Әлем таныған әдебиет өкілі, «Еңбек Қызыл Ту», «Отан», І дәрежелі «Барыс» ордендерінің иегері, Қазақстанның Еңбек Ері, көрнекті Мемлекет және қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов биыл 90 жаста.
Алматы қаласының тумасы Олжас Омарұлы – жастайынан білім жолына түсіп, саналы ғұмырын жыр жазуға, әдебиетті зерттеуге, тарихи, қоғамдық-саяси мәселелерді терең талдауға арнаған қаламгер. Деректерге сүйенсек, «Казахстанская правда» газетінде, «Қазақфильм» киностудиясында, «Простор» журналында қызмет атқарып қаламы қалыптасқан ол әдебиет ісіне 1955-1960 жылдардан бастап араласқан екен. Ал 1971-1981 жылдар аралығында Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы қызметін атқарды. Қазақ КСР, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.
Ақын Олжас Сүлейменовті Кеңес одағы көлеміне танымал еткен 1962 жылдың 11 сәуірінде Ю.Гагариннің ғарышқа ұшуы алдында жазылған «Адамға табын, жер енді» өлеңі болатын. Қоғамдағы айтулы саяси оқиғаны арқау еткен жыр жолдары іле-шала ел ішінде, одан әрі әлемге кеңінен таралып кетті. Бұл өлеңі кейіннен поэмаға айналды. Ол – әдебиетпен бірге қоғамдық-саяси өмірде өте ықпалды тұлғалардың бірі. Соның айқын көрінісі, 1975 жылы «Аз и Я» кітабы жарық көріп, түркі және славян халықтарының ежелгі ескерткіштерін зерттей келіп, тереңде жатқан тілдік байланысты ашып көрсеткен туынды әлем назарын аударған еді. Әйтсе де кітап шыққан бойда қысымға ұшырап, бүкіл кітапханалардан жойылды. Ал ақынға бірнеше жыл бойы баспаға материал өткізуіне қатаң тыйым салды. Тек еліміз Тәуелсіздік алғаннан кейін «Аз и Я» кітабы қайта басылды.
Олжас Сүлейменовтің «Аз и Я», «Қыш кітап» сынды атақты шығармаларымен қатар, қоғамдағы азаматтық болмысы үшін халық құрметтейді. Айталық, ол 1980-1991 жылдар аралығында Қазақ КСР, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған кезінде халық сенімін абыроймен ақтай білді. Оның азаматтығының айқын бір көрінісі – 1989 жылы «Невада-Семей» қоғамдық қозғалысының басында жүріп, Семей қаласындағы ядролық қаруды сынайтын полигонды жабуды талап етуі әрі соған қол жеткізді, сынақ алаңы жабылды.
Көрнекті қаламгер, мемлекет және қоғам қайраткері Олжас Сүлейменовтің 90 жасқа толуына орай Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапханасында «Әлемдік тұлға» атты дөңгелек үстел ұйымдастырылды.
Жиынға Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің оқытушысы, тарих ғылымдарының докторы, қауымдастырылған профессор Тастанбек Сәтбай, жазушы-эколог, «Парасат» орденінің иегері Сайлаубай Жұбатырұлы, ақын, Қазақстан Жазушылар одағының облыстағы өкілі, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері Қаршыға Есімсейітова, өлкетанушы, инженер-гидротехник Әлібек Сабырбаев, ардагер журналист Қайырбек Мырзахметұлы, «Ақмешіт ақшамы» газетінің редакторы Сәрсенкүл Бихожа, ақын, «Ақмешіт апталығы» газетінің бөлім басшысы Гауһар Қожахметова, сондай-ақ «Өркениет» медицина колледжі мен М.Ықсанов атындағы Қызылорда техникалық-ІТ жоғары колледжінің студенттері және кітапхана оқырмандары қатысты. Жиынды кітапхана басшысы Сапар Көзейбаев жүргізді.
Әдеби мазмұнды іс-шара аясында ақын Олжас Сүлейменовтің айтулы шығармаларымен қатар, қоғамдағы тұрақтылық пен ұлтаралық татулықты, бейбітшілік пен достықты қадірлеуге үндейтін еңбектері туралы айтылды. Ақын өлеңдері оқылды.
Алғашқы сөз кезегін алған тарих ғылымдарының докторы Тастанбек Сәтбай ақын Олжас Сүлейменовтің өмірі мен шығармашылығын тұрақты зерттеп келеді.
– Олжас 10-12 жасында Толстойдың 12 томдығын оқып бітірген. Жасыратыны жоқ, қазір Толстойдың кім екенін білмейтін магистранттар бар. Оның «Аз и Я» кітабы жарыққа шыққанда үлкен дүмпу болған.
Менің кандидаттық диссертациямның тақырыбы 1946-1970 жылдар аралығында Қазақстандағы шығармашылық одақтарының қызметі туралы болатын. Осы зерттеу жұмысымның барысында сол уақыттағы ірі басылымдардан Олжас Омарұлының сөйлеген сөздерін кездестіріп, таңғалдым. Ол заманда өкімет саясатына қарсы пікір айту деген ойың түгілі, түсіңе кірмейтін жағдай. Ал қаламгер Олжас өз шығармасында «Совет адамы» дегенге қарсы шығады, – дейді ғалым. Сондай-ақ сөзінің барасында бала Олжастың дүниетанымының қалыптасуында екінші әкесі Әбдуәли Қарағұлов («Жетісу» газетінің редакторы болған), сонымен қатар, Ағжан Машани, Әлкей Марғұлан сынды ғұлама ғалымдар үлкен рөл атқарғанын атап өтті.
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Сайлаубай Жұбатырұлы қаламгер Олжас Сүлейменовпен жүздескен сәттерін әсерлі әңгімелеп, оның ой-пайымының, ақыл-парасатының өзгеше екеніне назар аудартты.
– Олжас Сүлейменовтің шығармашылығы өте терең, қай жағынан бойларыңды білмейсің. Әсіресе, сол кеңестік заманда Мәскеудің төрінен қазақтың дауысы шыққаны біз үшін ерекше әсер еткен еді. Ал 1975 жылы жарыққа шыққан «Аз и Я» оның ақындық, азаматтық, тіпті ғалымдық тұлғасын шырқау биікке көтерді. Осы туындыны өкімет тәркілеп, сол кездегі идеология саласының басшылары оны құртып жіберуге дейін әрекет жасады. Кітапхана сөрелерінен түгел алдырып тастаса да, жұрт сол кітапты іздеп жүріп тауып оқыды. Өйткені Олжаста бөлек көзқарас болды. Соған сәйкес өзінің діттеген мақсатына жетті деуге болады. Бір ғажабы осы жолда сонша энергиясын жұмсады, соның өзінде жете алмай жатқан жерлері де бар. Әрине, оған уақыт әмірші екенін білеміз.
Ол кісінің өзгелерден ерекшелігі қолына алған тақырыбын түп-тамырынан қазып, түгел зерттеуге көңіл қояды. Бір сөзбен айтқанда, Олжас Сүлейменов – бірегей қолтаңбасымен әлемді мойындатқан қаламгер! – деді ол.
Өз кезегінде Қазақстан Жазушылар одағының облыстағы өкілі Қаршыға Есімсейітова, өлкетанушы Әлібек Сабырбаев, «Ақмешіт ақшамы» газетінің редакторы Сәрсенкүл Бихожа сөз алып, қалам иесінің өмірі мен шығармашылығына қатысты ой-пайымдарын ортаға салып, әсіресе, жас ұрпақ үшін осындай танымдық іс-шаралардың маңызы зор екенін атап өтті.
Ғазиза ӘБІЛДА,
«Сыр бойы»
