ФРИЛАНСЕР немесе «Еркін құстың» еңбегі қандай?

295

0

https://syrboyi.kz. Қоғамда «фрилансер» ұғы­мы пайда болды. Ағыл­шын тілінен аударғанда ол «ер­кін құс» деген мағынаны білдіреді, яғни бірде-бір ком­па­нияның құрамында жоқ, тапсырыс берушіні өз еркімен таңдайтын, жұмыс уақытын өзі реттейтін кәсіп иесі. Қазір елде жарияланған төтенше жағдайға байланысты көпшілік үйден шықпай-ақ, табыс табудың осы түріне көшуді жөн тауыпты. Ендеше, фрилансер болудың артықшылығы мен қиыншылығы неде? Оның құқығы қорғала ма? Тарқатып көрелік.

Түрлі зерттеулерді па­рақ­тай келе, бұл терминнің мағынасына қатысты көптеген дерек барын білдік. Мәселен, «фрилансер» термині әлемге әйгілі жазушы Вальтер Скот­тың «Айвенго» романында бірінші рет қолданылған екен. Жазушы романда орта ғасырдағы жалдамалы жауын­герлерді осылай атаған. Бұдан бөлек, фриланс-қызмет көрсету нарығы Батыс Еуропа мен АҚШ-та дамығанын айту керек. Кезінде дизайнер, фотограф Уолт Дисней фриланс қызмет көрсету арқылы өз қолымен салған суреттерін, карикатуралық портреттерді сатумен айналысқан, осылайша  өзінің жаңа анимациялық туындысына қол жеткізген көрінеді. Әлем әдебиетінің классик жазушысы Эрнест Хемингуэй де шығармашылығын Американың «Торонто Стар» газетінде штаттан тыс қызметкер ретінде бастап, тек жазған материалдарының қала­мақысын алып отырған. Ол фрилансер есебінде жұмыс істей жүріп, алғашқы романын жазуға кіріскен. Осы алғашқы туындысы оның болашақ шығармашылығының іргетасын қалаған екен.

Бүгінде еліміздегі еңбек нарығында да фрилансерлерге сұраныс айтарлықтай. Тіпті ғаламтордағы арнайы сайт 7 мыңнан аса мамандық бойынша қызмет түрін ұсы­нады. Олардың арасында бағ­дарламашы, фотограф, дизайнер, журналист және такси секілді әртүрлі қызмет көрсету салалары бар. Фрилансқа бір­жола көшкен мамандардың пікіріне сүйенсек, атқарған ісіңе сай төленетін еңбекақы жалқаулықты ұмыттырып, қатаң жұмыс тәртібін сақтауға мәжбүрлейді. Сонымен қатар бұл салада қызмет ететіндер тапсырысты өз қаласынан ғана емес, республикадан, тіпті алыс-жақын шетелден де қабылдауына мүмкіндігі бар. Бірқатарымен әлеуметтік желіде тілдескен болатынбыз.

– Күнделікті костюм-шал­бар киіп, галстук тағып, таңмен таласып жұмысқа келу, сосын кешке дейін отыру көпшілік үшін қалыпты жағдай. Бірақ, біз үшін емес. Фрилансер – еркін адам, еркін қызметкер. Еркін жұмыс кес­тесімен  жүресің. Тапсырыс беру­шімен тікелей жұмыс істейсің, оның талғамынан шығу бірінші орында. Өзім Алматы қаласында, дизайнер-интерьер саласында қызмет етемін, зәулім ғимараттар мен жеке үйлердің іші-сыртын көркемдеу үшін түрлі жобаларды дайындап, жіберіп отырамын. Бұл ретте осы қызмет түрінің ерік-жігер мен шыдамдылықты ерекше қажет ететінін айтпай кетуге болмас. Фриланста жауапкершілік жоғары, абыройыңды түсіріп алмау үшін жанталасасың, ал кеңселік жұмыста жауап­кер­шілікті ұжым бөліседі, басшың мойнына алады. Өз басым фрилансер болып өмір сүруге болады деп санаймын. Ол үшін жеке брендке баса мән беру керек, – дейді Дәулет Тұрғанбек.

Еркін жұмыс істеуге бейім мамандар үшін бұл қызметтің артықшылықтарымен қатар кемшін тұсы да бар. Өйткені, фрилансерлер еңбек демалысын немесе демалыс және мерекелік күндерді сезінбейді екен. Қол жеткізген көрсеткіші үшін қандай да болмасын сыйақымен марапатталмайтыны тағы бар. Бұл орайда АҚШ-та арнайы фрилансерлер одағы құрылған. Олар келеңсіз жағдайға жол бермес үшін және фрилансерлердің құқығы тапталмас үшін арнайы жоба әзірлеп, есесі кеткен фрилансерлердің табысын кері қайтару мәселесін бір жолға қойған. Бізде де қазір бұрынғыға қарағанда фрилансерлердің жұмысы ашық. Өткен жылдан бас­тап Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынған заңнамалық түзету фрилансерлердің міндетті зей­нетақы жарналарын төлеу рә­сімдерін жеңілдетті.

 Иә, қарап отырсаңыз, осыдан он жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда қазір фрилансерлер қатары көбейген. Оның саны алдағы уақытта да артатыны сөзсіз. Себебі, техникалық тұрғыдан мүмкіндік беретін салаларда фрилансерлердің кө­беюі заңдылық деп білеміз.

Мөлдір ҚАЛЫМБЕТ,

«Сыр бойы».

Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!

Пікір жазыңыз