Қойдың құйрық майы қазақ тұрмысында ежелден қадірлі. Енді ол ғылымның зерттеу нысанына айналды. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті Т.Қуанышбаев атындағы химия-биологиялық зерттеу ғылыми-білім беру орталығының қызметкерлері соның негізінде табиғи ылғалдандырғыш крем әзірледі. Ұлттық тәжірибені заманауи ғылыммен ұштастырған өнімнің ерекшелігі, оның адам терісіне пайдасы және өндіріске қашан шығуы мүмкін екені туралы орталықтың бас ғылыми қызметкері, химия ғылымдарының кандидаты Гүлмира Абызбекова айтып берді.
– Идея қалай пайда болды?
– Қойдың құйрық майы халық арасында бұрыннан қолданылып келеді. Біз осы табиғи шикізаттың қасиетін ғылыми тұрғыдан зерттеп, оны заманауи косметикалық өнімге айналдыруды мақсат еттік. Сыр өңірінің табиғи-климаттық жағдайы да зерттеу бағытын таңдауға әсер етті. Құрғақ әрі шұғыл континенталды климат терінің ылғалын азайтып, қорғаныс қабатына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан теріні табиғи жолмен ылғалдандырып, қорғауға мүмкіндік беретін өнім әзірлеуге ден қойдық. Зерттеуге өзім және орталықтың аға ғылыми қызметкерлері, химия ғылымдарының кандидаты Гүлжан Балықбаева, биология ғылымдарының кандидаты Райхан Жандәулетова, техника ғылымдарының кандидаты Шолпан Еспенбетова және Анипа Тапалова, педагогика ғылымдарының кандидаты Карима Арынова, жас зерттеуші, 4-курс студенті Аружан Талғатова қатысты.
– Кремнің құрамында қандай табиғи компоненттер бар?
– Өнімге бес табиғи компонент енгізілді. Негізгісі – қойдың құйрық майы. Сонымен бірге жүзім тұқымының майы, ара балауызы, жалбыз және лаванда эфир майлары қолданылады. Әр компоненттің өзіндік қызметі бар. Құйрық майы теріні ылғалдандырып, жұмсартуға ықпал етсе, жүзім тұқымының майы теріні қоректендіреді. Ара балауызы кремнің құрылымын қалыптастырып, теріні сыртқы әсерден қорғайды. Ал жалбыз бен лаванда эфир майлары өнімге жағымды хош иіс береді.
– Өнімнің қауіпсіздігі қалай зерттелді?
– Крем Алматы қаласындағы «Текс» серіктестігі сынақ орталығының аккредиттелген зертханасында сынақтан өтті. Зерттеу барысында өнім құрамынан мышьяк, сынап, қорғасын сияқты улы заттар анықталған жоқ. Микроорганизмдер мен бактериялар да табылмады. Өнімнің pH көрсеткіші 6,1 болды. Бұл терінің табиғи ортасына жақын, яғни әзірленген өнімнің қауіпсіздігіне қатысты негізгі көрсеткіштер зертханалық деңгейде тексерілді.
– Құйрық майын косметикалық өнім ретінде кеңінен қолдану неге жолға қойылмады?
– Оның өзіндік ерекшеліктері бар. Табиғи күйіндегі құйрық майының иісі өткір, құрылымы тығыз. Дұрыс өңделмеген жағдайда теріге баяу сіңіп, майлы қабат қалдыруы мүмкін. Біздің міндетіміз – осы табиғи шикізатты заманауи талапқа бейімдеу. Сондықтан құйрық майын жүзім тұқымының майы, ара балауызы, лаванда және жалбыз эфир майларымен белгілі бір арақатынаста біріктірдік. Нәтижесінде жағымды иісі, жұмсақ құрылымы және теріге жақсы сіңетін қасиеті бар крем алынды.
– Крем кімдерге арналған және қандай мәселелерді шешуге бағытталған?
– Негізінен бет пен қолдың өте құрғақ, жарылған, зақымдалған терісіне арналған. Өнім терінің құрғауын азайтып, оның табиғи қорғаныс қабатын қалпына келтіруге бағытталған.
– Өнімді өндіріске енгізу жоспарда бар ма?
– Қазір өнім зертханалық деңгейде әзірленіп, пайдалы модель ретінде патенттік жаңалығы бекітілді. Бірақ патент алу жұмыстың соңғы кезеңі емес. Өнімді жаппай өндіріске шығару үшін оның сақталу мерзімін ұзарту, рецептурасын одан әрі жетілдіру, стандарттау және сертификаттау жұмыстарын жүргізу қажет. Сонымен қатар өндірістік серіктестер мен инвестиция керек. Алдағы мақсатымыз – ғылыми зерттеу нәтижесін нақты өндіріске енгізу.
– Бұл жоба отандық ғылым мен косметика өндірісіне қандай үлес қоса алады?
– Ең алдымен, бұл – жергілікті табиғи шикізатты ғылыми тұрғыдан зерттеп, одан отандық өнім жасауға болатынын көрсететін жоба. Болашақта қойдың құйрық майымен ғана шектелмей, өңіріміздегі табиғи өсімдіктерді, жануарлардан алынатын шикізаттарды пайдалана отырып, өзге де органикалық косметикалық және емдік-профилактикалық өнімдер әзірлеуді жоспарлап отырмыз. Қазақтың дәстүрлі тәжірибесінде пайдаланылған табиғи ресурстарды ғылыммен ұштастыру арқылы импортты алмастыратын отандық әрі экологиялық таза өнімдер жасауға мүмкіндік бар деп есептейміз.
– Әңгімеңізге рахмет!
Әңгімелескен
Назерке САНИЯЗОВА,
«Сыр бойы»
