Жамбыл облыстық «Еңбек туы» газетінде жеті жыл тілші, аға тілші болып қызмет атқарып, 1984 жылы Қазақ теледидарының «Қазақстан» ақпараттық бағдарламасына редактор болып жұмысқа ауыстым. Ертелеу келіп, жұмыс үстеліне жайғасып жатқанымда, үлкен кабинетке орта бойлы, жылы жүзді, отыздан енді асқан жігіт кіріп келе жатты. Бірден таныдым, экономика, саясат тақырыбынан хабар жүргізетін белгілі комментатор Ержан Уәйіс.
Өзі жайында айтқанды жарата бермейтінін, Оңтүстік Қазақстан облысы, Отырар ауданының тумасы екенін, Маяқұм елді мекеніндегі орта мектепті алтын медальмен және С.Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетін журналист мамандығы бойынша үздік бітіргенін кейін білдім.
Еңбек жолын Қазақ телевизиясында режиссердің көмекшісі болып бастапты. 1969-дан 1984 жылға дейін «Қазақстан» ақпараттық бағдарламасында тілші, редактор, саяси шолушысы болып еңбек еткен. Мәскеу қаласындағы КСРО Мемлекеттік Телерадио комитеті жанындағы білім жетілдіру жоғары курсында оқып, кәсіби шеберлігін жетілдірген.
Ержан Уәйіс 1978 жылы Куба астанасы Гаванада өткен жастар мен студенттердің Бүкілдүниежүзілік фестиваліне делегат болып қатысып қайтты. Мен бір жылдан соң, жаңадан ашылған «Алатау» телеарнасына ауыстым. Екі жылдан соң, жеке шаңырақ көтерген «Алматы» теледидарына бас редактор болып тағайындалдым. Илеген пұшпағымыз бір болғандықтан, Ержан екеуміз жиі кездесіп, достығымыз нығая түсті. 1992 жылға дейін әріптесім «Қазақстан» ақпараттық бағдарламасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары болып еңбек етті.
Өткен мен бүгіннің дәнекері Ержан Үбәйдаұлы журналист болған сәттерін сағына еске алады.
– Экранға алғаш шыққан күнімді ерекше сәтке балаймын. Тікелей эфирді бүкіл республика көреді. Он тоғыз облысты аралап, өндіріс орындарында, шахтада, зауытта, елді мекен, колхоз-совхоз, егін алқаптарында жүресің. Қазақстан ол заманда бір миллиард пұт рекордты астық беретін ел болды. Егін орағы кезінде күнделікті 40 минуттық «Алтын дән» хабарын тікелей эфирде жүргізетін едім. Елді таныдым, еңбек адамдарын Қазақстанға таныттым. Қазақстанның бірінші басшысы, қазақтың біртуар перзенті Дінмұхаммед Қонаевтың телевизиялық түсіру тобында жеке тілшісі болдым. Ол кісі қатысқан жиындардан репортаж жүргізіп, облыстарды аралау кезінде бірге болдым. Кейін зейнетке шыққан соң да, Димекеңнің жанынан табылдым. Алты сағаттық фильм түсіріп, 80 жылдығында арнайы сұхбат алдым.
1991 жылғы 1 желтоқсанда Н.Назарбаевтан бірінші сұхбат алу бақытына ие болдым. Ол көңіл күйді сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Елімізге есімі танымал тұлғалармен бірге жүрдім. Ұлы Баукең – Бауыржан Момышұлы, Рахымжан Қошқарбаев, Кеңес Одағының екі мәрте батыры атанған Талғат Бигелдинов, партизан жазушы, Халық Қаһарманы Қасым Қайсенов, тағы да екі мәрте батыр атанған диқан ата Ыбырай Жақаев, Мойынқұмнан шыққан атақты шопан Жазылбек Қуанышбаев бастаған қазақтың тұлғаларынан сұхбат алу мәртебесі бұйырды, – дейді әріптесіміз.
Әлі есімде, 1992 жылы Қазақстан Компартиясын ұзақ жылдар басқарып, Қазақстанның гүлденуіне шексіз үлес қосқан Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаев 80 жасқа толды. Алматы облысы, Балқаш ауданының сол кездегі әкімі Тілеулес Ардабаев ештеңеден қаймықпай, Димекеңнің 80 жылдығын атап өтіп, астына ат мінгізіп, үстіне зерделі шапан жапты. Балқаш ауданының орталығы Бақанас ауылында өткен торқалы тойға «Қазақстан» ақпараттық бағдарламасы бас редакторының орынбасары Ержан Уәйіс және сол кездегі Алматы теледидарының бас редакторы ретінде мен қатыстым. Ержан досым Дінмұхаммед Қонаевтың 80 жылдығына арнап, бес минуттық репортаж берді. Ал мен 25 минуттық хабар жасадым. Осы ерлігі үшін Ержан Уәйіске қатаң сөгіс берілді, мені де Президент әкімшілігі біраз қыспаққа алды. Не көрмеген бас, оған да шыдадық. Ең бастысы Димекеңдей қайталанбас алып тұлғаның алдында арымыз таза болды, досым Ержан екеуміз журналисттік парызымызды адал орындадық. Еліміз Тәуелсіздігін алғаннан соң Ерекең шетелде аккредитацияға тіркелген тұңғыш қазақ журналисі, Қазақстан телевизиясы мен радиосының Түркиядағы тұңғыш тұрақты арнаулы тілшісі болды.
1992-1993 жылдары Ыстанбұл қаласындағы республикалық «Егемен Қазақстан», «Халық кеңесі», «Заман – Қазақстан» газеттері мен ҚазТАГ агенттігінің, Германиядағы «Азаттық» радиосының Түркиядағы тұрақты тілшісі қызметін қоса атқарды.
Түрік Республикасындағы Қазақ елшілігінде дипломатиялық қызмет етіп, Ыстанбұл қаласында Қазақстанның тұңғыш бас консулы қызметін атқарып, екі ел арасындағы әріптестік, туыстық қарым-қатынастың қалыптасуына айрықша қызмет етіп, достық көпірінің негізін қалауға үлесін қосты.
Бірнеше жыл ТҮРКСОЙ бас директорының бас кеңесшісі болды.
Ержан Уәйіс – Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Үнемі ізденіс үстінде жүретін журналист Қазақстанның Тәуелсіздігі, сыртқы қатынастары, Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстар туралы бірнеше телевизиялық деректі фильмдер түсірді. Бірнеше кітаптың авторы. 1997 жылы Қазақстанның Ыстанбұл қаласындағы бас консулы қызметінде жүргенде Мекке, Мәдинада болып, қажылық парызын орындады.
Қызылорда облысы әкімінің арнаулы тапсырмалар жөніндегі кеңесшісі, халықаралық ұйымның бас кеңесшісі, тілдерді дамыту басқармасының басшысы, облыс әкімі аппаратының «Қоғамдық келісім» мемлекеттік мекемесінің бөлім басшысы болып жауапты қызметтер атқарды. Еңбегі бағаланып, Жаңақорған ауданының құрметті азаматы атанды. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің құрметті профессоры, «Хорасан ата» республикалық қоғамдық қорының президенті.
Қазіргі таңда «Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының» Түркия еліндегі арнаулы өкілі, ТҮРКСОЙ халықаралық «Бейбітшілік әлемі» сыйлығының лауреаты, Дінмұхаммед Қонаев орденінің иегері, Халықаралық Д.Қонаев қорының мүшесі. Түркия президенттері Тұрғыт Озал, Сүлеймен Демирел, Абдулла Гүл, Реджеп Тайып Ердоған, Премьер-министрлер Нәжмиддин Эрбакан, Месут Йылмаз, Тансу Чиллер, сондай-ақ Түрік дүниесінің лидері Алпарслан Түркеш, Ыстанбұл әкім-губернаторы Хайре Козакчиоглының қабылдауында болып, қазақ телевизиясына сұхбат алған.
Доқтырхан ТҰРЛЫБЕК,
жазушы-режиссер,
Қазақстанның еңбек сіңірген
қайраткері.
«Ana tili» газеті
