Тілеуберген Шегенбаев Жаңақорған ауданындағы №194 Сунақата орта мектебін 1969 жылы аяқтасымен, Алматы мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетіне оқуға түсіп, оны 1975 жылы балалар хирургі мамандығы бойынша бітіріп шыққан. Содан Қызылорда облыстық ауруханасында бір жыл интернатурадан өтті, 1976 жылы арнайы жолдамамен қала іргесіндегі Сырдария аудандық ауруханасына жіберілді.
Сыналу мен шыңдалу
Сол кезеңдегі Сырдария аудандық денсаулық сақтау бөлімінің бас дәрігері Нұрылда Сүлейменов жылы шыраймен қарсы алып, қадамына сәттілік тілеп, балалар бөлімшесіне балалар хирургі етіп қабылдайды. Ең қызығы, жас маманды келген бетте Сарысу өңіріндегі Сырдария ауданы малшыларының слеті өтуіне байланысты бірден іссапарға жіберді. Ол кезде біздің облыстың шопандары қырға ерте көктемде көктеуге шығып, шөбі шүйгін аймаққа жайлауға қоныс тебетін. Кеңес тұсында шопандарға ай сайын әр саладан мамандар жинақтап, арнайы бригада құрып, өз қызметтерін көрсетіп отыратын. Аудандық шопандар слетінің өтуіне байланысты бригада құрамына еніп, осылай алғашқы еңбек жолын бастады.
Шопандар тойында ат бәйгесі, түрлі спорттық ойындар ұйымдастырылатыны белгілі. Жұрттың делебесі қозып, айқайға басып жатқан тұста шауып келе жатқан аттың бірі сүрініп кетіп, үстіндегі бала мұрттай ұшып түсті. Құлаған баланы ортадан зорға алып шықты. Бәйгенің аты – бәйге, аттар зулап ағып барады. Осы кезде әлгі баланың жанына жас маман, хирург-дәрігер Тілеуберген Дүйсенұлы сөмкесін ұстай жетті. Баланың жанашырлары жиналып қоршап алды. Дереу қараша үйге көтеріп кіргізіп, ауырғанды басатын укол салып, тексеріп көре бастады. Қол-аяғы шыққан, сынғаннан аман екеніне көзі жетті.
Уқалай отырып орнына түсіріп, бинттің арасына жыңғылдың қатты шыбығын салып орап, баланы жайлы төсекке жатқызды. Сол кезде бала жаны жай тауып дәрігерге жымия қарап: «Ағай, аяғым ешқандай ауырып тұрған жоқ, атқа шапсам бола ма?» деп, орнынан тұрмақшы болды.
Ертеңіне той түске дейін спорттық ойындармен жалғасып, жүлдегерлер марапатталды. Топ құрамындағы бригада мүшелері қайтуға асығып жинала бастады. Бәрі де ауылға жетуге асыққандай. Сарысудың ақ тақырынан шыға берген тұста, сауын сиырды көлік қағып ішін ақтарып тастапты. Малдың жанында егесі тұр екен. Бұларды тоқтатып көмек сұрады. Жас маман Тілеуберген малдың егесі екеуі ішек-қарнын ішіне ұқыптап жинастырып салып, сөмкедегі құралдарымен бір сағаттың ішінде тігіп бітірді. Екі сағаттан аса уақыт жағдайына қарап, барлығы жабылып орнынан тұрғызып жіберді. Сиыр теңселе басып, жүріп кетті. Оны көрген көпшілік шексіз қуанып, Тілеубергенге алғыс білдіріп жатты, көпке дейін жыр ғып айтып жүрді.
Тілеуберген ағаны іздеп барып танысып, жарты ғасырдан бері ағалы-інідей болып сыйласып кеттік. Жылы жүзді, сабырлы, сырбаз, ұстамды мінезінен айнығанын көрмеппін. Өз мамандығын сүйіп, тыңғылықты атқарған азаматтың тындырымды ісі аудан басшылығының құлағына да жетсе керек. Сол кездегі Сырдария аудандық атқару кеңесі төрағасының құрылыс жөніндегі орынбасары Қирабай Жәрімбетов Тілеубергенді шақырып алып, балалар арасында аурудың төмендегеніне ризалығын білдіріп, кезектен тыс үй берілетінін жеткізеді. Міне, еңбектің еленуі деген осы болар. Алдында ғана үйіне келген Дүйсен әкесінің «Балам, қызметіңді адал атқар, еңбек етсең ерінбе, түбінде содан жұлдызың жанады» деп айтқан өсиет сөзі есіне түсіп, іштей ол кісіні әулие санаған-ды.
Жоқтан бар жасауды үйрендім
1989 жылы Сырдария аудандық денсаулық сақтау бөлімінің бас дәрігері болып Рая Көзденова келісімен өзіне емдеу ісі жөніндегі орынбасары етіп Тілеуберген Шегенбаевты тағайындады. Жаңа басшы оның іскерлігін, біліктілігін, ұйымдастыру қабілетінің жоғары екенін сырттай жақсы білген. Содан 1991 жылы Сырдария ауданының басшысы Нәлқожа Ергешбаев Тілеуберген Шегенбаевтың көп жылғы еңбегін ескере отырып, оны аудандық денсаулық сақтау бөліміне басшы етіп тағайындайды. Ол Ақтөбе рентген зауытынан 4 көшпелі автокөлікке орнатылған рентген техникасын аудан басшысының қолдауымен алдырды. Бұл техника ауданда атымен жоқ еді. 1991 жылғы тоқырауға кез келген кәсіпорындар мен өндірістік мекемелердің қыры кетіп, шаруалары біртіндеп шалқайған шақта ауруханаларды ұстап тұру оңай болмағаны анық. Дәрі-дәрмек тапшылығы, жылу, ауызсу, жарық проблемасы жағадан ала түскен шақ. Тілеуберген ағамыз ол жылдарды былай еске алды:
– 1991 жылы аурухананың жылу жүйесін будан суға көшірдім. Сөне беретін жарығын жолға қойдым. Тамақпен қамтамасыз етудің көзін таптым. Осы жылдар жоқтан бар жасауды үйретті. Міне, осындай тынымсыз еңбектің арқасында аурухананы аяғынан жайлап тұрғыза бастадым. Аудан орталығынан жаңа аурухана салмақ болып қазығын қаққан тұста, 1997 жылы Сырдария ауданы таратылып үшке бөлініп кете барды, – деп сөзін байыппен аяқтады.
Санаторийдің қабырғасын қалаған
1997 жылы қалаға қараған аудан орталығындағы аурухана №2 қалалық ауруханаға айналып, оның бас дәрігері болып Тілеуберген ағамыз қызметін атқара берді. 1999 жылы қаражат тапшылығына байланысты №4 емханаға айналды. Сол жылы облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшылығы шақырып, Шалқия кентіндегі ересектерге арналған облыстық туберкулезге қарсы санаторийдің бас дәрігері қызметіне тағайындады. Ізі жоқ мекемені құру жүгін мойнына артып Тәкеңді Шалқия кентіне жіберді. Келген бойда бос тұрған лагерь ғимаратын таңдап, соны күрделі жөндеуден өткізіп, 85 орындық санаторийдің қабырғасын қалады. Айналасын қоршатып абаттандыруды қолға алды. Ем алушылардың алғашқы легін қабылдай бастады. Бір жыл ішінде жұмысты жолға қойды. Жылдар өте келе бес қабатты жаңа ғимарат салдырып, емделушілер санын жылына 500-550-ге дейін арттырды. Міне, Шегенбаевтың жоқтан бар жасап, денсаулық саласына қосқан үлесі. Оны 15 жылдан астам басқарып, 2014 жылы зор абыроймен зейнетке шықты. Еңбегі елеусіз қалған жоқ. КСРО және ҚР «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісінің, «Еңбек ардагері» медалінің иегері. Ұл-қыздарының бәрі жоғары білімді, үйлі-баранды. Бүгінде шаңырағын шаттыққа кенелткен немерелердің қадірменді атасы. Әлі қатардан қалмаған. Тасбөгеттегі №4 қалалық емхана басшылығының өтініші бойынша балалар хирургі болып қызмет атқарып келеді. Адам өміріне қуаныш сыйлаған Тілеуберген Шегенбаев бүгінде 75 жасқа келіп отыр. Біз сала ардагеріне зор денсаулық тілейміз!
Кенжалы ЕРІМБЕТОВ,
Қазақстанның Құрметті журналисі
