(Әріптес туралы эссе)
Өткен шілде айының 11 жұлдызы болатын. Әдеттегідей әлемжеліні ақтарып отырғанмын. Бір тезде Facebook парақшасынан Қазалы аудандық әкімдігінің ардагер журналисі, ақын-жазушы, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері, Ақпарат саласының үздігі Жұмабек Табынбаевтың өмірден өткеніне байланысты көңіл айтқан суық хабарды оқығанда қалта телефонымды қыса ұстап, өн-бойымды тоқ ұрғандай отырып қалдым. Өкінбеске шарам жоқ, ол Қазалыдағы ізімді басып келе жатқан өміршең үзеңгілес інілерімнің бірі болатын.
Алла өзінің берген өлшеулі жасының шегіне жеткенде жолын қылыштай қиып түсті. Желден жүйрік журналистік тұлпарының жалын құшты. Қорамсақ толы қаламы қолынан сусып түсті. Қазалы аспанындағы ақпараттық әлемінен бір жұлдыз жарқ ете ағып, өшті. Бұрын Жұмабек бауырыма амандық, денсаулық тілесем, енді «Алла алдынан жарылқасын, жаның жәннатта болсын» деген азалы сөз аузыма орала берді…
Әлгінде айтқан «ізімді басып келе жатқан әріптес інім еді» деген сөзімнің де ізі бар еді. 2004 жылдың сәуір айының соңғы күндері. Менің «Сыр бойы» газетінде Арал, Қазалы аудандары бойынша меншікті тілші қызметін атқарып жүргеніме 4-5 жыл болып қалған. Облыстық газет болса да, баяғы кеңестік кезеңдегідей баспасөзге деген партиялық пәрмен жоқ, Шәкіраттай дәурен жоқ. Сондықтан екі ауданның шаруашылығын шарлау да жылдан-жылға оңайға түспей бара жатты. Әсіресе Аралға қарағанда Қазалыда науқан көп, бір барсаң бірнеше күн жүріп қайтасың. Мұның да өз қиындығы бар. Бір күні Аралдағы «Толқын» газетінің редакторы Жұматәлі Әбдіраман өзінің жақын уақытта облыстық телерадио компаниясына ауысатынын айтып, «Толқынға» келетін ойың болса, ертерек қамдан» деді. Бұл газет бұрын жауапты хатшы болып жұмыс істеп кеткен, өскен ортам. Енді өзімнің ыстық ұяма неге басшы болып бармасқа? Аудан әкімі Бақытжан Қодаманов болатын. Осының алдында оның көлемді мақаласын дайындап, «Сыр бойы» газетінде жариялағанмын. Содан бері екеуіміз жақсы қарым-қатынаста болдық. Әуелі Жұматәлі аудан әкіміне кіріп өзінің рұқсатын алды. Түстен кейін мен де барып ұсынысымды білдірдім. Әрі «Толқынның» бұрынғы қызметкерімін, әрі облыстық газеттен келіп тұрған соң ба, маған қарсылық білдірген жоқ, бірден келісімін берді. 4-5 жылдың арғы жағында зейнеткерліктің де төбесі көрініп тұрған маған бұдан әрі меншікті тілші болып екі ауданды аралап, ел шарлап жүргеннен гөрі жұмысқа ертелі-кеш өз босағаңнан аттап барып келгенге не жетсін. Сонымен «Сыр бойынан» рұқсатымды алуға редакторым Жақсылық Рахматуллаға жол тарттым. Келдім. Ойымды айттым. Келісті. «Жақсы болған екен» деп сәттілік тіледі. Сөйтті де:
– Саған енді бір тапсырма бар, бұған дейін меншікті тілші Шәкең де, сен де тек Аралдан болып келді. Енді сенің орныңа тілшілікке Қазалыдан болғаны дұрыс. Бізге тек қана мақала жазудан бөлек, газет таралымын ауданда көбейтуге, сондай-ақ редакцияға демеуші бола алатын іскер азаматтарды тарту қолынан келетін журналист керек. Сондай азаматты тап, – деді. Мен келістім. Ойымда екі адам бар. Бірі өзімнің шәкіртім деуге болады, Раушанбек Сейтенов, екіншісі жас жігіт Жұмабек Табынбаев. Алдымен Раушанбекке айтып едім, тілшілікті қолдағанымен, ұйымдастыру жағына келгенде «ол қиындау екен, қолымнан келе қоймас» деп бас тартты. Ал Жұмабек болса «істеп көрейік, бәріміз бір ауданның адамдарымыз ғой» деп жас тұлпардай тыпыршып тұрды. Сонымен Жақаңмен келісіп Жұмабек інім «Сыр бойы» газетінің Арал, Қазалы аудандарындағы меншікті тілшісі болып менің ізімді басты.
Облыстық газетке келіп журналистік алаңы кеңейген Жұмабек еншісі бөлінбеген егіз жандай екі ауданның тағдыры, әлеуметтік ахуалы, өңір өмірінің өзекті мәселелері жайлы төгілте жазды, толғана жазды, тәттілеп талғаммен де жазды. Жазғаны жазғандай жарыққа шығып, айтқаны ақиқат, ойы өзекті болып өз ортасында шабыттың шәрбетін ішіп, бәйге атындай бабына келіп, өзгеден оза шапты. Кең жазықта көсіле шапты. Әдепкіде «Қазыналы Қазалы», «Тұран Қазалы» сияқты аудандық алақандай газеттер адымына аздық етті ме, аймақтық басылымға келген соң арқалана, атойлата жазды, аңырата жазды. Меншікті тілшілікті еншілегеніне екі жыл өткенде-ақ екі ауданның «Жыл журналисі» аталымының үздігі атанды. Қос ауданның бүгіні мен болашағы әркез қанатты қаламының ұшында болды. Жылдан жылға ширығып, болаттай шыңдала түсті. Ертелі-кеш еткен еңбегі еленіп, бір марапаттан соң бір марапатты еншілеп, есімі ел аузында жүрді.
Соның бір айғағы – Жұмабек 2007 жылы Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері атанып, жасындай жарқырап шыға келді. Мұнан соң Қазақстан Республикасы Ақпарат саласының үздігі, Қазалы ауданының құрметті азаматы атанып, «Қазақстан Тәуелсіздігіне – 30 жыл» мерекелік медалімен марапатталды. Онымен бірге облыстық, аудандық дәрежедегі Құрмет грамоталары, Алғыс хаттары, мерекелік медальдары мен төсбелгілері қаншама. Осының бәрі облыстық «Сыр бойы» газетінің меншікті тілшісі Жұмабектің журналистік жолының жетістіктері, жанкешті еңбегінің жемісі еді. Ол мұнымен бірге «Қара кемпір», «Өмір керуен», «Мен қайта оралдым» атты кітаптарын жазып, журналистік жолын жазушылыққа ұластыра білді.
Жұмабектің жолы мұнымен де шектеліп қалмайды. Ол ақындық жолдың да шаңдағын бұрқыратып, өз соқпағын салған әмбебап азамат. «Ақындар ауылда туады» демекші, Жұмабек Табынбаев та Қазалы ауданының Жанқожа батыр атындағы елді мекенде 1962 жылдың 5 қаңтарында дүние есігін ашқан ауыл перзенті. Ол Қызылорда гуманитарлық университетін бітірсе де, еңбек жолын туған ауылында, шаруашылықтың жауапты саласында бастап, іскерлігімен көзге түсіп, жастайынан коммунистік партия қатарына енген ауылдың белді бір азаматы болды.
Ауласынан қойдың иісі, ошақтарынан қидың иісі бұрқыраған ауыл өмірі, ондағы ауыл адамдарының қарапайым тіршілігі ақын өлеңінің алтын арқауы еді. Оған «Ауылым деп толғанам» атты өлеңі айқын дәлел.
Ауылым – күннің арайы,
Қырқадан қимай қарайды.
Ауылым қандай керемет,
Сұлулық одан тарайды.
Өрістен қайтқан жамырап,
Қой-ешкі шулап маңырап,
Енесін танып дауысынан,
Қосады үнін қозы-лақ…
Иыққа салып кетпенін,
Көршің тұр айтып өткенін.
Шалғанда көзі әйелін
«Жөн болар, дейді кеткенім»
Қазанға салып жаппайын,
Анашым дейді «ас дайын!»
Арада жылдар өткенмен,
Ұмытқан жоқ таңдайым!
Міне, әлгіде біз айтқан ауыл түтіні, мал шуы, ауыл адамдарының қарапайым тіршілігі оның өлеңінде осылай суреттеледі. Әсіресе әңгімешіл бақшашы шал, ошақ басында нан жауып жатқан анасының күйбең қимылы, бәрі-бәрі кинолентасындай көз алдыңнан өтіп жатады.
Жұмабек осылай жазады да, ауыл адамдарының асыл қасиеттерін мына бір өлеңмен түйіндеп тастайды.
Жүргенмен болып қалалық,
Ауылым қымбат, маған ұқ.
Пейілі дарқан даладай,
Адамы жайсаң, сөзі нық.
Ауылда бәрі туысқан,
Сырыңды сенің ұғысқан.
Бөлінбей мәңгі еншісі,
Ас ішкен бірге ыдыстан… –
дей келіп ата-ананың, бауырдың, ағаның, жеңгенің, дос-құрдастың әдемі, әдепті бейнесін түсінікті тіл, сұлу сөзбен әсем суреттейді. Әсіресе бір табақтан, бір қасықпен бір үйлі жанның бір адамдай бауырласып ас ішкен атам қазақтың тек өзіне тән қасиетін бір шумақ өлеңмен-ақ бейнелеуін ақын шеберлігі дерсің.
Жұмабек өлеңдерінің өміршеңдігінің бір айғағы – оның сөзіне жазылған сазгерлердің «Қос бабам», «Ерліктің қос шынары», «Жанқожа баба», «Жеңімпаздар», «Ауылым – әнім», «Анашым», «Аралдағы ару қыз», «Ақ көйлекті ару қыз», «Биле, биле», «Қарындасым-қарлығашым» әндері сахна сәнін келтіріп аудан, облыс, республика көлемінде де орындалып, көрермен көңілінен жылы орын алуы. Осы әндердің ішінде Жұмабектің сөзіне жазылған «Қос бабам» әнінің республикалық «Музыка әлемінде» шығармашылық бірлестігінің ұйғарымымен республикалық балалар әндер қорына енгізіліп, аталған бірлестіктің Алғыс хатымен марапатталуы да көңілге мақтаныш сезімін ұялататыны анық.
Бойынан бекзаттық, тілінен сүлей сөз, ойынан өлең төгілген аяулы ауыл перзенті аяусыз ауру меңдеген талайлы тағдырымен талай тайталасқанымен тұқырта алмады, қармасқан қолы, табан тіреген аяғы да талды, Алла алдында әлсіз екенін ақыры мойындап, асыл жары Аманкүлін, екеуі өбектеп өсірген төрт перзенті мен мен тоғыз немересін артына қалдырып, мұнан 64 жыл бұрын ашқан жарық дүние есігін тарс жауып, мәңгілік мекеніне кете барды. Осылай жазушы, журналист Жұмабектің өмір жолы, сындарлы сапары аяқталған сияқты еді. Жоқ, олай болмады.
Жаны жайсаң Жұмабек өмірден босқа кеткен жоқ. Ол ұлдарын дәл өзіндей жастайынан спортқа салып болаттай шыңдады, өмірге қырандай баптады, толысқан шағында томағасын сыпырды. Ұшырды. Бабына келген бала қырандар «ап» дегеннен аспанға атылып, қияға қанат қақты. Баһадүр бапкеріндей ұлдары спорт сайысында саңлақ, ақындар аламанында жүлдегер атанып, шығармашылықта шығандап шыңғы шыға келді. Осылайша Жұмабектің перзенттерінің бірқатары мемлекеттік қызметте танылса, бірі Қазалы үнпарағының тұтқасын ұстап, аудан айнасының бетіне шаң жуытпай, кір шалдырмай, мұнтаздай мінсіз, таза алып келеді.
Кеше ғана қолынан сусып түскен әке қаламын қара жерге түсірмей қағып алған Есет енді тоқтап қалған Жұмабек жолын өз қалауы, өз таңдауымен одан әрі жалғастыруға бекінгендей. Өйткені Жұмабек жолы жарқын жол, халық көз тіккен киелі жол.
Жұмабек аяулыма Алладан иман тілеймін.
Жұмабай ЖАҚЫП,
Қазақстан Жазушылар
одағының мүшесі
