Назарбаев зияткерлік мектептерінің 15-білім ордасы Сыр өңірінде 13 жыл бұрын жұмысын бастады. Осы уақыт ішінде ұжым көптеген жетістікке қол жеткізіп, талай белесті бағындырды. Жас жеткіншектерге сапалы білім беріп қана қоймай, әрқайсының бойына жауапкершілік, адалдық, мейірім, ұлтжандылық сынды құндылықтарды сіңіруді мақсат еткен Қызылордадағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің директоры Акбар Түсіпбаевпен оқу жылы аяқталған тұста сұхбаттасудың сәті түсті.
– НЗМ-де оқу көптеген баланың арманы десек, артық айтқанымыз емес. Ұлы мен қызы бастауыш бітіргеннен жұрт баласын осында түсіргісі келіп жанталасады. Назарбаев мектебіне түсу несімен қиын? Кімдерді қандай шартпен қабылдайды?
– Біздің мектепке оқушылар 7-сыныптан бастап конкурстық іріктеу негізінде қабылданады. Іріктеу жыл сайын наурыз айында екі күндік кешенді тестілеу арқылы өтеді. Бірінші күні үміткерлер математика, сандық сипаттамалар және жаратылыстану пәндері бойынша сынға түседі. Ал екінші күні қазақ, орыс және ағылшын тілдері бойынша тілдік дайындық деңгейі бағаланады. Нәтижесін шамамен 1-1,5 ай күту керек. Ата-аналар мен балаларда «неге сонша ұзақ?» деген сұрақ туындайтыны анық. Өйткені тестілеу қорытындысы Нидерландыдағы Cito педагогикалық өлшеулер институтында өңделеді, ал бұл біраз уақыт алады. Үміткерлердің тестілеу нәтижесін өңдеу әр тапсырманың күрделілік деңгейін анықтайтын, әрбір тест бөлімі бойынша қорытынды балл үлесін есептейтін автоматтандырылған статистикалық және психометриялық талдау негізінде жүзеге асырылады. Аталған тәсіл нәтижені объективті әрі әділ бағалауды қамтамасыз етеді, сондықтан апелляция өткізілмейді. «Өркен» білім беру грантын тағайындау конкурсына математика бөлімі бойынша 35% (140 балл) және одан жоғары, сандық сипаттамалар бөлімі бойынша 40% (120 балл) және одан жоғары балл жинаған үміткерлер жіберіледі.
– Грантқа таласатын оқушылар саны да көп шығар?
– Биыл конкурстық іріктеуге 1726 үміткер тіркеліп, емтихан тапсырды, яғни бір орынға шамамен 13 үміткер таласты. Бұл қоғамда Назарбаев зияткерлік мектептерінде сапалы білім берілетінін, қоғамдық ортаның бізге сенімін көрсетеді. Ата-аналар менің балам пәндік құзыреттілікті игерсе, тест тапсырса болды деп ой-лауы мүмкін. Бірақ маңызды нәрсені қаперден шығарып алады. Баланың психо-логиялық жағдайы аса маңызды. Бала тест тапсыратын аудиторияға кіргенде қобалжығаннан білгенін ұмытып қалуы мүмкін. Сондықтан кешенді түрде дайындық жүргізген жөн. Оның ішінде таңертеңнен кешке дейінгі уақытты мектеп-те өткізуге және өзгерістерге әзір болуы керек. Ол үшін біз өз тарапымыздан қол-дау ретінде қысқы, жазғы демалыс кезінде лагерь ұйымдастырамыз. Лагерь аясында оқушылар білім ордасына экскурсия жасап, мұғалімдермен пікір алмаса-ды. Мектебімізде ашық есік күндері тұрақты өтіп тұрады, іс-шара кез келген ата-ананың мектептің тыныс-тіршілігімен танысуына мүмкіндік береді.
– Қызылордадағы Назарбаев мектебінің ашылғанына 13 жыл болыпты. Ба-сты жетістіктерін санамалап берсеңіз…
– Зияткерлік мектеп білім беру саласындағы жоғары сапаны қамтамасыз ету мақсатында стандарттар әзірлеу және білім беру мекемелерін аккредитациялаумен айналысатын Халықаралық мектептер кеңесінің (CIS) ак-кредитациясынан сәтті өтіп, білім сапасын растады. Оқушыларымыз халықаралық конкурстарда, республикалық пәндік олимпиадаларда, аймақтық және желілік байқауларда үнемі үздік нәтиже көрсетіп келеді. Осы оқу жылының қорытындысы бойынша Samsung Solve For Tomorrow-2025 атты республикалық стартаптар байқауында Nauanix командасы ІІ орынға ие болып, 2,5 миллион теңге көлеміндегі жүлдені жеңіп алды. Оқушылар мен студенттер арасындағы білім бе-ру үдерісі мен оқу орындарының жұмысын жақсартуға бағытталған EdTech Hackathon инновациялық IT-жобалар сайысында Нұрдәулет Әділбек пен Дәулет Сейітқұл III орын иеленді. Республикалық ғылыми жобалар сайысының желілік кезеңінде оқушыларымыз 18 жоба қорғап, екі І орын, екі ІІ орын және төрт ІІІ орын иеленді. Қазақ хандығының 560 жылдығына арналған «Тарихи тағылым» республикалық желілік байқауында Гаухар Мұрат құрастырған «Алтын тақ» та-нымдық үстел ойыны І орынға лайықты деп танылды. «Менің шағын Отаным» атты жас тарихшылар байқауының желілік кезеңінде Асылжан Жомартқызы III орынға ие болды. Айшолпан мен Ибрахим Inno.Fest Qyzylorda-2025 инновациялық жо-балар фестивалінде І орын иегері атанып, 1 миллион теңге жеңіп алды. Александр Ли халықаралық ғылыми-практикалық Логос-2025 конференциясында І дәрежелі дипломмен марапатталды. Syntharion жобасы NASA International Space Apps Chal-lenge халықаралық байқауында Аяулым Тәуекел ұсынған астероидтарды анықтай-тын жасанды интеллект жүйесі топ жарды. CodeQuest мобильді оқыту қосымшасын жасаған Даниал Шәкизада мен «Эмоция тілі» атты үстел ойынын құрастырған Нұрасыл Әбдікер «Зерде» республикалық зерттеу жобалары мен шығармашылық жұмыстары байқауында І және ІІ орынға ие болды. Жақында өткен республикалық пәндік олимпиадада мектебіміздің оқушысы Бегімсұлу Марат қазақ тілі пәні бойынша абсолютті жеңімпаз атанып, мектеп мерейін үстем етті. «Sci-ence.Technology. Algorithmization. Programming» халықаралық байқауында Айару Қарабекова мен Жанбибі Амангелдиева ІІІ орын иеленді. «Үздік жыл психологі» республикалық байқауында мектептің педагог-психологі Жадыра Қонысбаева ІІ орынға ие болды. Infomatrix-Asia-2026 халықаралық байқауында оқушыларымыз 5 жүлделі орынмен марапатталды. Арай Нұрбаева «NIS үздік педагогі-2026» республикалық байқауының жеңімпазы атанды. «Панорама успешных практик» конкурсының нәтижесімен «Доказательный кейс» ка-тегориясы бойынша орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімдері Айгүл Абуова, Айгүл Досқожаева, Мархабат Ізіқұлова жеңімпаз атанды. Ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Ақмарал Дәулетиярованың зерттеу мақаласы Q1 CiteScore Best Quartile рейтингіне енетін Compare: A Journal of Comparative and International Education журналында жарық көрді. NIS Conference халықаралық конференциясында әріптестеріміз Жадыра Сәлімжанқызының жұмысы он үздік постер тізіміне еніп, 300 мың теңгенің сертификатына қол жеткізді. Математика, физика және инфор-матика пәндері бойынша олимпиадалық резервтің мұғалімдері мен жат-тықтырушыларына арналған халықаралық ашық шығармашылық байқауда (Impact Olympiad) үш ІІІ орын және бір ІІ орынға ие болды.
– Мектептің материалдық-техникалық жабдықталуы қандай деңгейде?
– Материалдық-техникалық базаны жетілдіру бағытында жүйелі жұмыс жүргізіліп келеді. Соңғы кезеңде білім беру үдерісін заманауи құралдармен қамта-масыз ету мақсатында барлық оқу кабинетіне интерактивті панельдер сатып алын-ды. Бұл сабақтардың тиімділігін арттырып, оқушылардың қызығушылығын күшейтуге мүмкіндік беріп отыр. Сонымен қатар мұғалімдер бөлмесі толық жаңартылып, педагогтер үшін қолайлы әрі заманауи жұмыс ортасы әзірленді. Бұл олардың кәсіби қызметін тиімді ұйымдастыруына оң әсерін тигізетіні сөзсіз. Одан бөлек, NIS Engineering зертханасы ашылып, оқушылардың STEM бағыты бойын-ша практикалық дағдыларын дамытуға кең мүмкіндік берілді. Зертханада робо-тотехника жинақтары, 3D-принтерлер, лазерлік кескіш құрылғылар, Arduino және басқа да микроконтроллер платформалары бар. Бұл құралдар оқушылардың жо-балық және инженерлік дағдыларын дамытуға көмектеседі.
– Өзіңіз жақсы білесіз, білім мен тәрбие қатар жүрмесе, қайран жоқ. Тәрбие мәселесінде балаларға не үйретіп, нені талап етесіздер?
– Мектеп үшін білім мен тәрбие – ажырамас ұғым. Біз оқушыдан жоғары акаде-миялық нәтижеден бөлек адалдықты, жауапкершілікті, құрметке негізделген қарым-қатынасты, өзін-өзі басқаруды, қоғамға пайдалы болуды күтеміз. Себебі ер-тең ел тағдырын тек білімді ғана емес, бойында құндылық қалыптасқан азаматтар айқындайды. Бұл бағыттағы тәрбие жұмысы сөз жүзінде емес, нақты жобалар мен жүйелі іс-шаралар арқылы жүзеге асады. Ұлттық құндылықтарды дәріптейтін «Қазақ әндері», «100 күйдің тарихы» жобалары, азаматтық жауапкершілік пен патриотизмді қалыптастыратын «Туған елге тағзым», әлеуметтік және волонтерлік бастамалар «Қоғамға қызмет», отбасылық құндылықтарды нығайтатын ата-анамен бірлескен «Ата-ана сағаты», отбасылық кездесулер мен жобалар – осының айқын дәлелі. Сонымен қатар оқушылардың эмоционалдық әл-ауқатын қолдауға арналған элективті курс бағдарламалары, қауіпсіздік пен цифрлық мәдениетке бағытталған кездесулер мен тренингтер, өзін-өзі басқару ұйымдарының көшбасшылық жобалары жүйелі жүзеге асырылады. Біздің мақсат – баланы тек біліммен қаруландыру емес, оны өмірге, қоғамға және жауапты азаматтыққа дайындау.
– Бұл жерде оқитындардың бәрі бірдей білім-ғылымға құштар дей аламыз ба? Талапқа шыдамайтындар да кездесуі мүмкін ғой…
– Біздің мектепте оқушылар таңертеңнен кешке дейін білім алады. Оқу бағдар-ламасы күрделі әрі қарқынды. Жыл қорытындысы бойынша үш пәннен «3»-ке бағаланған оқушылар, сондай-ақ Назарбаев зияткерлік мектептері оқушыларына арналған ішкі тәртіп ережелері мен академиялық адалдық қағидаларын бұзған оқушылар тәртіп комиссиясының шешімімен мектептен шығарылуы мүмкін. Бірақ мұндай жағдай өте сирек екенін баса айтқым келеді. Тек отбасының басқа қалаға қоныс ауыстыруына немесе 12-сыныпты бітірмей оқуға түсуіне байланысты шығатындар кездеседі.
– НЗМ-ді бітірудің артықшылығы неде? 13 жылдан бергі түлектердің мектептен кейінгі өміріне талдау жүргізіле ме? Кімдермен мақтанар едіңіз?
– 2015-2025 жылдар аралығында мектепті 1184 оқушы тәмамдады. Оның ішінде 226 түлек Назарбаев университетінде білім алса, тағы 85 түлек АҚШ, Италия, Че-хия, Германия, Түркия, Гонконг, Оңтүстік Корея, Қытай, Венгрия, Малайзия, Ни-дерланды және Ресей секілді елдердің беделді жоғары оқу орындарында түрлі ма-мандықтар бойынша білім алды. Кейбірі оқуын әлі де жалғастырып жатыр. Биыл мектепті 135 түлек тәмамдады. Оның ішінде 5 оқушы – «Алтын белгіге», 24 оқушы – «Үздік аттестатқа» үміткер. Түлектеріміз стартаптар құрып, жаңа технологиялар жасап, әлеуметтік маңызы бар салалардың дамуына үлес қосып келеді. Олар меди-цина, ақпараттық технологиялар, инженерия, білім беру, мемлекеттік басқару, авиация, кәсіпкерлік және қаржы салаларында кәсіби жетістіктерге жетіп жүрген белсенді азаматтардың қатарында. Мысалы, 2016 жылғы түлектердің арасында Әліби Наят Жетісу облысындағы көпбейінді емдеу мекемесінде хирург-онколог бо-лып қызмет атқарады. Майя Омар – Ұлттық экономика министрлігінің бас сарапшысы, Бейбарыс Нұрғабыл – «Қазатом» компаниясының бас менеджері, Нұржанна Бакуова – Назарбаев университетінің ғылыми қызметкері. Біздің мектептің түлектері Диас Асылбек пен Айбек Оңалбаев бүгінде өз мектебінде мұғалім болып еңбек етуде. Ал түлектеріміздің бірі Әйгерім Бақытжан Гарвард университетінің магистратурасына қабылданды. Бізде жақсы үрдіс қалыптасқан, мақтан тұтар түлектерді жылда мектепке шақырып, оқушылармен байланыс ор-натуына мүмкіндік жасаймыз.
– Өзіңіз Назарбаев мектебінде оқыдыңыз ба? Басшылық қызметке қалай ор-наластыңыз?
– Өзім Шығыс Қазақстан облысының Зайсан ауданында ауыл мектебінде білім алдым. Үш тілге жетікпін. Ағылшын тіліне қызығушылығым студент кезде, яғни ғылымның тілі ағылшын тілі екеніне көз жеткізгеннен кейін басталды. Тәрбие сала-сында басқарушылық тәжірибем бар. Халықаралық бакалавриат (IB) бағдарла-масы бойынша еңбек етіп, халықаралық сарапшы деңгейіне дейін көтерілдім. Ди-ректорлық қызметке тағайындалғаныма бір жыл болды. Оған дейін Астана қала-сындағы халықаралық мектепте директордың даму ісі жөніндегі орынбасары бол-дым.
– Жас директор ретінде тәжірибелі ұстаздарды ұйымдастыру қиынға тиіп жатқан жоқ па?
– Мен бұл қызметке конкурстық іріктеу арқылы орналастым. Өзім – кадрлық ре-зервтің түлегімін. Директор болып келгенімде жұмысымды сабақтарға қатысудан бастадым. Өзім сабақ өтіп, оған әріптестерімді шақырып, тәжірибемді бөлісіп, осылай кері байланыс орнаттым. Біз сабақ кестесін бірлесе жоспарлауды жолға қойдық. Бюджетті жоспарлауда да осы жүйе қолданылады. Барлық жұмысты ко-мандамен бірге атқаруға тырысамын.
– Мұғалімдер жұмысқа қалай қабылданады?
– Мектептің педагогикалық құрамы конкурстық іріктеу негізінде жасақталады. Конкурс екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде үміткерлер профильдік пән бойынша тест және психологиялық тест тапсырады. Мұғалімдер үшін кемінде 60%, ал кура-торлар, тәрбиешілер және психологтар үшін 50%-дан жоғары нәтиже көрсеткен кандидаттар келесі кезеңге өтеді. Екінші кезеңде конкурстық комиссиямен сұхбат жүргізіледі, кандидаттың кәсіби және тұлғалық қасиеттері бағаланады. Соңғы шешім барлық құжат пен екі кезеңнің нәтижесі негізінде қабылданады. Ме-дициналық қарсы көрсетілімі бар, арнайы есепте тұрған, сот шешімімен пе-дагогикалық қызметпен айналысуға тыйым салынған немесе қажетті құжаттарын ұсынбаған кандидаттар конкурсқа жіберілмейді. Үздік үміткерлер жұмысқа қабылданады немесе екі жыл мерзімге кадрлық резервке енгізіледі. Қазір мектепте 163 педагог қызмет атқарады. Оның ішінде 161 қазақстандық және 2 шетелдік мұғалім бар.
– Қарбалас арасында уақыт бөлгеніңіз үшін алғыс білдіремін.
Сұхбаттасқан
Назерке САНИЯЗОВА,
«Сыр бойы»
