Қарымды қаржыгер, мемлекет және қоғам қайраткері Құттықожа Ыдырысұлы әріптесім әрі інімнің тірі болғанда биыл 75 жылдығын тойлар едік. Оның о дүниелік болғанына да 8 жыл толыпты. 67 жыл өмірінде Құттықожаның кейінгілер айта жүретін айшықты ізі қалды, кіршіксіз таза жолы қалды.
Біз Құттықожа екеуміз Жаңақорған ауданында көршілес Қыраш және Манап ауылдарында қарапайым колхозшылардың отбасында дүниеге келіп, ата-анамыздың үмітін ақтап, жоғары экономикалық білім алып, туған өңірімізге келіп қызмет атқардық. Менің Құттықожадан 3 жас үлкендігім бар, сондықтан да мені «аға» деуші еді, ал өз кезегінде менде оның атын атамай «Қожеке» деп кеттім.
Қожекең 1974 жылы Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген соң «Түгіскен» совхозында есеп қызметкері, кейін шаруашылықтың бас экономисі болып жемісті еңбек етті. Өткен ғасырдың 80-жылдары елімізде мемлекеттік агроөнеркәсіп жүйесі орталықтандырылып, бұрыңғы одақтағы 6 министрліктің орнында бүкіл ауыл шаруашылығын біріктіретін өте алып құрылым (Госагропром) құрылды. Алпысыншы жылдардың екінші жартысынан бастап күріш шаруашылықтарындағы жер тегістеу, шаруашылық орталықтарын салу және оның инфоқұрылымын дамытумен одақтық Су шаруашылығы министрлігіне бағынатын «Главриссовхозстрой» бас басқармасы айналысты. Жаңақорған ауданында осы құрылымдар жүйесі бойынша Түгіскен магистральді каналы салынып, 1967 жылы күріш егуге мамандандырылған «Түгіскен» совхозы құрылды. Осы шаруашылықта механизатор болып қызмет бастаған Қожекең кейін ұйымның бас маманы болып, оның экономикасының дамуына зор үлес қосты.
Атап айтсақ, сол кезде республикада ауыл шаруашылығындағы колхоздар мен совхоздарда шаруашылық есеп енгізіліп, шығындарды лимиттеу мақсатында шаруалар барлық шығындары үшін қызмет көрсетушілерге чек кітапшасы арқылы есептесу жүргізілді. Егер технологиялық картадағы шығындар үнемделсе, жыл аяғында сол қаржы шаруаларға беріліп, шын мәнінде «үнем» жасауға ықпал етті. Дәл осы процесті өз совхозында батыл және жоғары дәрежесінде алғашқылардың бірі болып жүргізіп, жұмысшылардың отбасылық бюджетіне қосымша қаржы түсіруді түсіндіріп, шын мәнісінде оны іске асырудың басында Құттықожа Ыдырысовтың тұрғанын бүгін еш бүкпесіз айтуымыз керек. Құттықожадай өз ісінің нағыз маманы бір шаруашылықтың масштабында қалып қоюы шындығында дұрыс болмас еді.
Іскер жасты облыстық ауылшаруашылық басқармасы уақытында байқап, облыстық аппаратқа шақырып, ол экономикалық блокта қызмет етті. Кейін колхоздар кеңесін байыпты, салмақты, өте сауатты басқарды. 80-жылдардың ортасында облыстың беделді қаржыгері, қаржы басқармасының жетекшісі Камал Шөкенов Құттықожаны қызметке шақырып, бөлім басшысы, басқарма меңгерушісінің орынбасары лауазымдарына тағайындап, оның кейінгі қаржы саласына өсуіне даңғыл жол салып беріп еді. Қожекең де қаржы саласына сәл кештеу келгенімен, өзінің табиғат берген еңбекқорлығы, қаржы заңдылықтарын тиянақты және үнемі оқып, үйреніп, күнделікті жұмыста пайдалана білуінің арқасында өңірдегі, еліміздегі белгілі қаржыгерлердің біріне айналды.
Тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде Қызылорда қаласында арнайы экономикалық аймақ құру ісіне атсалысты. «Инвестиция-Газ» заемын, айлық жалақының бір бөлігін төлеу үшін вексельдер, есептесу міндеттемелерін шығарып, айналымға кіргізіп, сол кездегі экономикадағы қиындықтарды біршама жеңілдету мақсатында аянбай еңбек еткендердің бірі осы досымыз, әріптесіміз еді.
Осындай қаржының қазанында қайнап-піскен Құттықожаны қандай салаға жіберсе де дайын еді, оның да оңтайы келіп, 1994 жылдан бастап жаңадан Қаржы министрлігі құрамында бөлек отау тіккен Қазынашылық комитетінің облыстағы басқармасына алғашқы жетекшісі болу міндеті жүктелді. Осы құрылымды 7 штаттық бірліктен бастап, он жылда іргелі 170 қызметкері бар ірі мекемеге айналдырып, бюджеттің барлық түсімдері мен шығыстарының орталықтандырылған бір жерден кірістелуі мен жаратылуы қамтамасыз етілді. Саладағы ерен еңбегі лайықты бағаланып, «Қазақстан қаржы саласының үздігі» атағын алды, облыс әкімінің экономикадағы жауапты орынбасары лауазымында 5 жылдай қызмет атқарып, өңір экономикасының өсуіне қол жеткізгенінің куәсі болдық. Құттықожа облыстың 3 әкімінің тұсында қызмет атқарғанда бюджеттің кірістері үнемі артығымен орындалып, көптеген құрылыс объектілері салынды, банктердің экономикаға беретін несиелері көбейіп, кәсіпкерліктің дамуы артты, зейнетақы, жалақы, жәрдемақылар өсіп, уақытылы, дер кезінде берілуі қамтамасыз етілді.
Құттықожа Ыдырысұлының мемлекет және қоғам қайраткерлігін Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің ІV және V шақырылымдарында депутат болған кезінде нақты көрдік. Сол жылдары тәуелсіз Отанымыздың көптеген заңдары қабылдауына, өзгеріс енгізілуіне тәжірибелі қаржыгер есебінде зор үлес қосты, депутаттардың сайлаушылармен кездесуінде Парламенттің заң шығарушылық жұмыстарын таныстырумен қатар, елдің жағдайымен жан-жақты танысып өзекті мәселелер бойынша жоғарғы органдар алдына тұрақты түрде мәселе қойып, оның шешілуін үнемі бақылап отыратын еді. Соның айқын айғағы Жаңақорған ауданындағы 28 елді мекенді таза жерасты ауызсумен қамтамасыз етуге арналған «Талап-Сырдария» топтық су құбырының жоба-сметалық құжаттамасын дайындау мен құрылыс жұмыстарына республикалық бюджеттен тиісті қаржы бөлінуі үшін экономика, ауыл шаруашылығы министрліктері, Су шаруашылығы комитеттерімен қойын-қолтық нақтылай жұмыс атқарды, соның нәтижесін қазір аудан халқының барлығы көріп отыр.
Құттықожа қаржы органдарындағы ұзақ жылдар қызметте болған кезінде көптеген шәкірт тәрбиеледі және олар еліміздің бірқатар өңірлерінде жауапты қызметтер атқаруда. Оның ішінде Рахымжан Нұрсейітов Алматы облыстық Қазынашылық департаментін басқарып, қазір республика Парламентінде жауапты қызмет атқарса, тағы бір шәкірті Гаухар Арынова Оңтүстік Қазақстан облыстық Қазынашылық департаментінде қызмет істеді, сонымен қатар көптеген ізбасарлары басқа өңірлерде, облыс аудандарында жемісті еңбек етуде. Құттықожаның елге сіңірген еңбегі де кезінде еленді, «Құрмет» орденімен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Жаңақорған ауданының құрметті азаматы.
Қожекең өмір бойы оқыс, келеңсіз қылықтарға бармаған, жаны да, тәні де таза азамат еді, ішімдік ішу, темекі шегуге еш уақытта әдеттенбеген, бірақ отырыстарда, той-жиындарда өте көңілді, жора-жолдастарымен әзілдесіп, жарқырап отыратын еді.
Ол үлгілі отбасын құра білді, балалары тәрбиелі болып өсіп, бәрі де жоғары білім алды. Жұбайы Рабат екеуі енді солардың қызығын көруді армандап жүр еді, бірақ ауыр науқас дегеніне жеткізбеді. 2018 жылдың 31 тамызында бақилық сапарға аттанды. Осылайша асыл әке, қимас жолдас, үлкен жүректі іні, білгір қаржыгер 80 жастан асып қайтыс болған шешесі мен 100 жасаған әкесінің қасынан мәңгілік тыныш тапты. Қожекеңнің қайтыс болуы, сүйікті қызы Динараға өте қатты әсер етіп, бір жылға толмай ол да әкесінің артынан кете барды. Жақсы адамдарды халқы да, елі де өлімге қимайтыны бәрімізге белгілі болса, тылсым табиғатта Қожекеңмен қимай қоштасқандай болып еді, яғни Құттықожаны жер қойнына беретін сәтте күннің өте ыстықтығына қарамастан аспанды бұлт торлап, жауын жауғандығының да куәсі болып едік.
Біздер Құттықожаның жақсы қасиеттерін үнемі еске түсіріп, айтып жүреміз. Оны білетіндердің тек жақсы қасиеттерімен ғана еске алатынына күмәніміз жоқ.
Қамбар ӘЖІБЕКОВ,
қаржы саласының ардагері,
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері
