Ресейлік альпинист Наталья Наговицына Қырғызстандағы Тянь-Шань тауларында орналасқан Победа шыңында қалып қойып, көпшіліктің назарын аударды. 2025 жылдың 12 тамызында 47 жастағы спортшы шамамен 7200 метр биіктікте шыңнан түсу кезінде аяғын сындырып алған. Оны құтқару үшін бірнеше рет әрекет жасалғанымен, операциялар нәтиже бермеді. Қазір Наталья Наговицына ресми түрде хабар-ошарсыз кеткен деп танылды, деп хабарлайды kznews.kz.
Наталья Наговицына Пермь өлкесінен шыққан тәжірибелі альпинист болған. Ол Тянь-Шаньның ең биік нүктесі саналатын Победа шыңына, яғни 7439 метр биіктікке төрт адамнан тұратын топпен шыққан. Топ құрамында ресейлік Роман Мокринский, германиялық Гюнтер Зигмунд және италиялық Лука Синигалья болған. Шыңға сәтті көтерілгеннен кейін, 12 тамыз күні төмен түсу кезінде қайғылы жағдай болған. Топ мүшелерінің бірі тайып кетіп, Наговицынаны да бірге сүйреп кеткен. Соның салдарынан әйел аяғын сындырып алған.
Серіктері оған алғашқы көмек көрсетіп, 7200 метр биіктікте шатыр құрған. Олар Наговицынаға ұйықтайтын қап, газ жанарғысы және аздаған азық қалдырған. Кейін өздері қатты қалжыраған күйде көмек шақыру үшін Оңтүстік Иныльчек базалық лагеріне түскен.
Алайда таудағы жағдай құтқару жұмыстарын өте қиындатты. Ауа температурасы -26 градусқа дейін төмендеп, қатты жел соғып, қарлы боран болған. Мұндай жағдайда биікте қалған адамды құтқару іс жүзінде мүмкін болмай қалған. Альпинист Баир Батуевтің айтуынша, топ өте баяу қозғалған. Бұл олардың дайындығы немесе жерсінуі жеткіліксіз болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Құтқару жұмыстары бірден басталғанымен, бірнеше кедергіге тап болды. 16 тамызда Қырғызстан Қорғаныс министрлігі Ми-8 тікұшағын жіберген. Алайда қатты турбуленттілік салдарынан тікұшақ 4600 метр биіктікте қатты қонуға мәжбүр болған. Ұшқыш омыртқасынан жарақат алды, ал «Аксай Трэвел» туристік фирмасының құтқарушысы жамбас буынын шығарып алған. Кейін Ми-17ВМ тікұшағы зардап шеккендерді алып шыққанымен, ауа райының нашарлауына байланысты қайта ұшу мүмкін болмады.
19 тамызда Наговицынаға қарай әскери құтқарушылар мен тәжірибелі альпинистерден құралған топ шыққан. Алайда олар тек 6100 метр биіктікке дейін ғана жете алды. Топ жетекшісі Виталий Акимов денсаулығының нашарлауына байланысты операцияны тоқтатуға мәжбүр болды. 25 тамызда дрон арқылы шыңды шолу және италиялық ұшқыштар басқаратын еурокоптермен эвакуациялау жоспарланған. Бірақ тұман мен қар салдарынан көріну деңгейі нөлге дейін төмендеп, бұл әрекет те іске аспады.
27 тамызда Қырғызстан Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті жіберген жылу камерасы бар дрон Наговицына болған жерде тіршілік белгісін анықтамаған. Осыдан кейін Қырғызстан Төтенше жағдайлар министрлігі альпинистің хабар-ошарсыз кеткенін ресми түрде мәлімдеді. Құтқару жұмыстары тоқтатылды. Ведомство өкілдері іздеуді жалғастыру тек келесі маусымда, яғни 2026 жылдың шілдесінде мүмкін болатынын айтты.
Бұл қайғылы оқиға коммерциялық альпинизмдегі бірқатар мәселені ашып көрсетті. Ресей альпинизм федерациясының вице-президенті Александр Пятнициннің айтуынша, Наговицынаның дайындық деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, үш гид оны ертіп шығудан бас тартқан. Алайда ол бәрібір басқа топ тауып, шыңға көтерілуге шешім қабылдаған. Сарапшылар Победа шыңына шығу үшін альпинизм бойынша үшінші разряд қажет екенін айтады, ал Наговицынада тек екінші разряд болған. Бұған қоса, ол экспедициядан екі ай бұрын алған аяғындағы қосарланған сынықты жасырғаны айтылды.
Ресей альпинизм федерациясының мүшесі, Mountain.Ru порталының редакторы Анна Пиунова мұндай биіктікте құтқару үшін кемінде 10 жерсінген альпинистен тұратын команда қажет екенін айтты. Бірақ оқиға орнында ондай мүмкіндік болмаған. Оның пікірінше, жарақат алғаннан кейін Наговицынаны бірден 7000 метр биіктіктегі Обелиск жартасына дейін жылжуға көндіруге болатын еді. Ол жерде желден қорғанатын орын және тікұшақ қонуына қолайлы алаң бар. Алайда топта гидтің, дұрыс сақтандыру жүйесінің және жеткілікті тәжірибенің болмауы жағдайды ушықтырған.
Тікұшақтың апатты қонуы кезінде жарақат алған альпинист Баир Батуев те топтың дайындығында кемшілік болғанын айтты. Оның сөзінше, тәжірибелі саналатын италиялық Лука Синигальяның өзі арқанмен жұмыс істеу техникасын нашар меңгерген. Батуев Победа шыңына шығуға рұқсат беру талаптарын қайта қатаңдату қажет деп санайды. Бұрын мұндай маршруттарға тек спорт шеберлігіне кандидат деңгейіндегі альпинистер ғана жіберілген.
Ресей спорттық туризм федерациясының вице-президенті Алексей Ярошевский коммерциялық альпинизмді реттеу қажет екенін айтты. Оның сөзінше, маршрут қауіпсіздігін қамтамасыз ететін аттестациядан өткен нұсқаушы-жолбасшылар болуы тиіс. Ол шетелде коммерциялық туризмнің бұл бағыты әлдеқайда жүйелі дамығанын, ал Ресей мен көршілес елдерде де осы сала өркениетті нарыққа айналуы керек екенін атап өтті.
Наговицына шыққан экспедицияны ұйымдастырған «Аксай Трэвел» компаниясы құтқару жұмыстарына шамамен 60 мың доллар жұмсаған. Ал альпинистің сақтандыруы тек 35 мың долларды ғана өтеген. Экспедиция алдында Наговицына турфирманы жазатайым оқиғалар үшін жауапкершіліктен босататын құжатқа қол қойған. Бұл жағдай осындай турлардың қауіпсіздігі мен ашықтығына қатысты дау туғызды.
Наталья Наговицына қайғылы тағдырына қарамастан, ресейлік альпинизмде өз ізін қалдырған спортшы болды. Ол альпинизммен 2016 жылдан бастап айналыса бастаған. Осы уақыт ішінде 30-дан астам шыңға көтерілген. 2020 жылы Победа шыңына сәтті шыққан. Оның өмірінде бұған дейін де ауыр қайғы болған. 2021 жылы ол күйеуі Сергейден Хан-Тәңірі шыңында айырылған. Соған қарамастан, Наталья тауға шығуын тоқтатпай, күйеуінің құрметіне естелік тақта орнатқан.
Классикалық альпинизм жөніндегі комиссия төрағасы Александр Яковенко Наговицына трагедиясын бүкіл альпинистік қауымдастық үшін ауыр қайғы деп атады. Оның айтуынша, Победа шыңы – бір жағдай болса, көмекке келу өте қиын орын. Бұл тау бұған дейін де талай альпинистің өмірін жалмаған. Яковенко мұндай қауіпті маршруттарға дайындықсыз баруға болмайтынын айтып, әр адам өз мүмкіндігін дұрыс бағалауы керек екенін ескертті.
