Қағаз бетіне түсетін дүние өткен күннің шуақты белгісіндей болған, сағынып еске алатын балалығымның кейбір тәтті кезеңдерінен сыр шертпек.
Туған жерім – Арал ауданынан әрі 260 шақырым қашықтықта орналасқан Құланды елді мекені. Тынымсыз еңбектің қазанында қайнаған, қоңырқай тірлігі бар, аузын ашса жүрегі көрінетін қарапайым еңбек адамдары мекен еткен құмды өлке. Жастығымның куәсі, өткен күндерімнің жаңғырығы, сағынышымның парағындай туған жерім.
Атам Қазтуған – аузынан шүкіршілігі түспеген жан. Бір шиден екі баласы мен әйелін шығарып келіп, жаны мен жүрегі езіліп отырғанда айтқан сөзі шүкіршілік екен. Содан менің әжем Зибаны алып, бір қыз, үш ұл өмірге келген. Қазір әулет мәуелі бәйтерекке айналды. Әкеммен бірге туған Зейнел апам 1982 жылы 54 жасында өмірден озды. Апам көрші Ақбасты елді мекеніне тұрмыс құрып, сонда тұрды. Мектептен демалысқа шықсақ, сонда тартып отыратынбыз. Өте бауырмал, тапқан-таянғанын аузымызға тығып бәйек болатын. Қайтар кезде әжеме бөлек сәлемдемесін, әке-шешеме қалта-құлтасын дайындап, үлкенге қалай құрмет жасайтынын көрсететін.
Әкем Қуандық пен шешем Тәрбия – ауылдан ұзамай, адал еңбекпен нәсібін терген еңбекқор, қарапайым жандар. Олардың бауырынан жеті бала өрбідік. Қамқорлығын сөзбен жеткізе алмаймын. Бізді ұл-қыз деп бөлген жоқ. Барлығымызға қаладан баспана алып берді. Ал анам сөзге ұста, бірақ көп сөйлемейтін, әр сөзі мірдің оғындай өткір кісі болатын. Әке-шешемнің нұры пейіште шалқысын.
Кіші әкем Молдағали өте сауатты, көзі ашық, түбектегі 8 жылдық (ол кезде мектеп 8 жылдық) мектепте оқыса да, орыс тілі, математикаға жүйрік болатын. Жаны таза, біреу үшін шынайы қуана алатын жан еді. Жайы жаннаттың төрінде болғай. Ал Құдай қосқан қосағы Манар шешем қазір ауылдағы қарашаңырақта, жеті баланың ақылшысы болып отыр.
Сөзімді сабақтай отыра, әңгімені ортаншы әкем Қуанышқали мен жеңгем Несіпкүл жайлы қозғамақшымын. Бүгінгі көңіл тебіренісімнің басты түрткісі де осы кісілер.
Қуанышқали әкем – облыс көлемінде қызмет атқарып, еңбегімен құрметке бөленген, қарапайымдылығын ел аңыз қып айтатын дара адам. Бізге үнемі «Қуандық ағамның арқасында қалаға кеттім. Әке-шешемізге қарайлама, өзім бағамын. Сен оқы, ауылда қалып қойма. Оқы, оқы деп қалтама қаражат салып, болашағыма жол сілтеген ағам еді» деп айтып отырады. Ойланып қарасам, сол кезде інісіне қолдау көрсетіп, ауыр жүкті мойнына арқалаған, бауырын алға жетелеген әкем бар-жоғы 20 жаста екен. Әлі бұғанасы қатпаған жігіт інісінің бойындағы білімге құштарлығын байқап, ауылда қалса көптің бірі болар, жер көрсін, көкжиегі кеңіп, ел азаматы болсын деп үкілеп шығарып салғанына қарап әкемнің азаматтығына, бауырмалдығына тәнті боламын.
Әкемнің қолдауымен 1959 жылы қалаға жол тартқан Қуанышқали ағамның жолы болды. Жоғары оқу орнына түсті, қызметке орналасты, өмірлік серігі Несіпкүл жеңешеммен бас қосты. 1967 жылдың қараша айында үйленіп, 4 баланың ата-анасы атанды. Несіпкүл жеңшем – Түркістанның тумасы, Алдаберген мен Зүлфайымның отбасында дүниеге келген жалғыз қыз. Артынан ерген Адырбек есімді бауыры бар. Жеңгем ауылға келін болып келгенде бар-жоғы бір жастағы қыз екенмін. Өте томпақ, «жүгіргенің мен жүргенің бірдей болған» деп жеңгем үнемі айтып отырады. Соған қарап «Бұлдырық» деп ат қойғанмын, домалап бұлдырыңдап жүретінсің дейді. Үлкен апама «Қаракөз», ағама «Төрежан» деп ат қойғанына құрметпен қараймын. Қаланың тәрбиесін алып, жалғыз қыз болып өссе де, қарапайымдылығына және қазақи болмысына қалай тәнті болмайсың.
Мен ағамның қолына мектептегі оқуымды жалғастыру үшін 1982 жылы 16 жасымда келдім. Ол кезде Қуанышқали ағам Қазалыда қызмет атқарады. Сол жақтағы 4 жылымның алғашқы 2 жылында мектеп қабырғасында оқысам, 2 жыл мектепте пионер вожатый болып жұмыс істедім. Аға-жеңгемнің тәрбиесіндегі кезім мен үшін өмір мектебі болды. Үй қонақтан арылмайтын. Күніне 4-5 дүркін қонақ келіп, дастарқаннан дәм тататын. Жеңгемнің жанында көмектесіп жүріп, жақсы нәрселерді үйрендім. Несіпкүл жеңгем мектепте француз тілі пәнінің мұғалімі болды. Көрікті, сыпайы сөйлейтін, мінезі тік, тік мінездің артында аналық махаббат жататын.
Жоғарыда айтқандай, Зейнел апам дүниеден өткенде ауылда әлі өз қолы аузына жетпеген 9,11,14 жасар Гүлнәр, Алмагүл, Сексенбай деген балалары қалды. Оларды әкеліп үй алып беріп, мектепке орналастырды, ағам мен жеңгемнің қамқорлығында болды. Үлкені Үкілі тәтем ол кезде Қызылорда медициналық колледжінде оқып, кейін балаларға басшылық жасады. Зейнел апамның 4 баласы, Қуандық әкемнің 4 баласы, Молдағали әкемнің 2 баласы осы аға-жеңгемнің тәрбиесінде болды. 9-10 сыныбымызды оқимыз, мектеп бітірген соң оқу орнына түсіп, әрі қарай қызметте қаламыз. Ішіп-жеміміз осы кісілердің мойнында. «Сонда біз не ойлағанбыз, тамақ, киім қайдан келіп жатқанына мән бермеппіз. Інім мен келінім бағуға тиіс секілді сендерді ойланбай жібере беріппіз ғой» деп айтып отыратын әкем марқұм.
Анам жарықтық «Сендер ешнәрсе айтпаған соң, мен де сұрамаппын. Ешқандай сыбыстарың естілмеді» дегенде ойланып, жеңгемнің ұрысқан сәтін есіме түсіре алмай қойдым. Туған анамыздан кем болмай, бар білгенін үйретті.
Әлі күнге дейін есімде. Біздің кезімізде 7 қараша, 1 мамыр мерекелерінде шеруге шығатынбыз. Ақ фартук, қызыл галстугімді тағып кетіп бара жатсам, ағам жеңгеме қарап:
– Балаларға не бердің? – деп сұрайды. Несіпкүл жеңешем барлық балаға 20 тиыннан беріп шығады. 20 тиын ол кезде қыдыруымызға мол жететін. Біраз жерді шарлап, керемет көңіл-күймен оралатынбыз. Әр мерекеде 20 тиын беру – ағам мен жеңгемнің басты қағидасы еді. Қазір ойланамын, ата-анадан жырақта, жүрегінде сағыныш жайлап жүрген бізді қуанту ол кісілердің ойына қалай келді екен? Бұл ағам мен жеңгемнің өресінің биігі, көргендерінің көптігі, үлкен қайын аға мен абысынға деген құрметі деп бағамдадым.
Көненің көзіндей, асылдың сынығындай, елге қызметімен еленген аяулы ағам Қуанышқали 83 жасқа, асыл жеңгем Несіпкүл 80 жастың төріне шығып отыр. Өздерінің төрт баласына қосып тәрбиелеген бауырларының 10 баласы қазір әр салада қызметте. Қандай биікте жүрміз, білмеймін.
Сөзімнің соңын Қуанышқали ағам мен мені «Бұлдырық» деп атаған жеңгем туралы осы екі асыл жандардың шерепетін көрген Гүлнәр сіңілімнің «Аға-жеңгемнің жақсылығын ұмытсам, Құдайды ұмытқаным» деген сөзімен қорытындылағым келіп отыр. Сіздер де Құдайдың назарынан ұмытылмай, қазыналы қарттықтың қызығын көріңіздер!
Бибатпа ҚАЗТУҒАНОВА
