Біздің әңгімеміздің арқауы Нәби Опабекұлы – бүгінде торқалы тоқсан жастың ақ таңын атырған, елдің есендігін тілеп отырған ақсақал. Өз кезеңінде елдің дамуы мен әлеуетінің артуына зор үлесін қосқан. Оңтайландыру саясатының құрығына ілініп, 1998 жылы тарап кеткен Сырдария ауданына қарасты шаруашылықтарда партия және кеңес ұйымдарына жетекшілік етіп, аудан орталығында басшылық қызметтер атқарған.
Нәби ағамызды мерейлі жасымен құттықтаудың реті келіп қалды. Жанымда бұрынғы Сырдария ауданының коммуналдық бөлімін ұзақ жыл басқарған еңбек ардагері, қазір Тасбөгет кенті ардагерлер кеңесінің төраға орынбасары Олжабай Тобағабылов аға бар. Бізді көрген Нәби ақсақал балаша қуанып, орнынан жеңіл көтеріле:
– Ой, бұл біздің, Олжабай ғой. Екеуміз аудандық бюро мен алқа отырыстарының қызығы мен шыжығын талай бірге бастан өткерген едік, – деп жылы шыраймен шаттана қарсы алды.
Көзкөргендер бір-бірін көптен көрмегендіктен сол баяғы өткен шақтарынан сыр шертті.
Нәби ақсақал:
– Әттеген-ай, сол Сырдария ауданының оңтайландыруға ілінгені өтеее қиын болды ғой. Қазір, мынау, жас келгенде, сол аудан көлемінде қатар жұмыс жасаған азаматтарды іздейді екенсің. Жастық шағымыз, қызметіміз, сол ауданда өтті ғой. Мені қалада кім танып, біліп жатыр дейсің? Таңның атысы, күннің батысы, кемпіріміз екеуміз үйдеміз. Сөйтіп жүріп тоқсанға да келіп қалыппын. Алланың берген бұл жасына да мың шүкір! – деп ағынан жарылды.
Содан соң:
– Олжабай-ау, бұрынғы аудан орталығы Тасбөгеттен өзің келіп құттықтап, қуанышымды бөлісіп жатсыңдар. Рахмет сендерге! Аллаға да, адамға да тіттей де өкпем жоқ. Бізге ел аман, жұрт тыныш болса, басқа ешнәрсенің керегі жоқ. Өткен жылы өздерің ардагерлер ұйымына есепке алдыңдар ғой. Енді міне, өзің іздеп келіп ниетіңді білдіріп жатсың. Ардагерлер ұйымының төрағасы Рамазан ініме сәлем айт, – деп ақсақал шексіз ризалығын білдірді.
Көкірегі ояу, кеудесі сырға толы күмбірлеп тұрған, көпті көрген Нәби ақсақал жоталы сөзді бастап кетті.
– Өздерің білесіңдер, қазақтың кемеңгер биі Қазыбектен бір замандасы: «Қазеке, 96 жасқа келдіңіз, бұл жас қандай екен өзі?» деп сұрапты. Сонда Қазыбек би: «Қамшының сабындай ғана екен» депті. Қысқа жауапта сыр жатқанын аңғарған замандасы оның астарын білмек болып: «Қазеке, неге олай дейсіз?» депті. Осы кезде Қазыбек би: «қатын-ау, десем, «әу» десе, «әлгі затым қайда» дегенде «мә» десе, «балам-ау» десем, «құп» десе, «мені анау үйге апар дегенде», «жөн» десе, «келін-ау» десем, «о не» деп, «шайыңды әкел» дегенде, «иә», десе, осылай отбасыңа сөзің жүріп тұрса, айтқаныңды істеп ұғып тұрса, адам бұл өмірдің тәттілігіне тоя ма?
Ал «қатын-ау» десең, «оқ» десе, «әлгі затым қайда?» десе, «жоқ» десе, «балам-ау» десең, «өйт» десе, «анау үйге апар» десең, «дөйіт» десе, «келін-ау» десең, «күңк» десе, «шай әкел» десең, «дүңк» десе, тарс еткізіп алдыңа қойса, өлгенің емей немене?» деген екен жарықтық. Бұны айтып отырғаным, бүгінгі отбасындағы тәлім-тәрбие һәм ата-ананы қадірлеуді қарыз бен парыз екенін бүгінгі балалар білсін дегенім ғой.
Шынында Алланың берген бұл жасына күш-жігерден таймай, ақыл-есің айнымай, жадың бір қалыпты сақталып, өмірден арымай, қажымай, әдемі қалыппен, бауырың бүтін күйде жеткенге не жетсін деп Нәби ақсақал өз өміріне, отбасына, әйел, бала-шағасының өзін аялап отырғанын көңілі тояттана жеткізді. Бір ғана әттеген-айы үйлі-баранды, аяулы жар, ардақты ана атанған екі қызының бірінен соң бірі өмірден өткеніне жаны ауыратынына қиналыс білдірді. Иә, мына өмірде «Тұяғы бүтін тұлпар жоқ, қанаты бүтін сұңқар жоқтығын» айтып, сабырға келтірдік.
1941 жылғы сұрапыл соғыс ауыл балаларының балалық шағын ұрлағаны шындық. Нәби ақсақал сұрапыл жылдардың сүреңсіз күндерінен сыр тарқатып, оны әлі ұмытпағанын айтты. Өйткені ауылда қалған еңкейген қариядан, жас балаға дейін Жеңісті жақындату үшін күндіз-түні тынбай тылда еңбек еткені шындық. Соғысқа жарамдылардың бәрі қан майданға аттанды. Ауылда әйелдер мен балалар қалды. Олар қарап отыра алмады. Майдандағыларға көмек қолын созды. Солардың қатарында бала болса да егістік алқапта ұйқылы-ояу жүріп масақ тергенін расында, қалай ұмытсын? Ойынға тоймайтын шағы дәнді алқапта өткен өмірдің кермек дәмі таңдайынан қалай кетсін? Оның үстіне әкесі Опабек соғыстан ауыр жаралы болып келіп бала жүрегіне ой салды. Тірі келгеніне қуанғаны есінде. Майданнан келген әкесінің асқар таудай биік екенін сонда түсінді. Арқасын сол тауға тірегендей, мақтаныш сезіммен «майдангердің ұлымын» деп кеудесін қуаныш биледі. Содан жарымжан әкеге салмақ түсірмей, отбасы жүгін қатар көтеруді бала болса да тереңнен ойлап, оны өзіне парыз санады. Тез ержетіп, тез есейгені де сондықтан болар.
1953 жылы Сырдария ауданына қарасты Аманкелді ауылындағы онжылдықты бітірісімен колхозда жұмысшы болып еңбек жолын бастады. Арада екі жыл өткен соң борышын өтеуге аттанды. Әскер қатарында жүріп орыс тілін жетік меңгеріп алды. Ауылға келісімен қой фермасына есепші болып қызметке тұрды. Алғыр азамат өз жұмысын тез меңгеріп, зеректігімен көзге түсті. Арада 4 жыл өтісімен шаруашылықтың жұмысшылар комитетінің төрағасы болып сайланды. Осы жылы партия қатарына алынды. Еңбек жолында шыңдала түскен Нәби Опабекұлы Мәскеудің Алматыдағы жоғары партия филиалының басқару бөлімін бітіріп, жоғары білім алып шықты. Содан Сырдария аудандық партия ұйымы бірінші хатшысы сенім білдіруімен Октябрь (қазіргі Қоғалыкөл) колхозына партия ұйымының хатшысы болып тағайындалды.
Оны ұзақ жыл абыроймен атқарды. Бұдан соң аудан басшылығының ұйғарымымен 1974 жылы Сырдария аудандық дайындау мекемесіне директор етіп жіберді. Дайындау мекемесінің шалқайған жұмысын жөнге келтіріп, мемлекеттің тапсырыстарын артығымен орындап, жүн-жұрқа, тері-терсек, ет-сүт қабылдау жұмыстарын жолға қояды. Ондағы артық есептер мен шығындарды жойып, мекеме жұмысын жандандыра түсті. Осының арқасында аудан ет пен сүт, жүн тапсыруда абырой биігінен көрініп, бірнеше рет бесжылдықтың үздігі атанды. Адал қызметтің арқасында ол Мәскеуде өткен кооперативтердің ІХ съезіне делегат болып қатысты. Оны облыстық тұтынушылар одағының бастығы Ә.Іскендіров бастап барды.
Мекеме аудан көлемінде биіктен көрінген тұста, аудан басшылығы қаланы ет пен сүт, көкөніс, бақша өнімдерімен қамтамасыз ететін Киров атындағы шаруашылықтың жұмысын жолға қою үшін партия ұйымын басқаруға жіберді. Партия қайда жұмсаса соған адал қызмет ете білген іскер азамат Нәби Жалмұрзаевты 1984 жылы кеңес жұмысына ауыстырып, Жетікөл ауылдық кеңесінің төрағасы етіп сайлайды. Оны он жыл бойы атқарып, шағын ауылдың бірлігі мен тірлігін ұйыта ұстап, ауылдың әлеуметтік дамуына барынша өз үлесін қосты. Әсіресе, тоқсаныншы жылдардағы қиыншылықты ауыл тұрғындарымен бөлісті, елге қадірлі болды. Тұрғындарды сабырға келтіріп, бірлік пен төзімділікке, табандылыққа үйретті. Нәби Опабекұлын ауыл адамдары қолдап, ол кісіні барынша сыйлады. Өйткені байсалды басшы ретінде халыққа ұнады. Сөйтіп 1994 жылы осы төрағалықтан құрметпен зейнетке шықты.
Қатардағы колхозшылықтан бастаған еңбек жолы осындай өнегеге толы. Жылдарды артқа тастаған Нәби Жалмұрзаев бүгінде Ұлы Жеңіспен қатарлас, торқалы 90 жастың төріне шығып отыр. Ұлы Отан соғысына теңестірілген тыл ардагері. Бүгінде елдің тілеуқорына айналған ақсақалға біз де зор денсаулық тілейміз!
Кенжалы ЕРІМБЕТОВ,
Қазақстанның Құрметті журналисі
