Ұялы телефон безек қағып қоя берді.
– Алло!
– Амансыз ба, мен марқұм Лескен досыңның қосағы Өміркүлмін ғой. Жан-жарымнан айырылғалы 20 жыл өте шығыпты. Әттең, бар-жоғы 57 жасында бұл өмірден мезгілсіз кетті ғой. Атам қазақ: «Тау алыстаған сайын биіктей түседі» деп бекер айтпаған екен. Арамыздан кетсе де көңілдегі сағыныш басылмайды. Оның рухын қайта тірілтіп, еске алу рәсімін өткізіп, Құран бағыштамақпыз. Айтпағым, Лескен туралы жақсы білесіз ғой, көңілге түйгендеріңізді еске алып, оқырмандарға олжа етсеңіз…
Өміркүлдің осы бір сағынышты өтініші сонау бір жылдарды көз алдыма көлбеңдей ала келді. Бұл өмірдегі шым-шытырық тірліктің сан тарау сүрлеулерінде алас-күлес атқа мініп, ағындап жүргенде талай жандармен жолың түйіседі. Осы аралықта айналаңдағыларды талғам таразысына салып, арқасы қорған ағаларды ардақтап, ізеті бөлек інілердің ілтипатына бөленесің. Иә, төрге шықса төбедей, төбеге шықса төредей, сан алуан басшылықта болса да мадақ пен мансап қумай, елінің жігері, қоғамның тірегі болған ардақты азаматтың бірі де бірегейі Бекетов Лескен еді.
Мен онымен сонау тоқсаныншы жылдары танысып, араласып, бұл өмірден мезгілсіз өткенше сыйлас та сырлас болғанмын. Ой, заман-ай, оның қашанда қарапайым қалпынан айнымайтын адами қасиетін, бойындағы кісілік пен кішілік болмысын көргенде марқайып жүретінбіз. Содан да сабырлық пен сыпайылықты серік етіп, өмірден өтсе де артында өшпестей із қалдырған ардақты азаматпен дос болғанымды мақтаныш етемін.
«Жақсы адам – елдің ырысы, жақсы жер – жанның тынысы» деген Лескен шынында да жақсы адам еді.
Ол жастайынан жақсыдан үйренді, жаманнан жиренді. «Көре-көре көсем боларсың, сөйлей-сөйлей шешен боларсың» дегендей, парасат пайымы биік азамат болып қалыптасты.
Лескен Бекетов 1949 жылдың маусым айында Қазалы ауданында өмірге келген. Туып-өскен жерінде орта мектепті ойдағыдай бітіріп, Тараз қаласындағы жеңіл тамақ өнеркәсібі технологиялық институтынан дәріс алып, еңбек жолын 1973 жылы Қызылорда қаласындағы астық өнімдері комбинатында бастайды. Осында жүріп өзін жақсы қырынан көрсетіп элеватор бастығы, комбинаттың бас инженері қызметтеріне жоғарылайды. Кезінде бұл өндіріс орнын «күріш зауыты» атайтын.
Лескен қызмет еткен жылдары комбинат даңқы республика көлемінде дүрілдеп тұрған шақ еді. 700-ден астам адам еңбек ететін. Әрқайсысы кішігірім зауытқа татитын бірнеше цехтар мен қосалқы шаруашылықтар жауапкершілігі бас инженердің мойнына жүктелетін. Элеватор – астық өнімдері комбинатының жүрегі, тыныс-тіршіліктің өзегі болатын. Вагон-вагон күріш салысы комбинатқа ағылып жататын. Осы істің басы-қасында күн күлкіні, түн ұйқыны қойып Лескен жүретін. Жаңашылдыққа жаны құмар бас инженер әлеуметтік-тұрмыстық саланы жаңа деңгейге көтерді.
Қай қызметте болмасын өзінің іскерлігімен, талапшыл да талғампаздығымен көзге түскен ол 1990 жылы кезінде «мен мұндалап» тұрған Арал аудандық астық өнімдерін тарату базасының директоры қызметіне тағайындалады. Оның осында жүргенде ұйымдастырушылық қабілеті мен іскерлік таланты ерекше байқалды. Шынында да, Лескен осы қызметке кіріскен аз уақыттан кейін-ақ бұған дейін басшылары жиі ауысып, жолы болмай тоқырап келген өндіріс орнының жаны кіріп жүре берді. База жұмысшылары мен қызметкерлері бірнеше ауысымда жұмыс істеп, еңбек көрігін қыздыра түсті. Аудан халқының арзан ұн мен мал жеміне қарық болғанына мен куәмін. Өндіріс технологиясын толық меңгерген білікті басшы өнім өндіру мәселесін бас жоспарға қоя отырып, еңбеккерлердің тұрмыс-тіршіліктері мен демалыстарын да ұтымды ұйымдастыра білді. Мекеме ауласы қоқыстан тазартылып, үгіт-насихатқа арналған көрнекіліктер түгелдей дерлік жаңартылды. Жұмысшылар үшін демалыс бөлмесі мен дүкен ашылды. Осындай жетістіктерімен комбинат облыс, республика бойынша тағам өнімдері көрмесінде бас бәйгені еншілеп жүрді.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін басқару жүйесінде қайта құрылым басталды. Өндіріс орындары мен шаруашылықтарды «пысықайлар» жекешелендіріп ала бастады. Сонда Арал аудандық астық өнімдерін тарату базасын жекешелендіріп алудан Лескеннің: «ел-халықтың несібесін қара басымның құлқынына алуға азаматтық арым жібермейді» деп бас тартқаны бар. Қаншама жыл басшылық қызметте жүрсе де дүние-мүлік жинағаннан гөрі дастарқан жайғанды жақсы көруші еді. Ол да бір Құдайдың берген мінезі шығар, үйінен қонақтар арылмайтын Лескеннің сол ақ дастарқанын Өміркүлі әлі күнге жаюмен отыр.
Жоғарыдағылардың назарына іліккен азамат Арал ауданы әкімінің орынбасары қызметіне тағайындалды. Шыны керек, ол бұл қызметті аса қалаған жоқ, содан болар өз еркімен бас тартқан еді.
– Ереке, әкімшіліктің ісі менің қолым емес екен, қойғым бар. Өйткені, мен саясаткер емеспін, күнде жиналыс, кабинеттен де шықпайсың, ал мен болсам өндіріске кеткім бар, – деген еді бір кездескенде.
Аудан әкімдігінде бар-жоғы үш-төрт айдан кейін «Аралтұз» комбинатының директоры қызметіне барды. Бұл 1999 жыл еді. Осылайша оның басшылық еткен жылдары нарық иықтан басып, таршылық пен тапшылық етектен тартып, ел еңсесін көтеруге мүмкіндік таппай тұрған қиын да күрделі кезеңмен тұспа-тұс келді. «Аралтұз» комбинатында вице-президент қызметінде жүріп, тұз байыту фабрикасының шаңырағын көтерді. Комбинат өнімдері жарнамаланып, Ресей, Украина, Белоруссия, Өзбекстан мен Қырғызстан қалаларында болып, йодталған сапалы тұздың таралу ауқымын кеңейтуге өзіндік үлес қосты. Ол аудан басшыларымен бірге жұмыссыздық салдарынан шырқау шегіне жетіп тұрған әлеуметтік шиеленісті бейбіт жолмен шешуге бір кісідей атсалысты.
Ол бірде көлік апатына ұшырады, өмір мен өлім арпалысына түсті. Бірақ мойыған жоқ, қызметінен кеткен жоқ. Өкінішке орай, асқынған ауру алмай қоймады.
Лескен қысқа ғұмырында үлкен іс тындырды. Өзі қызмет істеген мекемелерде ісі мен өшпестей ізі қалды. «Бақыт қонса, басшы болу оңай, ал азамат болу қиын» деген қағида бар. Айтса айтқандай, қандай да бір басшылықта болмасын дандайсуды, «мен-мен» деп кеуде соғып, көкірегін керуді білген емес. Арғымаққа міндім деп жасампаз жолдан қия басқан жоқ.
Бір құптарлығы, ол марапат пен мансапты ұната қоймайтын. «Басты марапатым – халық алғысы» деуші еді. Мемлекеттік мерекелік медальдар мен республикалық, облыстық басқару органдарының «Құрмет грамоталары», «Алғыс хаттарымен» марапатталды.
Жақсы адамның атын шығаратын оның дара тұлғалық бітім-болмысы ғана емес, оның бабын келтіретін, асыл қасиеттерін ардақтай білетін қосағы емес пе?! Лескенмен жарасып, шаңырақ көтерген Өміркүл онымен бірге ауырғанын көзіміз көрді. Жан-жарының жол апатынан алған жарасы Өміркүлдің де жүрегіне жара салған. Бірақ мойыған жоқ, көп әйелдердің қолынан келмейтін іс атқара білді. Шаңырақтарын шайқалтпай өмірге бес қыз, бір ұл әкелді. Қыздарын қияға, ұлын ұяға қондырып, немерелер қызығына кенелген жағдайы бар.
Өнегелі отбасының үлкені Жанар Астанада қаржыгер қызметінде болса, Айгүл ҚР Президенті телерадиокешенінде жауапты қызмет атқарады. Ал Бибінұр заңгер. Әйгерім – Ұлттық банкте бас маман. Салтанат өз кәсібін нәсіп етсе, шаңырақтың кенжесі Санжар Қызылордадағы «Фридом қаржы брокер» мекемесінің басшысы.
Әңгіме үстінде Өміркүл жеңгеміз:
– Көзі тірісінде Лескенге бір құрдасы: «Сен талай қызметте жүрдің, бірақ дүние-мүлік жинамаған екенсің» дегенде, ол: «Мен дүние-мүлік емес, ел-халық алғысын алып жүрмін» дегені әлі есімде. Әкелері айтқандай, менің ұл-қыздарым да дүние-мүлікке қызығар жандар емес. «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген сол шығар. Осыған шүкіршілік жасаймын, – дегені бар.
Лескен бізден алыстаса да аласармайды, қайта ұрпақтар сабақтастығымен биіктей бермек.
Еркін ӘБІЛ,
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі,
Арал ауданының құрметті азаматы
