфрақұрылымын дамытуға шамамен 10 млрд еуро инвестиция қарастырылған. Бұл Еуропа мен Азияны байланыстыратын стратегиялық дәліздерді дамытуға бағытталған. Қызылорда облысы осы тұрғыдан маңызды логистикалық орталыққа айнала алады. Ол өңірдің географиялық артықшылықтарын да атап өтті. Аймақ Еуропа – Орталық Азия – Қытай бағыты бойынша маңызды транзиттік торапқа айналып келетінін баяндап, инфрақұрылымды дамыту бүкіл өңірдің экономикалық өсіміне ықпал ететінін айтты.
Сонымен қатар Global Gateway бағдарламасы аясында инфрақұрылым, энергетика, цифрландыру және экология салаларында ірі жобалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл ұзақ мерзімді серіктестіктің берік негізі ретінде қарастырылады.
Білім беру саласы да назардан тыс қалған жоқ. Erasmus+ бағдарламасы арқылы студенттер мен оқытушыларға халықаралық тәжірибе алмасу мүмкіндігі ұсынылады. Бұл ауыл жастары үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.
Қамыстыбас ауылында тұрғындар пікірі ескеріліп, әр ұсыныс нәтижеге ұласып жатыр. Бұл – қоғамдағы сенімнің, бірліктің және жауапкершіліктің көрінісі.
Сондай-ақ Қамыстыбас – бүгін тек ауыл ғана емес, жаңа Қазақстанның үлгісі. Мұнда халық өз болашағын өзі қалыптастырып жатыр. Бұл жерде басталған өзгерістер ертең басқа өңірлерге таралып, тұтас елдің дамуына серпін беретіні сөзсіз.
Бағлан АМАНЖОЛ,
«Сыр бойы»
