Зейнетақы жинақтары – әр азаматтың болашағына жасалған ең маңызды қаржылық қор. Оның басты мақсаты – адам зейнетке шыққаннан кейін тұрақты табыспен қамтамасыз етілуі. Сондықтан мемлекет үшін негізгі міндеттердің бірі – қартайған шақта азаматтарға қаржылық тұрақтылық пен лайықты төлемдерге кепілдік беру.
Бұл мәселе әсіресе жас қазақстандықтар үшін өзекті. Себебі олардың болашақ зейнетақысы екі негізгі бөліктен құралады: мемлекеттік базалық зейнетақы және міндетті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасатын жинақтаушы жүйе, яғни, бүгінгі табыс пен аударымдар – ертеңгі әл-ауқаттың негізі.
Кейінгі жылдары зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мерзімінен бұрын пайдалану мүмкіндігі қоғамда үлкен қызығушылық тудырды. Қолданыстағы ең төменгі жеткіліктілік шегі осы бағытта маңызды рөл атқарады. Бұл шек – азаматтың болашақта ең төменгі зейнетақы деңгейін қамтамасыз ету үшін шотында қалуы тиіс ең аз сома. Ал одан асатын қаражатты белгілі бір мақсаттарға пайдалануға рұқсат етіледі.
Алайда бұл тәсілдің өз кемшіліктері де жоқ емес. Қазіргі есептеу әдістемесі азаматтың зейнет жасына дейін тұрақты жұмыс істеп, үздіксіз жарна аударып отыратынын негізге алады. Шын мәнінде, өмірде бәрі бірдей жоспар бойынша бола бермейді: жұмыссыздық, табыстың төмендеуі немесе денсаулық жағдайы секілді факторлар кез келген адамның қаржылық мүмкіндігіне әсер етуі мүмкін.
Осыған байланысты ең төменгі жеткіліктілік шегін есептеу әдістемесін қайта қарау туралы шешім қабылданды. Жаңа тәсілдің басты мақсаты – азаматтар бүгін жинақтарының бір бөлігін пайдаланған жағдайда да, болашақта лайықты зейнетақы алуына жеткілікті қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету.
Мәселен, 46 жастағы салымшының жинағы 11 млн теңге делік. Қолданыстағы шек 7,8 млн теңге болса, ол 3,2 млн теңгені қазір пайдалана алады. Бірақ мұндай шешім оның болашақ зейнетақы төлеміне тікелей әсер етеді – нәтижесінде ай сайынғы төлем шамамен 42 мың теңгені ғана құрауы мүмкін. Ал егер бұл қаражатты қозғамай сақтаса, болашақтағы зейнетақысы бірнеше есе жоғары болады.
Сарапшылардың айтуынша, соңғы үш жылда ең төменгі жеткіліктілік шегінің қайта қаралмауы да жаңа өзгерістердің енгізілуіне себеп болды. Экономикалық жағдай, инфляция, өмір сүру ұзақтығы – мұның бәрі есептеулерге тікелей әсер ететін факторлар.
Жаңа әдістеме актуарлық тәсілге негізделеді. Яғни, онда күтілетін өмір сүру ұзақтығы, инвестициялық табыстылық және болашақ зейнетақы төлемдерінің мақсатты деңгейі ескеріледі. Бұл – есептің неғұрлым нақты әрі экономикалық тұрғыдан негізделген болуына мүмкіндік береді.
Ең бастысы, зейнетақы жинақтарын қарапайым депозит ретінде қарастыруға болмайды. Бұл – ұзақ мерзімді қаржылық қауіпсіздіктің кепілі. Мемлекет азаматтардың болашақтағы мүдделерін қорғауды басты назарда ұстап отыр. Сондықтан қабылданып жатқан өзгерістердің түпкі мәні – әр адамның зейнет жасында өзін сенімді әрі қамтамасыз етілген сезінуіне жағдай жасау.
Қорыта айтқанда, бүгінгі қаржылық шешімдер ертеңгі өмір сапасына тікелей әсер етеді. Зейнетақы жинақтарын тиімді басқару – тек жеке жауапкершілік емес, сонымен қатар ұлттық деңгейдегі маңызды мәселе.
Бекболат ШӘРІПБЕКОВ
Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау
комитеті облыс бойынша департаментінің басшысы
