Халқымызда «Үйдің жақсысы ағашынан, баланың жақсысы нағашыдан» деген сөз тегін айтылмаса керек. Себебі нағашы жақтан берілетін қасиет қайткен күнде баланың ой-талғамына әсер етпей қоймайды. Ер-азаматтың арқасүйер бір жұрты ретінде нағашының жолы үлкен. Өз балаларынан бөліп-жармай, қуансаң бірге қуанып, қайғырсаң қасыңнан табылып, әрқашан тілеуіңді тілеп отыратын нағашыдай қамқоршы жұрт бар ма екен десеңші?! Біздің де осындай нар тұлғалы, өмірлік тәжірибесі ұрпаққа үлгі боларлық нағашымыз Малкайдар Дүйсенұлы туралы 75 жас мерейтойында зор ықыласпен айта аламыз.
Мәкеш ағам 1951 жылы 8 маусымда Қазалы ауданы, Майдакөл ауылында елдің ішінде «шаруаның ишаны» атанған Дүйсен көкеміз бен Күнбибі әжеміздің шаңырағында дүниеге келген. Отбасында Ақзия, Үкі, Өміркүл апалары мен Бақыт қарындасы бар, бауырмалдық мейірім мен сыйластықта тәлім-тәрбие алған.
«Адамның асыл қасиеттерінің негізі – тәрбие» деген ойдың түбінде ата-ананың ғана емес, адамның өзін-өзі тәрбиелеуі де жатқан болуы керек.
Әке-шешенің өнегесі бала болмысының өзегін құрайды, ал қалған қасиетті саналы ғұмырында адам сол өзектің айналасында өзі қалыптастырады. Мәкеш ағам да, ата-бабадан келе жатқан ұлы қасиеттерді өзіне дарытып, әрі қарай өз жолымен дамыта білген азамат.
Мектеп бітірген соң ата-анасы жездесі Мұстафа Матайұлы мен апасы Ақзия Дүйсенқызына тапсырып, болашағына бағдар бергеннің нәтижесінде Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтынан мал дәрігері мамандығын алып, еңбек жолын Кәукей ауылында веттехник болып бастаған. Қызмет жолында сатылап өсіп, адал еңбектің жемісін көрді. Октябрь совхозында бас мал дәрігері, кәсіподақ комитетінің төрағасы, ферма меңгерушісі, партия комитетінің хатшысы, совхоз директоры қызметтерін абыроймен атқарып, ауылды көркейту, экономикалық ахуалын тұрақты сақтауға жұмыс жасады.
Егемендік алған уақытта да елге қызметі үзілген емес, Қазалы ауданы әкімінің бірінші орынбасары болып, ауыл шаруашылығы саласына жетекшілік етті. «Азық-түлік келісімшарт» корпорациясының №6 астық базасының директоры, пошта байланыс торабының басшысы, Әйтеке би кентінің әкімі, АШМ Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті Қазалы аудандық аумақтық инспекциясының басшысы, аудандық ветеринариялық станцияның директоры болып қызмет атқарып, зейнетке шықты.
Елдің ық жағындағы қаласы, жел жағындағы панасы болған ерлердің ортасында өз орны бар. Қамқорлығы, туған жеріне деген жанашырлығы бұл кісінің азаматтық келбетін аша түседі. Өзі көп жыл басқарған саланың қыр-сырын меңгерген мықты маман, өз қызметінің лайықты сый-құрметін алған абыройы биік азамат. Президенттің Алғыс хатынан бастап, бірнеше медаль мен төсбелгі, облыс әкімінің Алғыс хаттары – елеулі еңбектің жемісі. Елге адал қызметіне сай «Қазалы ауданының құрметті азаматы» атанды.
Мемлекеттік қызметте жүрсе де қоғамдық жұмыстардан қол үзген емес, аудандық қоғамдық кеңестің, «Алқабилер» тобының, аудандық сот медиациясының мүшесі, «Өнегелі» қоғамдық қорының төрағасы болып белсене араласып жүрді. Зейнетке шыққан соң Қазалы аудандық ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары болып та қызмет жасады.
Ағамыз қайсыбір қызметте болмасын тындырымды, қарапайым қасиеттерімен ерекшеленіп, көп жылғы іс-тәжірибесінің арқасында кейінгілерге үлгі болып, еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосқаны көпке белгілі. Үлгі тұтарлық өмір жолы – бізге өнеге, тәлім-тәрбие мектебі.
«Балалық шағыңды сағынсаң, нағашыңа бар» деген аталы сөз – нағашы жұрттың мейірімі мен бала кездегі қамсыз күндерді еске салатын терең мағыналы ой.
«Сол күндер есімізде. Мұстафа әкеміздің анасы Айша әжеміз қайтқаннан кейін, ата-анамыз жазда өздері демалысқа кеткенде, мені, Ғабит пен Ғалымжанды Дүйсен көкеміз бен Күнбибі әжеміздің Майдакөл ауылына бір айға жуық уақытқа жіберетін. Көкеміз бен әжеміздің, Мәкеш аға мен Бақытжамал апаның, Бақыт апамыздың бізге деген ыстық ықыласы, қамқорлығы, махаббаты шексіз еді.
Шіліңгір шілдедегі Майдакөл ауылындағы тынымсыз тіршілік қаладан келген біз үшін өте қызық, аулада қазақы там, киіз үй, мал қора болатын, кешкілік мал оралатын кезде азан-қазан басталатын.
Мәкеш ағамыздың жұмыстан мотоциклмен келгенін асыға күтетін едік. Бақытжамал апаның күнделікті самаурында қайнатқан, ешкінің сүтін қатқан қою шайы, табада жаңа піскен ыстық қазан жаппайы, қолдың майы, кешкі асқа балбырап піскен қуырдақ, барлығы біздің балалық шақтан ұмытылмас естелік, тіл үйірер дәм болып қалады.
Нағашыларымыз бізді қонақ күткендей, күн мен шаң тигізбей бір ай бағатын, қазақы тамға қалың төсек салып, үлкен бөлмеде тек үшеуміз жататынбыз, қолымыздан кітап түспейтін, ауылда ұйқымыз қанып оянып, тыңайып қалатынбыз» деп балалық шақты сағынышпен еске алады Гүлнар Мұстафақызы.
Ғалымжан Мұстафаұлы былай ой қозғайды: «Қазақта «нағашы жұрт балаға ерекше мейірімді болады» деген сөз бар. Біз бұл сөздің мағынасын бала күнімізде Майдакөл ауылында жүріп толық сезіндік.
Ол жақта өзімізді қадірлі қонақтай сезінетінбіз. Күнбибі әжеміз бізге дәмдінің бәрін ұсынуға тырысатын: ең жақсы жілік, жаңа піскен қаймақ, Бақытжамал апа жаңа сауған сиыр сүті, ашытпа – бәрін алдымызға қойып, «жеп алыңдар, қарақтарым» деп отыратын.
Дүйсен көкем өте таза, ұқыпты, иманды кісі еді. Сақалы өзіне ерекше жарасып тұратын, күніне бес уақыт намазын қаза етпейтін жан болды. Бізді қасына шақырып алып, басымыздан сипап: «Төре-төре», «Алақай-ай, алақай!» деп еркелетіп, қайта-қайта маңдайымыздан сүйетін. Сол кісілердің шексіз мейірімі мен махаббатын бала көңілімізбен анық сезінетінбіз.
Ең үлкен қуаныштың бірі – балалары «Ақ папа» деп атайтын Мәкеш ағаның жұмыстан келуі. Кешке қарай оны тағатсыздана күтетінбіз. Ол кісі тезірек тамағын ішіп, бізді мотоцикліне отырғызып ауылды аралататын немесе бұлаққа суға алып баратын. Біз үшін ол нағыз саяхат көрінетін. Бұлақтың суына шомылу ыстықта теңізге барғаннан кем қуаныш емес еді.
Кешкісін нағашымыз ауыл клубына кино көруге ертіп апаратын. Ол кезде шалғай ауылда теледидар үнемі көрсете бермейтін. Сондықтан таңертеңнен бастап клубта қандай кино болатынын сұрап біліп алып, кешті асыға күтетінбіз. «Транссібір экспресі», «Калина красная» секілді фильмдерді көргеніміз әлі есімізде.
Сол бір балалық шақтың иісі аңқыған күндер қазір жүрекке ерекше жылы сезім сыйлайды. Майдакөлдегі қарапайым ауыл өмірі, Дүйсен көкем мен Күнбибі әженің мейірімі, Мәкеш ағаның қамқорлығы – бәрі біздің жадымызда мәңгі сақталып қалды. Мұстафа әкеміз кейде менің жүрісіме қарап: «Ғалымжанның жүрісі тура Дүйсен көкесіне ұқсайды екен» деп әзілдеп айтатын. Мұның өзі біз үшін үлкен мақтаныш болатын.
Осындай асыл жандардың тәрбиесін, мейірімін көріп өскеніміз – біздің өмірдегі үлкен бақытымыз».
Осындай ғибраты мен тағылымы мол естеліктерге жиендері Ботагөз, Ғабит пен Талғат та қосылып, нағашылар ауылындағы балалық шақтың жарқын күндерінің белгісін ұмытпақ емес.
Бүгінде Мәкеш ағамыз – мәуелі бәйтеректей жайқалған үлкен отбасының тірегі, Бақытжамал жеңгемізбен бір ұл мен алты қызды тәрбиелеп, он төрт немере сүйіп отырған ардақты ата.
Дана халқымызда егде жасқа келсе де, қайратты мінезімен, келісті сұлбасымен, қажырлы ісімен елінің ықыласына бөленіп, тұғырынан таймай, жұртшылықты сүйсіндіріп жүрген жанды «Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпейді» деп жататыны бар. Бүгінгі күні жетпіс бес деген қазыналы жастың төріне шыққан, адамгершілік, ізгілік, парасаттылық, адалдық сияқты қазақы тәрбиені бойына сіңірген Малкайдар Дүйсенұлы ағамыз да сүйегі асыл, ізгі мұратты, әділдікті ту етіп көтерген өресі биік тұлға дер едік.
Ғабит МАТАЕВ,
саяси ғылымдар докторы
